جلسه 7 (استصحاب تعلیقی 2)

بسم الله الرحمن الرحیم

درس خارج اصول استاد مختاری جلسه هفتم 9/7/98

بحث ما در باب استحباب تعلیقی بود. مثلا گفته می­شود «العنب اذا غلی فیحرم»، حال همین  عنب تبدیل به مویز شود، چه صورتی دارد؟ آیا مویز هم همان حکم عنب را دارد یا خیر؟ پس بحث در این است که آیا می­توانیم همان حکم تعلیق رو نسبت به مویز هم بار کنیم یا نه؟

عرض کردیم اولین شخصیتی که به این بحث پرداخته مرحوم علامه بحرالعلوم بود که بر استصحاب تعلیقی قائل شد و بعد از ایشان مرحوم صاحب ریاض و فرزند ایشان مرحوم سید محمد مجاهد صاحب المناهل، این دو بزرگوار این بحث را ادامه دادند و به عدم حجیت استصحاب تعلیقی قائل شدند. تا این که به مرحوم شیخ انصاری و مرحوم محقق خراسانی رسید، این دو بزرگوار نظر بحرالعلوم رو تقویت کردند و قائل بر حجیت استصحاب تعلیقی شدند. مرحوم آقای نائینی کلام سید محمد مجاهد و صاحب المناهل را دنبال کرده است و بر عدم حجیت قائل شده است.

دیروز عرض کردیم که در استصحاب تعلیقی مشکلی وجود ندارد، ارکان استصحاب تمام است و بر حجیت استصحاب تعلیقی می­شود قائل شد.

یک اشکال مهمی که ممکن است وارد کنند این است که کسی بگوید در اینجا موضوع عوض شده و ما در بحث استصحاب اتحاد در موضوع می­خواهیم. دیروز عرض کردیم عرفا اتحاد موضوع وجود دارد. مویز همان انگور است، منتها خشکش کردند. مرحوم امام در تهذیب و جای دیگر قائلند بر این که موضوع واحد است.

شاهد بر این مطلب این است که فرض کنید شما مقداری انگور را زیر آفتاب سوزانی داشته باشید، دست روی آن بگذارید و بگویید هذا، یه مقداری صبر کنید، بعد از چند دقیقه خشک شود، باز هم می­گویید هذا، یعنی همان عنب است، موضوع عوض نشده، فقط احوال و حالات و عوارض عنب عوض شده است.

اشکال دیگر مال صاحب مناهل است؛ پسر صاحب ریاض. ایشان اشکالی که بر استصحاب تعلیقی وارد کردند و گفتند که در استصحاب ما ناچاریم مستصحب ما ثابت باشد و یقین به حدوث آن مستصحب در یک زمانی داشته باشیم، منتها شک در بقاء یا ارتفاع آن مستصحب فی زمان دیگر داریم.

در استصحاب تعلیقی چیزی جز صرف قابلیت برای مستصحب ثبوت و حدوث آن هم به صورت تقدیری وجود ندارد، یعنی ما یقین به ثبوت و حدوث نداریم، تا شک در بقاء باشد. زمانیکه گفته شود «العنب اذا غلی یحرم» این ثابت نیست، علی تقدیر غلیان حرام می­شود. اشکال ایشان این است، می­خواهد بگوید اینجا مستصحب ثبوت ندارد.

به یک عبارت ایشان که استصحاب تعلیقی را انکار کرده می­گوید، مستصحب یا باید موضوع خارجی باشد، مثل حیات زید، یا مستصحب حکم تکلیفی باشد، یا مستصحب حکم وضعی باشد، مثل جزئیت سوره برای نماز. اما حکم تعلیقی که می­گوید اگر عنب بجوشد حرام می­شود که واقعیتی ندارد، زیرا هیچ یک از این اقسام یاد شده در او وجود ندارد. یعنی مستصحب نه موضوع خارجی است نه حکم تکلیفی است و نه حکم وضعی است.

وقتی هیچکدام نباشد، بنابراین بایستی بگوییم استصحاب حجیت ندارد. و لذا ایشان این بحث را دارد که ارکان استصحاب اینجا تمام نیست.

مرحوم آخوند جوابی به این اشکال می­دهند که جواب درستی هم هست. ایشان می­فرمایند در استصحاب، ما شک در بقاء شیء ای می­خواهیم که نسبت به ثبوت آن یقین باید، اعم از این که آن ثبوت، فعلی باشد یا تعلیقی باشد. اینطوری نیست که نیاز باشد مستصحب ثبوتش محرز شده باشد فعلا، بلکه می­تواند تعلیقا باشد و مشکلی ندارد، یعنی می خواهد بگوید معلق قبل از وجود معلق علیه به نحو تعلیق وجود دارد. بنابراین «العنب حرامٌ اذا غلی» ثبوتش معلوم است، منتها ثبوتش فعلی نیست، بلکه ثبوتش ثبوت تعلیقی است، یعنی بعد از غلیان. لذا مرحوم آخوند می­گوید همین مقدار از ثبوت، وجود در جریان استصحاب کفایت می­کند. عرف هم این را می­پذیرد و اشکالی هم در این مسئله نیست.

به بیان دیگر استصحاب دائرمدار فعلیت شک و یقین است. حالا می­خواهد متیقن مستصحب، فعلی باشد یا نباشد، به آن کاری نداریم، به خاطر این که مقتضای ادله حجیت استصحاب و تناسب حکم و موضوع این است که یقین نباید با شک نقض شود، یقین و شک در اینجا هر دو باید فعلی باشد که هست. منتها مستصحب متیقن، لزومی ندارد حتما فعلی باشد، تقدیری یا تعلیقی هم باشد اشکالی ندارد.

 بنابراین همان وجود کفایت می­کند، چه فعلیت داشته باشد یا فعلیت نداشته باشد، استصحاب در آن جریان دارد، بحثی هم در آن نیست.

نتیجه

به نظر می رسد که استصحاب در امور تعلیقی هم جریان دارد و ما اگر گفتیم «العنب اذا غلی یحرم» نسبت به مویز شک می­کنیم که آیا «اذا غلی یحرم»؟ همانند عنب، حکم مویز را استصحاب می­کنیم و اشکالی هم در او نیست.

 منتها مرحوم نائینی مخالف است، ایشان جزء کسانی است که قائل به عدم حجیت استصحاب تعلیقی است.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2019/12/اصول-7.pdf[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2019/12/فقه-7.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *