جلسه 36(طهارت-کفّار)

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه سی و ششم درس خارج فقه استاد مختاری (طهارت)                  8/10/97

(طهارت کفّار)

بحث در اقسام نجاسات است:

(الثامن): «الكافر بأقسامه حتّى المرتدّ بقسميه، و اليهود و النصارى و المجوس، و كذا رطوباته و أجزاؤه؛ سواءً كانت ممّا تحلّه الحياة أولا. و المراد بالكافر من كان منكراً للُالوهيّة أو التوحيد أو الرسالة أو ضروريّاً من ضروريّات الدين مع الالتفات إلى كونه ضروريّاً، بحيث يرجع إنكاره إلى إنكار الرسالة؛ و الأحوط الاجتناب عن منكر الضروري مطلقاً و إن لم يكن ملتفتاً إلى كونه ضروريّاً. و ولد الكافر يتبعه في النجاسة، إلّا إذا أسلم بعد البلوغ أو قبله، مع فرض كونه عاقلًا مميّزاً و كان إسلامه عن بصيرة على الأقوى، و لا فرق في نجاسته بين كونه من حلال أو من الزنا و لو في مذهبه. و لو كان أحد الأبوين مسلماً، فالولد تابع له إذا لم يكن عن زنا، بل مطلقاً على وجه مطابق لأصل الطهارة».

هشتمین نجاست کافر است با همه اقسامش، حتی اهل کتاب (یهود، نصاریو مجوس)، مرتد ملی، مرتد فطری، ناصبی و غیره. واقعا در این بحث دقت کنیم ببینیم آیا می­شود کافر را جزء نجاسات قرار داد یا نه؟

نوعا متأخرین قائل به پاک بودن اهل کتاب هستند، اما می­خواهیم ببینیم آیا انسان بما هو انسان می­تواند نجس باشد؟ آیا این انسان چون مسلمان نیست ذاتا نجس است یا نه؟ آیا می­شود انسان را مانند سگ و خوک قرار دهیم؟ جدا از فرمایش بزرگان، خودمان باید فکر کنیم که آیا واقعا کافر نجس است.

دو بحث در اینجا وجود دارد، یک بحث موضوعی داریم و یک بحث حکمی، بحث موضوعی این است که ببینیم کافر کیست. موضوعا کافر به چه کسی اطلاق می­شود؟ این بحث را بعدا مطرح خواهیم کرد. اما حکم آن را الآن بحث می­کنیم.

حکم کافر

اولا باید اقوال علماء را در این زمینه عرض کنیم بعد به سراغ آیات و روایات می­رویم.

مرحوم سید مرتضی ادعای اجماع کردند بر نجاست کافر به جمیع اقسامش، این فرمایش در کتاب الانتصار جلد 1 صفحه 107: «و مما انفردت به الإمامية: القول بنجاسة سؤر اليهودي و النصراني و كل كافر، و خالف جميع الفقهاء في ذلك. و حكى الطحاوي عن مالك في سؤر النصراني و المشرك أنه لا يتوضأ به، و وجدت المحصلين من أصحاب مالك يقولون: إن ذلك على سبيل الكراهية لا التحريم لأجل استحلالهم الخمر و الخنزير و ليس بمقطوع على نجاسته، فكأن الإمامية منفردة بهذا المذهب. و يدل على صحة ذلك: مضافا إلى إجماع الشيعة عليه، قوله جل ثناؤه: (إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ)».

ایشان ادعای اجماع کردند بر اینکه کافر با تمام اقسامش نجس هستند.

مرحوم شیخ در کتاب خلاف جلد 1 مسئله 16 صفحه70 ادعای اجماع کردند بر نجاست مشرک ذمی و غیر ذمی: «لا يجوز استعمال أواني المشركين من أهل الذمة، و غيرهم و قال الشافعي: لا بأس باستعمالها ما لم يعلم فيها نجاسة و به قال أبو حنيفة و مالك و قال أحمد بن حنبل، و إسحاق: لا يجوز استعمالها. دليلنا: قوله تعالى «إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ»، فحكم عليهم بالنجاسة فيجب أن يكون كلما باشروه نجسا. و عليه إجماع الفرقة، و طريقة الاحتياط تقتضي تنجيسها».

ایشان هم ادعای اجماع در مسئله را کردند.

مرحوم ابن زهره هم در کتاب غنیه جلد 2 صفحه 378 فرمودند: «و الكافر نجس بدليله أيضا، و بقوله تعالى (إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ)، و هذا نص. و كل من قال بذلك في المشرك، قال به فيمن عداه من الكفار، و التفرقة بين الأمرين خلاف الإجماع».

ایشان ادعای اجماع مرکب کردند.

مرحوم وحید بهبهانی در حاشیه مدارک الاحکام صفحه 105 قائل شدند که نجاست کافر شعار شیعه است.

مرحوم محقق خراسانی در کتاب اللمعات النيرة في شرح تكملة التبصرة، جلد‌1 صفحه 113 در اقسام نجاسات فرمودند: «و ثامنها الكافر بأي سبب من أسبابه و قد نقل عليه الإجماع عن السيدين و الشيخ و المحقق و العلامة و الشهيد و كاشف اللثام و غيرهم»

کافر به هر سببی از اسبابش نجس است، و ادعای اجماع کردند.

پس بعضی از بزرگان فرمودند کافر با همه اقسامش (حتی اهل کتاب) نجس است.

اما بعضی از اصحاب ما مخالفت کردند. مانند مرحوم محقق خراسانی در کتاب اللمعات جلد 2 صفحه 298 نقل کردند که ابن ابی عقیل قائل به طهارت هستند. مرحوم محقق در اللمعات جزء 1 صفحه 105 از ابن جنید اسکافی نقل کردند که ایشان هم مخالف هستند و قائل بر عدم نجاست سؤر کافر، اهل کتاب و غیره  شدند.

از ظاهر کلام شیخ مفید هم همین برداشت می­شود در کتاب معتبر جلد 1 صفحه 96 دارد که: «و للمفيد قولان: أحدهما: النجاسة، ذكره في أكثر كتبه و الأخر الكراهية ذكره في الرسالة الغرية». از ظاهر عبارت ایشان معلوم می­شود که ایشان قائل به نجاست نیستند.

از کلام شیخ در خلاف آن طور استفاده شد، اما از کلام ایشان در نهایه جلد 3 صفحه 107 استفاده می­شود که ایشان قائل به نجاست عرضی است: «و يكره أن يدعو الإنسان أحدا من الكفّار الى طعامه، فيأكل‌ معه. فإن دعاه فليأمره بغسل يديه، ثمَّ يأكل معه إن شاء». یعنی اگر شخصی، کافری را دعوت کند برای اطعام و با او غذا بخورد، به او توصیه کنید که دستش را بشوید، از این عبارت می­فهمیم که کافر نجاستش عرضی است نه ذاتی، در کتاب خلاف استفاده می­شد که نجاست کافر ذاتی است، اما در نهایه استفاده می­شود که نجاست کافر عرضی است.

صاحب مدارک الاحکام هم قائل به نجاست نیستند، کلام ایشان در جلد 2 صفحه 298 آمده است: «و يمكن الجمع بين الأخبار بأحد أمرين: إما حمل هذه على التقية، أو حمل النهي في الأخبار المتقدمة على الكراهة. و يشهد للثاني مطابقته لمقتضى الأصل». این کلام هم به نوعی ظهور دارد در طهارت.

محقق کاشانی در مفاتیح الشرایع مفتاح 79 صفحه 71 میل بر طهارت دارند.

پس علماء امامیه دو دسته شدند، دسته اول قائلند بر نجاست کافر و دسته دوم قائل شدند بر عدم نجاست. فرق این دوسته در این است که گروه اول قائل به نجاست ذاتی همه کفار، حتی اهل کتاب هستند. اما گروه دوم قائل به عدم نجاست هستند. اما اهل سنت همگی قائلند بر طهارت کفار، غیر از اندکی مانند فخر رازی و ابن هضم.

اما آیاتی که در این مسئله است آیه 28 سوره مبارکه توبه: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ‏ نَجَسٌ‏ فَلا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرامَ بَعْدَ عامِهِمْ هذا وَ إِنْ خِفْتُمْ عَيْلَةً فَسَوْفَ يُغْنِيكُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ إِنْ شاءَ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ حَكِيم‏».

بزرگانی که می­گویند کفار نجس هستند دلیلشان این آیه است که می­فرماید مشرکین نجس هستند، چون معنای نجاست، نجاست اصطلاحی فقهی مرتکز در اذهان متشرعه است. همان نجاستی که در فقه می­گوییم ولذا آیه دلالت می­کند بر نجاست مشرکین، چنانچه بر نجاست اهل کتاب هم دلالت دارد.

اما آیه دیگر، سوره مبارکه توبه آیه 30 و 31: «وَ قالَتِ‏ الْيَهُودُ عُزَيْرٌ ابْنُ‏ اللَّهِ‏ وَ قالَتِ‏ النَّصارى‏ الْمَسِيحُ‏ ابْنُ‏ اللَّهِ‏ ذلِكَ قَوْلُهُمْ بِأَفْواهِهِمْ يُضاهِؤُنَ قَوْلَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَبْلُ قاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنَّى يُؤْفَكُونَ (30) اتَّخَذُوا أَحْبارَهُمْ وَ رُهْبانَهُمْ أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ الْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ وَ ما أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا إِلهاً واحِداً لا إِلهَ إِلَّا هُوَ سُبْحانَهُ عَمَّا يُشْرِكُون (31)».

از این آیه هم خواستند استفاده کنند که اهل کتاب جزء مشرکین هستند، مشرک هم بر اساس این آیه نجس است. چون نصاری هم مسیح را خدا و ابن خدا می­دانند پس مشرکند و نجس.

اول باید دید که مقصود از نجس در آیه (انما المشرکون نجس) چیست. آیا واقعا نجس به معنای مصطلح فقهی مرتکز عند الاذهان المتشرعه است یا اینکه مقصود آن قذارت و خباثت معنوی و باطنی است؟ آنچه در مفردات صفحه 483 آمده: «النجاسه القذاره».  در ادامه آمده است که مقصود از نجاست مشرکین قذارت و خباثت معنوی است.

ما همین معنا را در زیارت سید الشهداء علیه السلام هم داریم که می­فرماید: «اشهد انک کنت نورا فی الاصلاب الشامخه والارحام المطهره لم تنجسک الجاهلیة به انجاسها». در این زیارت مقصود از نجاست همان قذارت معنوی و خبث باطنی است، نه نجاست ظاهری به معنای مصطلح فقهی.

تأیید دیگری که می­توانیم ذکر کنیم این آیه است: « يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ فَلَا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ بَعْدَ عَامِهِمْ هَٰذَا ۚ». مقصود این است که آنها  قذارت معنوی دارند و نباید به مسجد الحرام نزدیک شوند. اما اگر اینها نجاست ظاهری داشته باشند ورودشان به مسجد الحرام اشکالی ندارد، مثلا کسی که دستش نجس است، ورود او هم اشکال دارد؟ اگر هم شک کنیم که نجاست دارند یا نه به سراغ قاعده طهارت می­رویم.

بنابراین مقصود قذارت معنوی است، چون خدا را قبول ندارند و برای این خانه تقدسی قائل نیستند و نباید وارد این مکان مقدس شوند، چون مسجد الحرام خانه توحید است و کسی حق ورود به آن را ندارد مگر کسی که موحد است.

بنابراین در آیه دلالتی بر این که مشرکین نجاست ظاهری و فقهی دارند نیست، چه برسد به نجاست اهل کتاب. بعدا هم خواهیم گفت که اصلا اهل کتاب جزء مشرکین نیستند و روایات فراوانی هم در این زمینه داریم.

باید بدانیم که جایگاه شرک نفس باطنی است، نه بدن ظاهری، ولی نجاست ظاهری جایگاهش بدن است و اینکه می­گوییم مشرک نجس است یعنی یک امر نفسانی و خباثت روحی است. وقتی نجاست عرضی باشد، اگر دست ما با او برخورد کند و نمی­دانیم دست او نجس است، قاعده طهارت جاری می­شود. در بحث دیروز هم عرض کردیم که کسی که خمر می­خورد، اگر آب دهان او ترشح کند مانعی ندارد، چون دهان باطن است و پاک می­باشد. همان روایت شامل اینجا هم می­شود.

چطور قائل به نجاست اهل کتاب هستند در حالی که بعضی از بزرگان اجازه ازدواج با آنها را داده­اند. یا در روایاتی داریم که به مشرکین در ذمه می­فرماید به مسلمانی که از منطقه شما می­گذرند غذا بدهید، اگر اینها نجس هستند، پس غذای آنها چطور پاک می­باشد.

بنابراین نمی­شود قائل شد به نجاست انسان بما هو انسان، چه برسد به اهل کتاب که جزء مشرکین هم حساب نمی­شوند. اگر نجاست را در اینجا به معنای خباثت و قذارت روحی بگیریم آن وقت نجس، نجس اصطلاحی نیست.

نمی­شود از زمان نزول قرآن تا زمان امام صادق علیه السلام مقصود از نجاست فرق کند، یعنی تا قبل از امام صادق (ع) مقصود از نجاست لغوی باشد به معنای قذارت، و بعد از امام صادق (ع) مقصودش نجاست مصطلح ارتکاز اذهان متشرعه باشد.

مرحوم صاحب عروه فرمودند که کفار با تمام اقسامش نجس هستند. اما ما از همان اول می­گوییم که نجاست به معنای خباثت باطنی است.

اهل کتاب هم غیر از مشرکین هستند. آیاتی که نشان می­دهد مشرکین غیر از اهل کتاب هستند، مانند سوره مبارکه توبه آیه 1 دارد که: «بَراءَةٌ مِنَ‏ اللَّهِ‏ وَ رَسُولِهِ‏ إِلَى‏ الَّذِينَ‏ عاهَدْتُمْ‏ مِنَ‏ الْمُشْرِكِين»، پس معلوم است که مشرکین غیر از اهل کتاب هستند.

آیه بعدی سوره مبارکه توبه آیه 3: «وَ أَذانٌ‏ مِنَ‏ اللَّهِ‏ وَ رَسُولِهِ‏ إِلَى‏ النَّاسِ‏ يَوْمَ الْحَجِّ الْأَكْبَرِ أَنَّ اللَّهَ بَرِي‏ءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَ رَسُولُهُ فَإِنْ تُبْتُمْ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِي اللَّهِ وَ بَشِّرِ الَّذِينَ كَفَرُوا بِعَذابٍ أَلِيم‏»، این هم مربوط به غیر اهل کتاب است.

خداوند در سوره مبارکه توبه آیه 5 می:فرماید: «فَإِذَا انْسَلَخَ‏ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ‏ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ‏ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ وَ خُذُوهُمْ وَ احْصُرُوهُمْ وَ اقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ فَإِنْ تابُوا وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّكاةَ فَخَلُّوا سَبِيلَهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيم‏». مشرکین در این آیه غیر اهل کتاب هستند، پس اهل کتاب با مشرکین دو گروه متفاوت هستند.

و صلی الله علی محمد و آل محمد.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2019/03/9-دی-فقه-.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2019/03/فقه-36.pdf[/QR]

 

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *