جلسه 18 (فصل في النجاسات-بول و غائط3)

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه هجدهم درس خارج فقه استاد مختاری (طهارت)                                21/8/97

(فصل في النجاسات-بول و غائط3)

بحث در مورد پرنگان بود، مرحوم سید صاحب عروة فرمودند که بول و عذره پرندگان غیر مأکول اللحم پاک است. منتها در خفاش می فرماید احوط اجتناب از بول آن است و احتیاط باید کرد. مرحوم آیت الله بروجردی رحمة الله علیه هم قائل به احتیاط بودند و مرحوم علامه در مختلف معتقد است که بول و خرء خفاش نجس است و اجماع داریم. اما این بزرگواران فکر کردند خفاش نفس سائله دارد و از این جهت مرحوم آقای خویی و آقای حکیم فرمودند ما آزمایش کردیم که خفاش خون جهنده ندارد.

مرحوم شیخ طوسی در مبسوط هم قائل شدند که بول و خرء خفاش نجس است و روایتی را در ابواب نجاسات به آن استناد کردند، روایت در کتاب وسائل الشیعه جلد 2 کتاب الطهاره ابواب النجاسات باب 10 روایت 4 آمده است: «عَنْهُ عَنْ مُوسَى بْنِ عُمَرَ عَنْ يَحْيَى بْنِ عُمَرَ عَنْ دَاوُدَ الرَّقِّيِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ‏ بَوْلِ‏ الْخَشَاشِيفِ‏ يُصِيبُ ثَوْبِي فَأَطْلُبُهُ فَلَا أَجِدُهُ قَالَ اغْسِلْ ثَوْبَكَ».

راوی می­گوید بول خفاشی به لباس من اصابت کرد، جستجو کردم و جایش را پیدا نکردم. حضرت فرمودند: پیراهنت را بشوی. اینکه حضرت می­فرماید لباست را بشور، یعنی بول خفاش نجس است. این روایت یک روایت معارض دارد که در کتاب وسائل الشیعه جلد 2 کتاب الطهاره ابواب النجاسات باب 10 روایت 5 آمد است: «بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنْ غِيَاثٍ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ: لَا بَأْسَ بِدَمِ الْبَرَاغِيثِ وَ الْبَقِّ وَ بَوْلِ الْخَشَاشِيفِ».

این روایت دلالت می­کند بر اینکه بول خفاش نجس نیست. این روایت در تعارض است با روایت قبلی. منتها شیخ فرمودند که این روایت حمل بر تقیه می­شود. بنابراین بول خفاش نجس است.

واقع مطلب آن است که آنهایی که خفاش را استثناء کردند، فکر کردند خفاش جزء پستان دارانی  است که خون جهنده دارد و حال آنکه این طور نیست. البته صاحب مدارک و صاحب حدائق هم روایاتی را بیان کردند که وارد آن بحثها نمی­شویم، چون به نظر می رسد که خفاش خون جهنده ندارد تا در مورد آن بحث کنیم.

آنچه که مرحوم آقای حکیم در مستمسک فرمودند درست است. البته مرحوم حکیم حرف دیگری هم دارند که قبلا عرض کردیم که ایشان می­فرمایند پرندگان بول ندارند و فقط عذره دارند. ایشان می­فرمایند روایت «کل شیء یطیر فلا بأس ببوله و خرء»، کلمه «بول» مربوط به خفاش است، چون خفاش از جمله پرندگانی است که بول و خرء دارد.

اقسام غیرمأکول­اللحم

حیوانات غیر مأکول اللحم دو قسم هستند؛ یا اولا و بالذات غیر مأکول اللحم­اند، مانند حیوانات وحشی، یا ثانیا و بالعرض غیر­مأکول اللحم­اند، مانند حیوانات نجاست خوار، مثل گوسفندی که از شیر خنزیر ارتزاق کرده.

مرحوم سید صاحب عروه می­فرماید: در هر دو قسم، بول و خرء آن­ها نجس است. مشهور از علماء  قدیماً و حدیثاً همین حرف را دارند که هر دو قسم از این حیوانات، بوو خرء آن­ها نجس است.

اما واقع مطلب این است که غیر مأکول اللحم که در روایت دارد ناظر بر غیر مأکول اللحم ذاتی است، نه حیوانی که استثنائا نجاست خوار شده. معلوم نیست که این روایات شامل حیوانات نجاست خوار هم شود. درست است که اگر بول حیوانات نجاست خوار به لباس انسان اصابت کند در نماز باید نسبت به آن احتیاط کرد، از باب این که مانع صحت نماز است. اما اینکه بگوییم نجس است، حداقل از روایت نمی­شود استفاده کرد، روایت «ما لا یأکل لحمه» ناظر بر حیوانات وحشی است. تنها می­شود گفت که اگر بول آنها سرایت کند به لباس، برای نماز مانع است، در حیوان نجاست­خوار هم بگوییم مانع است.

مرحوم سید صاحب عروة می­فرماید: «أمّا البول و الغائط من حلال اللحم فطاهر، حتّى الحمار و البغل و الخيل»، یعنی بول و غائط حیوان حلال گوشت طاهر است و سه حیوان حمار و قاطر و اسب را مثال می­زند. این سه حیوان را اسم می­برد، زیرا بعضی از بزرگان بول و عذره این سه حیوان را نجس می­دانند. حضرت امام خمینی رحمة الله علیه در کتاب الطهاره می­فرمایند: اگر به تاریخ نگاه کنیم، از قدیم مردم و ائمه علیهم السلام با این سه حیوان سر و کار داشتند، برای حمل و نقل، تشییع جنازه و غیره از این سه حیوان استفاده می­کردند، اگر واقعا بول و عذره این­ها نجس بود، بسیار مشکل آفرین می­شد، اصلا ما روایتی ندیدیم که اگر بول این سه حیوان به لباس اصابت کند، نجس است.

مرحوم شیخ طوسی در نهایه ملتزم به نجاست بول و عذره این سه حیوان شده است. مرحوم محقق اردبیلی نیز معتقد هستند که بول آنها نجس است، اما عذره آنها پاک است. صاحب حدائق هم تقریبا به این مطلب اصرار دارند و می­فرمایند ابوال این سه حیوان نجس است، اما عذره پاک است و از صاحب مدارک هم نقل شده که این مطلب را دارد و حداقل توقف کرده است. منشأ این اختلاف اخبار است.

طائفه اول اخبار عامه است: این روایات دلالت دارد بر اینکه هر حیوانی که مأکول اللحم باشد محکوم به طهارت است و فرقی بین این سه حیوان با حیوانات دیگر نیست.

روایت صحیحه زراره در کتاب وسائل الشیعه، جلد 3، ابواب النجاسات، باب 9، روایت 4 آمده است: «عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزٍ عَنْ زُرَارَةَ أَنَّهُمَا قَالا لَا تَغْسِلْ‏ ثَوْبَكَ‏ مِنْ‏ بَوْلِ‏ شَيْ‏ءٍ يُؤْكَلُ لَحْمُهُ».

از روایت فهمیده می­شود که بول هر آنچه که مأکول اللحم است پاک است و فرقی بین حیوانات نگذاشته است.

روایت بعدی در کتاب وسائل الشیعه، جلد 3، ابواب النجاسات، باب 9، روایت 12 آمده است: «عَنِ الْمُفِيدِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُصَدِّقٍ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: كُلُّ مَا أُكِلَ لَحْمُهُ فَلَا بَأْسَ بِمَا يَخْرُجُ مِنْهُ».

روایت می­فرماید هر چیزی که از مأکول اللحم خارج شود، چه بول چه عذره، محکوم به طهارت است و اشکالی ندارد.

طائفه دوم: اخباری است که راجع به بول حمار و بغل و فرس است.

اولین روایت در کتاب وسائل الشیعه جلد 3 ابواب النجاسات باب 9 روایت 14 آمده است: «عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْن‏ عَنِ الْحَكَمِ بْنِ مِسْكِينٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ خُنَيْسٍ وَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَعْفُورٍ قَالا كُنَّا فِي جَنَازَةٍ وَ قُدَّامَنَا حِمَارٌ فَبَالَ فَجَاءَتِ الرِّيحُ بِبَوْلِهِ حَتَّى صَكَّتْ وُجُوهَنَا وَ ثِيَابَنَا فَدَخَلْنَا عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ- فَأَخْبَرْنَاهُ فَقَالَ لَيْسَ عَلَيْكُمْ بَأْس‏».

روای می­گوید در تشییع جنازه­ای بودیم، جلوی ما الاغی بود که در حال حرکت بول کرد، باد این بول را کشاند و به صورت و لباس­های ما اصابت کرد. امام علیه السلام فرمودند: اشکالی ندارد. پس این روایت دلالت دارد بر اینکه بول این حیوان طاهر است.

طائفه سوم و چهارم: روایاتی است که دال بر این است که ابوال این سه حیوان نجس است، مرحوم شیخ طوسی دلیل قولشان این روایت است. روایت در کتاب وسائل الشیعه ابواب النجاسات باب 9 روایت 9 آمده است: «بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ يَمَسُّهُ بَعْضُ أَبْوَالِ الْبَهَائِمِ أَ يَغْسِلُهُ أَمْ لَا قَالَ يَغْسِلُ بَوْلَ الْحِمَارِ وَ الْفَرَسِ وَ الْبَغْلِ فَأَمَّا الشَّاةُ وَ كُلُّ مَا يُؤْكَلُ لَحْمُهُ فَلَا بَأْسَ بِبَوْلِهِ».

روایت راجع به بولهای بهائم است که به فردی اصابت کرده است. حضرت فرمودند: بول حمار و بغل و فرس را بشور. اما بول گوسفند و هر چیزی که ما یوکل لحمه است اشکال ندارد. الان اگر توجه کرده باشید این مطلب ممکن است ارشاد به این باشد که در نماز مانع است، نه اینکه نجس باشد. زیرا این شخص برای نماز آماده شده و این سوال را می­پرسد، نمی توان گفت که این بول نجس است.

اما روایت دیگر در این باب: «عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ حُسَيْنِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنِ الْحَلَبِيِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ أَبْوَالِ الْخَيْلِ وَ الْبِغَالِ فَقَالَ اغْسِلْ مَا أَصَابَكَ مِنْهُ». (وسائل الشیعه ابواب النجاسات باب 9 روایت 11).

این روایت هم دلالت دارد بر مانعیت در نماز، نه مطلق نجاست.

روایت دیگری هم در این باب وجود دارد: «مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَرْقِيِّ عَنْ أَبَانٍ عَنِ الْحَلَبِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لا بَأْسَ بِرَوْثِ الْحُمُرِ وَ اغْسِلْ أَبْوَالَهَا». (وسائل الشیعه ابواب النجاسات باب 9 روایت 1)

امام فرمودند که عذره حمار اشکال ندارد، اما بول آن را بشور. از این روایت هم نمی­شود استفاده نجاست کرد، شاید مانع از نماز مقصود باشد.

روایت دیگر در کتاب وسائل الشیعه ابواب النجاسات باب 9 روایت 5 آمده است: «عَنْهُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ أَلْبَانِ الْإِبِلِ وَ الْبَقَرِ وَ الْغَنَمِ وَ أَبْوَالِهَا وَ لُحُومِهَا فَقَالَ لَا تَوَضَّ مِنْهُ إِنْ أَصَابَكَ مِنْهُ شَيْ‏ءٌ أَوْ ثَوْباً لَكَ فَلَا تَغْسِلْهُ إِلَّا أَنْ تَتَنَظَّفَ قَالَ وَ سَأَلْتُهُ عَنْ أَبْوَالِ الدَّوَابِّ وَ الْبِغَالِ وَ الْحَمِيرِ فَقَالَ اغْسِلْهُ فَإِنْ لَمْ تَعْلَمْ مَكَانَهُ فَاغْسِلِ الثَّوْبَ كُلَّهُ فَإِنْ شَكَكْتَ فَانْضِحْه‏».

این روایت موجب وهن است که ما نسبت به ائمه علیهم السلام بدهیم.

این چند روایت که تفصیل قائل شدند بین بول و عذره درست نیست و باید این روایات را توجیه کرد، نمی­شود بین بول و عذره تفصیل قائل شد و گفت که بول را بشویید، ولی عذره اشکال ندارد. اگر واقعا بول نجس است، پس عذره هم باید نجس باشد. پس از این جهت که موجب وهن است، باید بگوییم که این روایات از باب مانعیت یا از باب استحباب است. لذا مشهور هم از این اعراض کرده­اند. نتیجه این که این حیواناتی که مأکول اللحم هستند حتی این سه حیوان، بول و عذره آنها پاک است و اشکالی ندارد.

و صلی الله علی محمد و آل محمد

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2019/01/21-ابان-فقه_-.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2019/01/فقه-18.pdf[/QR]

 

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *