183401629_261576802abcfc

آیت الله دکتر مختاری ؛موازی‌کاری و جموداندیشی؛ دو آفت مهم پژوهش در کشور / به مناسبت هفته پژوهش از طریق فضای مجازی برگزار شد.

هفتمین نشست علمی موسسه آموزش عالی حوزوی امام رضا(ع) به مناسبت هفته پژوهش روز گذشته 27 آذرماه از طریق فضای مجازی برگزار شد.
در این نشست،آیت الله دکتر مختاری به ایراد نظرات خود با عنوان «آسیب شناسی پژوهش» پرداخت و اظهار کرد: امروزه آنقدر که در کشور ما راجع به آموزش سرمایه گذاری می شود و اهتمام به عرصه آموزش وجود دارد کمتر به مسئله پژوهش پرداخته می شود حال آنکه یکی از عوامل پیشرفت های علمی غرب به دلیل اهتمام جدی به مسئله پژوهش و تتبع است. از طرفی ایرانیان مسلمان بیش از هر قوم دیگری پژوهش و تتبع را در پرونده علمی و فکری خودشان ثبت کردند، چون این روحیه پژوهشگری از آغاز در بین ایرانیان مسلمان وجود داشته است. بعد از اینکه پیام اسلام به ایرانیان عرضه شد، ایرانیان تلاش می کردند دانش ها و معارف را به حقیقت نزدیکتر کنند. از طرفی ایران از عهد باستان مهد علم و تمدن بوده و در تاریخچه اش هم نام دانشمندان و متفکران بزرگ می درخشد که تا امروز هم مورد احترام و پذیرش جامعه بوده است.
وی ادامه داد: در این فرصت به چند مورد از آفات پژوهش که در کشور ما وجود دارد یا به طور کلی در جهان اسلام وجود دارد اشاره خواهم کرد. یکی عدم شناخت کافی از مخاطبان است. مخاطب شناسی بسیار مهم است. محقق باید در جامعه مخاطبان حضور داشته باشد و به جای اینکه نگاه ذهن گرایانه داشته باشد باید عینی گرا باشد و در عین حال در متن جامعه حضور داشته باشد. عدم شناخت کافی از مخاطبان یک آفات است. پژوهشگر باید متناسب با نیاز جامعه مخاطب، دست به قلم شود و مطالبی را در اختیار آنها قرار دهد. پس منظور من لزوم ارتباط بین نویسنده و مخاطب است. مسئله بعد این است که باید در پژوهش به جای مصرف گرایی به تولید اندیشه های دینی اهتمام کنیم. چنانکه در علوم انسانی قرار است، تتبعی انجام گیرد باید ایده های نو را تولید کنیم؛ چراکه کار تکراری و موازی و تقلیدی راه به جایی نمی برد و برای جامعه سودمند نیست.
مدرس حوزه و دانشگاه یادآور شد: بایستی از جموداندیشی و روحیه تقلید پرهیز کرد و دنبال فهم و برداشت نو رفت. بنابر این پژوهشگر باید با جسارت لازم دنبال این مباحث برود چراکه این امر در پژوهش بسیار اهمیت دارد. متأسفانه بخشی از تحقیقات و محصولاتی که در قالب کتاب و مقاله عرضه می شود، به نوعی تکراری است و یا از خود ایده و پیام جدیدی ارائه نمی دهد. آنچه در پژوهش مهم است این است که جنبه تولیدی داشته باشد یعنی آنچه نویسنده بر اساس تامل خودش و بر اساس نیازسنجی ها به دست آورده است منتقل کند. بر همین اساس یکی از مشکلاتی که در جامعه علمی خودمان سراغ کارهای موازی در پژوهش است. به ویژه در حوزه علمیه قم یک یک کاری در حال تحقیق است، ولی مؤسسه بغل دست او به همان کار می پردازد. مقام معظم رهبری در سفری که به قم داشتند بر این مسئله تأکید داشتند که عدم ارتباط بین پژوهشگران گاهی به کارهای موازی می انجامد و این پرهیز از کارهای موازی باید سرلوحه برنامه های حوزه باشد.
وی در ادامه اظهار کرد: مسئله بعدی رشد کمی به جای رشد کیفی در مسله پژوهش است. ما آنقدر که دنبال رشد کمی هستیم دنبال کیفیات نیستیم. فاصله ای که با سایر کشورهای پیشرفته و توسعه یافته داریم همین جا است که ما خیلی شتاب زده تلاش می کنیم کاری که روی آن تحقیق می کنیم به چاپ برسانیم و بر تعداد مصحولات منتشره افزوده شود در حالی که افزایش کمی منشورات نشان از موفقیت انسان در قلمرو علمی نیست بلکه معیار، کیفیت و ارزش آثار است. به نظر من تلاش در جهت رشد کمی محصولات به جای رشد کیفی یکی از آفت هایی است که متوجه جامعه ما است. آفت بعدی، کاربردی نبودن پژوهش ها است. متاسفانه برخی پژوهش ها جنبه علمیاتی و کاربردی ندارد و شاید بیشتر جنبه انتزاعی دارد البته شاید برای افزایش مهارت ها و معلومات در جامعه مخاطبان مفید باشد ولی اینکه چقدر می شود از دستاورد مطالعاتی و تحقیقاتی در جامعه استفاده کرد برمی گردد به اینکه پژوهشگر متناسب با نیاز جامعه و متناسب با اقتضائات جامعه دست به قلم شود و کار پژوهشی تولید کند. جایگاه مسئله شناسی در فقه نظام
در این نشست علمی مسلم ملکی، پژوهشگر علوم سیاسی به بیان نظرات خود با عنوان «جایگاه مسئله شناسی در فقه نظام» پرداخت و اظهار کرد: معیار مراتب علوم از منظر برخی اندیشمندان اسلامی در طبقه بندی علوم، علم نافع است؛ یعنی به بیان امروزی، علمی که تولید ثروت می کند مورد نیاز جامعه و دارای اولویت است و زمانی علم به تولید ثرورت منتهی می شود که متکی بر پژوهش بنیادین و کاربردی باشد. در مراکز علمی، دانشگاه­ ها و حوزه­های علمی، آموزش همیشه مورد تاکید بوده و کمتر به پژوهش از حیث شکلی و ماهوی توجه شده و این در حالی است که آموزش زمانی می تواند کارآمد باشد که مبتنی بر پژوهش باشد و پژوهش باید جایگاه پیشینی و پسینی نسبت به آموزش داشته باشد. این رویکرد آموزش مبتنی بر پژوهش مسئله محور می بایست در کلیه نهادها و مراکز علمی مورد توجه جدی باشد؛ چراکه حلقه اتصال مجامع علمی و آموزشی با نیازهای جامعه و نظام­ سازی به واسطه پژوهش مسئله محور است.
ملکی در ادامه نشست به موضوع روش­ شناسی در فقه نظام ساز اشاره کرد و گفت: نخستین گام در مطالعات فقهی موضوع شناسی است و سپس نظریه دینی یا کلامی، نظریه فقهی و حکم فقهی است. عدم شناخت از موضوع و رعایت نکردن مراحل چهارگانه در روش استنباط و پژوهش در موضوعات فقه نظام ساز باعث می شود که پژوهش در این حوزه نه تنها کارآمد و مفید نباشد بلکه ممکن است آسیب­هایی در این خصوص را نیز به وجود بیاورد؛ چرا که موضوع می تواند علت حکم باشد یعنی اینکه عدم شناخت دقیق از موضوع با توجه به عرف عام و خاص یا تخصصی باعث می شود که حکم به بیراهه برود و مسیر را منحرف کند و بدین جهت است که اکنون رویکرد موضوع­ شناسی، بر بحث های فقهی و اصولی شیعه، سایه گسترده است، همچنین دگرگونی نوین در شناخت موضوع، در فرایند استنباط و پژوهش مثبت و سازنده است. لذا رابطه میان موضوع و حکم در فقه، رابطه علی و معلولی است و موضوع، علت و حکم، معلول است.
وی افزود: از این رو روشن است که فقیه برای درک ابعاد حکم، بایستی موضوع برایش محرز شود. بنابراین از رابطه میان موضوع و حکم نیز می ­توان ضرورت شناخت موضوع را دریافت؛ یکی از فواید موضوع شناسی، زدودن غبار بی اطلاعی درباره برخی موضوعات به ویژه موضوعات نوظهور، از اندیشه فقیه است تا وی در پرتو آن بتواند حکم شرع را بیان کند. موضوعاتی مستجدثه نظیر زیست فناوری، اتانازی، هوش مصنوعی از این قبیل است. فایده دیگر موضوع­ شناسی این است با تبیین موضوع در بین علما ریشه های اختلاف را در بین آنها را از بین می برد، چراکه ریشه اختلاف فتوا در میان فقها عدم شناخت روشن از موضوع است. علاوه بر موضوع­ شناسی در حوزه روش­ شناسی، پرداختن به نظریه کلامی(دینی) و نظریه فقهی برای موضوعات مستحدثه ضروری است. حاصل کلام آموزش و پژوهش در فقه نظام ساز باید مبتنی بر مسائل کاربردی در این حوزه باشد، زیرا غنای ادبیات پژوهشی در حوزه فقه نظام ساز باید از کیفیت بیشتری بیش از گذشته برخوردار باشد و از رویکرد توصیفی باید به سمت تحلیلی و تولیدی گرایش پیدا کند و ایجاد تحول کند.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *