جلسه 10 (ماء مشکوک3)

بسم الله الرحمن الرحیم

بسم الله الرحمن الرحیم

 درس خارج فقه 97-98 استاد مختاری (طهارت)                  21/7/97

(ماء مشکوک3)

(مسألة 3): «إذا لم يكن عنده إلّا ماء مشكوك إطلاقه و إضافته، و لم يتيقّن أنّه كان في السابق مطلقاً يتيمّم للصلاة و نحوها، و الأولى الجمع بين التيمّم و الوضوء به».

مسأله در این است که فرض کنید ظرف آبی داریم، شک داریم که این آب مطلق است یا مضاف است، البته فرض این است که حالت سابقه در اینجا وجود ندارد.

بزرگانی که قائل به استصحاب عدم ازلی هستند، در اینجا استصحاب عدم مائیت را جاری می­کنند، یعنی می­گویند: شک به مطلق و مضاف بودن آب وجود دارد، قبلا هم که آبی وجود نداشته است، یعنی شیئی که متصل به مائیت باشد وجود نداشته است، این شک همچنان باقی است، و استصحاب عدم مائیت جاری می­شود. در بحث مطلق و مضاف عرض کردیم بعضی از بزرگان در رابطه با آب مضاف، استصحاب عدم ازلی را جاری می­کنند و نتیجه می­گیرند که با آب مضاف نمی­شود وضوء گرفت. اما عرض کردیم که نمی­شود به استصحاب عدم ازلی قائل شد.

در مانحن­فیه مرحوم سید صاحب عروة می­فرمایند: برای نماز و آنچه مانند نماز است، مانند طواف و امثال آن، باید تیمم کند. سپس صاحب عروة می­فرمایند بهتر است جمع کند بین تیمم و وضوء، زیرا امکان دارد آب مطلق باشد که در این صورت وظیفه وضوء می­باشد و اگر آب مطلق نباشد وظیفه تیمم است، پس باید احتیاط کرد.

(مسألة 4): «إذا علم إجمالًا أنّ هذا الماء إمّا نجس أو مضاف يجوز شربه، و لكن لا يجوز التوضّؤ به، و كذا إذا علم أنّه إمّا مضاف أو مغصوب. و إذا علم أنّه إمّا نجس أو مغصوب فلا يجوز شربه أيضاً، كما لا يجوز التوضّؤ به  و القول بأنّه يجوز التوضّؤ به ضعيف جدّاً».

بحث در این است که ظرف آبی در وجود دارد که یا نجس است یا مضاف، صاحب عروة می­فرمایند نوشیدن آن آب اشکالی ندارد. اما وضوء گرفتن با آن اشکال دارد. دلیل جواز شرب به خاطر این است که دلیلی بر حرمت وجود ندارد؛ چه تفصیلا و چه اجمالا، شک در اینجا شک بدوی است، وقتی شک بدوی شد می رویم سراغ اصالة الاباحه.

دلیل وضوء گرفتن این است که در اینجا علم اجمالی منحل به علم تفصیلی می­شود، اینجا آبی که داریم یا نجس است یا مضاف، اگر با آب مضاف وضوء بگیریم باطل است، اگر با آب نجس وضوء بگیریم باطل است، پس در اصل اینجا علم تفصیلی وجود دارد، در نتیجه با آن آب نمی­شود وضوء گرفت.

اما اگر ظرف آبی داشتیم و شک داشتیم بین اینکه مضاف است یا غصبی. این بحث نیز مانند بحث قبلی است، نمی­شود با آن وضوء گرفت، زیرا اگر سراغ مضاف بریم، باطل است، سراغ آب غصبی بریم، باز هم باطل است، در شرب آن نیز دلیل بر حرمت نداریم و می­رویم سراغ اصالة الاباحه.

فرع بعدی این است که ظرف آبی داریم، یا نجس است یا غصبی، در اینجا وضوء و شرب هر دو اشکال دارد و جایز نیست، زیرا اصالة الحل در اینجا کاره­ای نیست، زیرا یا نجس است یا غصبی، که در هر دو صورت مورد اشکال است.

در فتاوای فقها اقوی این است که نه می­شود وضوء گرفت نه شرب کرد. وقتی علماء در جایی أفعل تفضیل بکار می­برند در مقابل ضعیف است، وقتی می­گویند «اقوی چنین است»، یعنی مسئله اختلافی است، یعنی در اینجا قول ضعیفی هم وجود دارد که وضوء با این آب را اشکال نمی­داند.

قائل این قول ضعیف، مرحوم محمد طه نجف از اساتید مرحوم شیخ انصاری و صاحب جواهر می­باشد، ایشان می­فرمایند که وضوء در اینجا اشکالی ندارد، ایشان معتقد بودند بر اینکه غصب در صورتی مانع است که یک وجود واقعیِ علمیِ معلوم وجود داشته باشد، مثلا آبی را که شما می­گویید غصب است، باید معلوم باشد نه مشتبه، یعنی اگر بگوید این آب قطعا غصبی است، مانع از صحت عبادت است، زیرا یقین دارید این آب تحت تملک غیر است، لذا مانع از صحت عبادت است. اگر نماز را با این وضوء بخواند،  آن عبادت مشکل دارد، چون قصد قربت با آن امکان ندارد. اما اگر مشتبه است که آیا غصبی است یا نه؛ و یقینی وجود ندارد، ایشان معتقد است در اینجا با آن آب می­شود وضوء گرفت و مضرَ به صحت عبادت و مانع از قصد قربت نیست، ایشان می­خواهد بگوید که حرمت مجهوله منافاتی با قصد قربت ندارد.

البته سخن ایشان بر می­گردد به بحث اجتماع امر و نهی، ایشان در بحث اجتماع امر و نهی می­فرمایند نماز در دار مغصوبه عند الجهل صحیح است، وضوء با آب غصبی عند الجهل صحیح است و مضرّ عبادت نیست، حتی اگر قائل شویم به امتناع اجتماع امر و نهی، باز هم ضرر به این فتوا نمی­زند، زیرا حرمت مجهوله مانع از قصد قربت نیست، این اعتقاد ایشان است.

به نظر بنده حقیقت معنا این است که علم اجمالی در اینجا اثر خود را در دو طرف می­گذارد، یا طرف غصب یا طرف نجاست. اگر آب نجس باشد، وضوء باطل است، پس اثر مترتب بر آن نیز بطلان است، یعنی نماز با آن وضوء باطل است. اگر غصبی باشد تصرف در آن نهی شده و حرام است، پس نمی­توان با آن وضوء گرفت، نهی در عبادت هم موجب فساد در عبادت است. قول مرحوم محمد طه نجفی ضعیف است و حق با مرحوم سید صاحب عروة است.

و صلی الله علی محمد و آل محمد

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد
[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/10/21-مهر-فقه-.mp3[/QR]
دانلود پی دی اف از طریق بارکد

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *