درس خارج فقه جلسه10

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه دهم درس خارج فقه

مسأله: لايجوز للمرأة النظر الي الاجنبي كالعكس، والاقرب استثناء الوجه والكفين».

بعضی از بزرگان و فقها خواستند ادعای اجماع بر حرمت نگاه به مرد اجنبی غیر از مستثنیات کنند، مثل جایی که نگاه مرد به زن بود که بر حرمت نگاه اجماع وجود داشت.

بعضی از متأخرین مثل صاحب حدائق ادعای خلاف کردند و عبارتشان این است «الظاهر أنه لاخلاف في تحريم نظر المرأة الي الاجنبي». (حدائق، جلد 23 صفحه 65).

صاحب ریاض قائل شد بر مساوی بودن بین این دو حکم نگاه مرد به زن و نگاه زن به مرد و عبارتشان این است «وتتحد المرأة مع الرجل فتمنع في محل المنع ولا في غير اجماعاً». (ریاض، جلد 2، صفحه 74) یعنی هر دو مساویند و همان استثنائاتی که درنگاه مرد به زن بود در نگاه زن به مرد نیز وجود دارد.

صاحب مستند هم بر مساوی بودن زن و مرد در این حکم ادعای اجماع کرده است که عبارت مستند این است «كلّما ذكر فيه جواز النظر الي المرأة يجوز فيه العكس بالاجماع المركب في غير الزوجة التي يراد تزويجها اوالامة التي يريد شرائها». این عبارت در جلد 2 صفحه 413 آمده است.

در ميان قدما نيز ابوصلاح حلبي مي‏گويد: زن نمي‏تواند به مرد نگاه كند. قطب الدين كبدري، محقق در شرايع، فخر المحققين در ايضاح، علامه حلي در پنج كتاب «قواعد، ارشاد، تذكرة، تحرير و تلخيص المرام»، شهيد اول در لمعه، فاضل مقداد در كنز العرفان، محقق ثاني در جامع المقاصد، شهيد ثاني در مسالك، محقق اردبيلي در زبدة البيان، فاضل هندي در كشف اللثام، فاضل جواد در مسالك الافهام (شاگرد شيخ بهائي)، جزايري در قلائد الدّرر همگي نگاه زن به مرد را حرام دانسته‏اند، البته بعضي صريحاً حرام دانسته‏اند و از برخي كلمات، ظاهراً چنين حكمي استفاده مي‏شود.

علاوه بر اين گروهی از فقهاء، ابوالفتوح رازي و طبرسي در جوامع الجامع قائل به عدم جواز نظر شده و به روايت ابن ام مكتوم استدلال نموده‏اند.

دو روایت در مسأله وجود دارد.

روایت اوّل این است که «عن احمد بن أبي عبدالله قال: استأذن ابن أم مكتوم علي النبي(ص) و عنده عائشه و حفصه فقال لهما: قوما فادخلاالبيت، فقالتا: أنه اعمي، فقال: ان لم يركما فانّكما تريانه ».

در مورد روايت ابن أم مكتوم ممكن است در دلالت امر بر وجوب ذاتاً هم اشكال كرد، زيرا اوامري كه پيامبر صلي الله عليه و آله به همسران خود مي‏كرده‏اند (همچون اوامر ساير شوهران به همسران) بيشتر اوامر استحبابي بوده، چون شوهر نسبت به همسر وظيفه تربيتي بيشتري دارد و چه بسا مثلاً پيامبر صلي الله عليه و اله و سلم به همسران و مرتبطين خود دستور نماز شب بدهند و اين بدان معنا نيست كه اين اوامر درمقام ايجاب والزام باشد و اگر هم دليل بر وجوب باشد از حكم همسران پيامبر صلي الله عليه وآله نمي‏توان حكم ساير زنان را بدست آورد.

روایت دیگر از امام باقر (ع) نقل شده که مرد نابينايي وارد منزل ايشان شد. حضرت برخاستند و به اتاق ديگر رفتند. پيامبر (صلي الله عليه و آله و سلم) فرمودند: دخترم! اين مرد نابيناست.

حضرت فاطمه زهرا (سلام الله عليها) فرمودند: پدر اگر چه او مرا نمي بيند، ولي من كه او را مي بينم و او بوي من را استشمام مي كند…. و در این هنگام پیامبر به نشانه تصدیق حضرت زهرا فرمودند شهادت می­دهم که تو پاره تن من هستی. مستدرک الوسائل جلد 14 حدیث 1 باب 100 ابواب مقدمات نکاح.

اینها گفتند که نگاه زن به مرد حرام است و اجماع در مسأله وجود دارد ولی به نظر ما نمی­­شود این اجماع را قبول کرد یعنی قبل از ابوالصلاح حلبی کسی را نمی­شود پیدا کرد که تصریح کرده باشد بر حرمت نظر زن به مرد و مرحوم علامه هم در تذکره عبارتی دارد که نشان می­دهد مسأله اجماعی نبوده و عبارتشان این است «منع جماعة من علماءنا نظر المرأة الي الرجل كالعكس لقوله تعالي و قل للمؤمنات يغضضن من ابصارهن فلايجوز لها النظر الي وجهه و كفيّه لانّ الرجل في حق المرأة كالمرأة في حق الرجل».

دلیل دیگر که ذکر کردند بر حرمت نظر زن به مرد آیه شریفه 31 سوره نور که می­فرماید:«وَقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِ‌هِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُ‌وجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ‌ مِنْهَا وَلْيَضْرِ‌بْنَ بِخُمُرِ‌هِنَّ عَلَىجُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ‌ أُولِي الْإِرْ‌بَةِ مِنَ الرِّ‌جَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُ‌وا عَلَى عَوْرَ‌اتِ النِّسَاءِ وَلَا يَضْرِ‌بْنَ بِأَرْ‌جُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِن زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّـهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ» .

آیه دوّم آیه 53 سورۀ احزاب است: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَن يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ‌ نَاظِرِ‌ينَ إِنَاهُ وَلَـكِنْ إِذَا دُعِيتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانتَشِرُ‌وا وَلَا مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ يُؤْذِي النَّبِيَّ فَيَسْتَحْيِي مِنكُمْ وَاللَّـهُ لَا يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِن وَرَ‌اءِ حِجَابٍ ذَلِكُمْ أَطْهَرُ‌ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ وَمَا كَانَ لَكُمْ أَن تُؤْذُوا رَ‌سُولَ اللَّـهِ وَلَا أَن تَنكِحُوا أَزْوَاجَهُ مِن بَعْدِهِ أَبَدًا إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ عِندَ اللَّـهِ عَظِيمًا».

و سوّم هم روایت ابن مکتوم است که مهمتر از دو آیه می­باشد که روایتش بیان شد. حقیقت این است که این دو آیه دلیل نمی­شود بر مسأله، چون مربوط به زنان پیامبر است و لذا نمی­شود این را تعمیم به همۀ زنان داد. و در مورد روایت ابن مکتوم هم گفته شده این حکم اختصاصی پیامبر می­باشد و به خاطر حرمت ویژه­ای که همسران پیامبر دارند می­باشد. پس باید حکم به جواز داد خصوصاً به آن مستثنیات، و مرحوم امام در تحریرالوسیله این مستثنیات را به وجه و کفین ذکر کرده است ولی به نظر ما این وجه و کفین صحیح نیست و مرحوم امام هم بعداٌ از این نظر برگشت. از طرف دیگر ما یک دلیل داریم به نام سیره و مراجعه کنیم به سیره مسلمین ببینیم معمول بین سیره چیست و همان طور که خیلی جاها سیره نگاه زن به گردن و دست تا جایی که وضو گرفته می­شود و مو را جایز می­داند بنابراین اینکه ما حکم جواز را مختص به وجه و کفین بدهیم این خلاف سیره می­باشد. اما مرحوم امام که فرموده: «الاقرب وجه و کفین» به نظر ما خیلی عجیب است و شاید یک جهتی داشته است و به نظر قابل قبول نیست هر چند خود امام هم از این نظر برگشتند

دانلود فایل صوتی ازطریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/01/10.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/01/10.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *