جلسه 7 (ماء المستعمل4)

بسم الله الرحمن الرحیم

 درس خارج فقه 97-98 استاد مختاری (طهارت)                          15/7/97

(ماء المستعمل4)

(مسألة 8): «إذا اغتسل في كر كخزانة الحمام أو استنجى فيه لا يصدق عليه غسالة الحدث الأكبر أو غسالة الاستنجاء أو الخبث».

(مسألة 9): «إذا شك في وصول نجاسة من الخارج أو مع الغائط يبني على العدم».

(مسألة 10): «سلب الطهارة أو الطهورية عن الماء المستعمل في رفع الحدث الأكبر أو الخبث استنجاءً أو غيره إنما يجري في الماء القليل، دون الكر فما زاد كخزانة الحمام ونحوها».

(مسألة 11): المتخلّف  في الثوب بعد العصر من الماء طاهر، فلو أُخرج بعد ذلك لا يلحقه حكم الغسالة، و كذا ما يبقى في الإناء بعد إهراق ماء غسالته.

بحث در این است که اگر کسی با آب قلیل پیراهنی را بشوید، لباس را فشرد و غساله آن هم خارج شد، یک مقدار آب در آن ماند، بعد لباس را روی طناب می­گذارد و دوباره می­رود و این لباس را می­فشارد و آبی از آن خارج می­شود که تتمه آن آب است، بحث این است که آیا این را در حکم غساله بدانیم یا اینکه آب دوم در حکم غساله نیست و احکام غساله بر آن بار نمی­شود. ثمره آنجایی ظاهر می­شود که نجاست بول بوده باشد و دو بار شستن نیاز داشته باشد. صاحب عروة می­فرمایند که احکام غساله بر آن بار نیست و خودش پاک است، در ظرف هم همینطور است، فرض کنید شخصی ظرف نجسی را شسته است و غساله آن را بیرون ریخته است، بعد یک مقدار آب انتهای ظرف مانده است، این آب حکم غساله را ندارد

دلیل این مطلب این است که عنوان غساله بر آن صادق نیست. ما آن روایت را قبلا هم خوانده­ایم که می­گفت غساله خروج ماء است از آن شیء. پس فشردن اول لباس را غساله می­گویند، یا ریختن آبی که در ظرف وجود دارد را غساله می­گویند، اما تتمه آبی که در پیراهن می­ماند یا در ظرف می­ماند را غساله نمی­گویند. پس غساله به آن­ها صدق نمی­کند و طاهر است و اشکالی هم ندارد.

روایت عبد الله بن سنان که قبلا عرض کردیم هم موید همین نظریه است، روایت در کتاب وسائل الشیعه، جلد 1، صفحه 215، «وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ هِلَالٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِأَنْ يُتَوَضَّأَ بِالْمَاءِ الْمُسْتَعْمَلِ‏ فَقَالَ الْمَاءُ الَّذِي يُغْسَلُ بِهِ الثَّوْبُ أَوْ يَغْتَسِلُ بِهِ الرَّجُلُ مِنَ الْجَنَابَةِ لَا يَجُوزُ أَنْ يُتَوَضَّأَ مِنْهُ وَ أَشْبَاهِهِ‏ وَ أَمَّا [الْمَاءُ] الَّذِي يَتَوَضَّأُ الرَّجُلُ بِهِ فَيَغْسِلُ بِهِ وَجْهَهُ وَ يَدَهُ فِي شَيْ‏ءٍ نَظِيفٍ فَلَا بَأْسَ أَنْ يَأْخُذَهُ غَيْرُهُ وَ يَتَوَضَّأَ بِهِ».

روایت می­فرماید: «الْمَاءُ الَّذِي يُغْسَلُ بِهِ الثَّوْبُ»، اما منظور امام آبی که در لباس یا ظرف مانده نیست.

بنابراین آنچه در ذهن عرف می­باشد صدق عنوان غساله است، در غساله دوم، یعنی آبی که در مرحله دوم با فشار می­ریزد، غساله بر آن صادق نیست، لذا صاحب عروة نیز همین مطلب را می­فرمایند.

(مسألة 12): «تطهر اليد تبعاً بعد التطهير، فلا حاجة إلى غسلها، و كذا الظرف الّذي يغسل

فيه الثوب و نحوه».

صاحب عروة می­خواهند بفرمایند وقتی شخص مخرج غائط را با دست تطهیر می­کند، طبعا دست شخص نیز پاک می­شود، وقتی آب استنجاء پاک است، دست او نیز پاک می­شود، این حکم از باب تبعیت است، وقتی مخرج غائط پاک شد، دست نیز پاک می­شود ، در ظرف نیز همینطور است، یعنی اگر کسی که ظرف نجس را با دستش می­شوید، وقتی ظرف پاک شد، دست هم طبعاً پاک می­شود.

روایتی هم در این مسأله وجود دارد در کتاب وسائل الشیعه، جلد 3، صفحه 398، باب طهارت الثوب که می­فرماید: «مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ يَحْيَى عَنِ السِّنْدِيِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ‏ الثَّوْبِ‏ يُصِيبُهُ الْبَوْلُ‏ قَالَ اغْسِلْهُ فِي الْمَرْكَنِ مَرَّتَيْنِ‏ فَإِنْ غَسَلْتَهُ فِي مَاءٍ جَارٍ فَمَرَّةً وَاحِدَةً».

سند این روایت صحیح است. راوی از امام سوال می­کند: لباس با بول نجس شده است، بول به ثوب اثابت کرده است. حضرت فرمودند: در طشت دو بار بشویید، چون با بول نجس شده است، پس دست و طشت به تبع پاک می­شوند. حداقل امام می­توانست بگوید که ظرف را دوباره بشویید، وقتی چیزی ذکر نکرده­اند، پس بالطبع پاک می­شود.

البته بحث تعدد در بول اختلافی است، بعضی از بزرگان مانند حضرت امام (ره) می فرمایند: این بحث اختلافی است. بعضی از شاگردان آیت الله خوئی و خود ایشان قبول دارند که در مسأله بول تعدد شرط است و یک بار شستن کفایت نمی­کند.

(مسألة 13): «لو اجري الماء على المحلّ النجس زائداً على مقدار يكفي في طهارته، فالمقدار الزائد بعد حصول الطهارة طاهر و إن عدّ تمامه غسلة واحدة و لو كان بمقدار ساعة، و لكن مراعاة الاحتياط أولى».

مسأله راجع به آنجایی است که شخص زماینکه آب قلیل در ظرف را روی لباس می­ریزد، تا زمانیکه قطع نشود، یک بار شستن محسوب می­شود، حتی اگر قطع نشدن را یک ساعت طول دهد. پس اگر در آب قلیل، بحث مر یا مرتین مطرح است، باید آب قطع شود، در بول مرتین ملاک است، پس نباید متصلا باشد، باید قطع شود، هر چه اضافه بریزد، درست است که آن آب اضافه پاک است، اما یک بار محسوب می­شود و باید قطع کند و شستن دوم را شروع کند، و استدامة فایده­ای ندارد.

(مسألة 14): «غسالة ما يحتاج إلى تعدّد الغسل كالبول مثلًا إذا لاقت شيئاً لا يعتبر فيها التعدّد، و إن كان أحوط».

بحث در آنجایی است که شیء متنجس نیاز به دوبار شستن دارد، مانند ظرفی که با بول نجس شده. در حین شستن ظرف برای بار اول، آب ترشح می­کند به یک شیء طاهر دیگری، چه کار باید کرد؟ آیا آن را هم باید دو بار آب کشید؟ مرحوم صاحب عروة می­فرمایند: تعدّد لازم نیست، اگرچه احوط این است که دو بار شسته شود. بعضی از بزرگان فرموده­اند فرض بر این است که ادله اجتهادی وجود ندارد، شبهه هم در اینجا شبهه حکمیه است، پس سراغ اصل عملی می­رویم. در مانحن­فیه استصحاب را می­توان جاری کرد، به این معنا که شیء قبلا نجس بوده، استصحاب جاری می­کنیم و می­گوییم الآن هم نجس است، البته بنابراین که قائل باشیم استصحاب در شبهه حکمیه جریان دارد.

مرحوم آقای خویی معتقد هستند که استصحاب در شبهات حکمیه جریان دارد، اما به اینجا که می­رسند می­فرمایند استصحاب جریان ندارد.(کتاب تنقیح، جلد 2، صفحه 395)

بحث در اینجا مبنایی است، کسانی که در شبهات حکمیه استصحاب را جاری می­دانند، ممکن است بگویند استصحاب اینجا جریان دارد و حکم به بقاء نجاست بدهند، بعضی از بزرگان معتقدند در شبهات حکمیه استصحاب جریان ندارد و شک در رافع یا غیر آن باشد، استصحاب جاری نیست، و اصالة الطهاره را در اینجا جاری کردند و فرمودند این غساله پاک است. منتها به نظر بنده اصلا نوبت به اصل عملی نمی­رسد، مادامی که ادله اجتهادی در بین باشد، مادامی که روایتی باشد و از روایت بتوانیم استنباط کنیم، نوبت به اصل عملی نمی­رسد، یعنی به عبارتی ما اینجا عمومات و اطلاقات داریم که حاکی از این است که هر شیء متنجس با یک بار شستن تطهیر می­شود و کفایت می­کند.

اولین حدیث، صحیحه زراره است که در کتاب وسائل الشیعه، جلد 3، صفحه 480، آمده است که: «وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: قُلْتُ‏ أَصَابَ‏ ثَوْبِي دَمُ‏ رُعَافٍ أَوْ غَيْرِهِ‏ أَوْ شَيْ‏ءٌ مِنْ مَنِيٍّ فَعَلَّمْتُ أَثَرَه‏ إِلَى أَنْ أُصِيبَ لَهُ الْمَاءَ فَأَصَبْتُ وَ حَضَرَتِ الصَّلَاةُ وَ نَسِيتُ أَنَّ بِثَوْبِي شَيْئاً وَ صَلَّيْتُ ثُمَّ إِنِّي ذَكَرْتُ بَعْدَ ذَلِكَ قَالَ تُعِيدُ الصَّلَاةَ وَ تَغْسِلُهُ قُلْتُ فَإِنِّي لَمْ أَكُنْ رَأَيْتُ مَوْضِعَهُ وَ عَلِمْتُ أَنَّهُ أَصَابَهُ فَطَلَبْتُهُ فَلَمْ أَقْدِرْ عَلَيْهِ فَلَمَّا صَلَّيْتُ وَجَدْتُهُ قَالَ تَغْسِلُهُ وَ تُعِيدُ الْحَدِيث‏».

راوی از امام می­پرسد که شخصی خون بینی­اش به لباسش اصابت کرده است، یا مثلا منی یا چیزی از منی به لباسش اصابت کرده است. پس راوی همه انواع متنجسات را ذکر کرد. سپس راوی ادامه داد که شخص جای آن را نشانه گذاشته است، تا این که به آبی برسد و آن را بشوید، اتفاقا به آب هم رسید، اما وقت نماز شد و فراموش کرد که لباس نجس بوده است و با همان لباس نماز را خواند، بعد از نماز یادش آمد که لباس نجس بوده است. امام می­فرمایند: این نجس را بشور. امام دیگر نمی­گوید یک بار یا دو بار، فقط می­فرماید بشور. خب اینجا امام در مقام بیان هم هست، سوال سائل هم معلوم است، جواب امام هم معلوم است و هر شیء متنجسی با یک بار شستن تطهیر می­شود.

روایت دوم در کتاب وسایل الشیعه، جلد 3، آمده است که: «مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع‏ أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ‏ لَيْسَ‏ عَلَيْهِ‏ إِلَّا ثَوْبٌ وَ لَا تَحِلُّ الصَّلَاةُ فِيهِ وَ لَيْسَ يَجِدُ مَاءً يَغْسِلُهُ كَيْفَ يَصْنَعُ قَالَ يَتَيَمَّمُ وَ يُصَلِّي فَإِذَا أَصَابَ مَاءً غَسَلَهُ وَ أَعَادَ الصَّلَاةَ».

این روایت موثقه عمار ساباطی است که سندش موثقه است، اگرچه در این سند اکثراً فتحی مذهب هستند، ولی موثق است.

روایت راجع به شخصی است که یک لباس بیشتر ندارد، صلات هم در آن لباس حلال نیست، مثلا لباسش به طور کامل نجس شده است، آبی هم پیدا نمی­کند که لباس را با آن بشوید، حکمش چیست؟ امام می­فرمایند تیمم کند و با همان لباس نماز بخواند، وقتی به آب رسید، لباسش را بشوید و نمازش را اعاده کند.

باز هم در اینجا صحبت از شستن است، اما در اینکه دو بار بشوید یا یک بار بحثی نیست.

روایت بعدی وسائل الشیعه، جلد 3، صفحه 522 آمده است: «مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِي الْحَسَنِ ع‏ فِي طِينِ الْمَطَرِ أَنَّهُ لَا بَأْسَ‏ بِهِ أَنْ يُصِيبَ الثَّوْبَ‏ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ إِلَّا أَنْ تَعْلَمَ أَنَّهُ قَدْ نَجَّسَهُ شَيْ‏ءٌ بَعْدَ الْمَطَرِ فَإِنْ أَصَابَهُ بَعْدَ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ فَاغْسِلْهُ وَ إِنْ كَانَ الطَّرِيقُ نَظِيفاً لَمْ تَغْسِلْهُ».

روایت می­فرماید مثلا باران می­آید، در خیابان گل و لای و آبهای گل آلود به لباس انسان اصابت می­کند، امام می­فرماید اشکال ندارد، مگر اینکه انسان بداند واقعا بعد از باران، چیز دیگری آن را نجس

کرده است. امام در اینجا نفرمودند این طین مطر به چه چیزی نجس شود، به بول یا چیز دیگری، امام مطلقا فرمودند باید شسته شود.

(مسألة 15): «غسالة الغسلة الاحتياطيّة استحباباً يستحبّ الاجتناب عنها».

شخصی لباسی را احتیاطا آب می­کشد، به هر دلیلی حکم به نجاست شده است و از باب استحباب یا احتیاط، می­خواهد آن را آب بکشد. حکم غساله در اینجا چیست؟ چون بحث در غساله نجس است، اما در اینجا یقین به نجاست وجود ندارد، صاحب عروة می­فرماید مستحب است از این غساله هم اجتناب بکند، یعنی در اینجا هم احتیاط کند، زیرا احتمال می­دهیم این از آن مواردی باشد که به بول نجس شده است ، در بول هم تعدد لازم بود. وجه احتیاط را عرض کردیم استحبابی است، احتمال می­دهیم این شیء به بول نجس شده است، بنابراین بهتر است که در غساله اول آن احتیاط کند، حالا اگر احتیاط نکرد مهم نیست، احتیاط در اینجا، استحبابی است، مگر این که به عُسر و حرج برسد که دیگر نیازی به احتیاط نیست.

و صلی الله علی محمد و آل محمد

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/10/15-مهر-فقه-.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/12/97فقه-7.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *