مصرف گرایی؛چالش بنیادین در تحقق سبک زندگی اسلامی

درآمدی بر سبک زندگی از منظر اسلام و دیگرمکاتب
مصرف گرایی؛چالش بنیادین در تحقق سبک زندگی اسلامی(4)
مقولۀ اقتصاد مقاومتی ونیز تحقق سبک زندگی اسلامی به عنوان مسائل بنیادین به دفعات مورد تأکید مقام معظم رهبری قرار گرفته است و انتظار می¬رود همۀ مسئولان به ویژه دولتمردان یازدهم در راستای تحقق منویات مقام معظم رهبری اقدامات موثر و راهگشا برای تحقق این دو مقولۀ مهم در بخش اقتصاد و فرهنگ ارائه نمایند.
لیکن نکته کلیدی و قابل تأمل که می تواند به عنوان مانع و چالش بنیادین در تحقق این دو امر در جامعۀ اسلامی مورد نظر قرار گیرد سیطره و تأثیرات غیر قابل انکار گزاره های رفتارهای ناشی از سبک زندگی غربی بر فرهنگ مصرف جامعۀ ایرانی است که این آسیب را می توان منبعث از سیاستگذاری های نادرست برخی دولت ها در ترویج بی قید و بند از فرهنگ و سبک زندگی غربی در جامعۀ ایرانی دانست ،رویکردی نادرست و البته خطرناک که دامنۀ آن هم اکنون نیز با گسترش فراوان و با ابعادی بس خطرناک تر قابل مشاهده می باشد،از ین رو مردم نیز از باب «الناس على دين ملوكهم‏» و با الگوگیری از سیاستگذاران ودولتمردان خود، از زمان اتخاذ رویکردهای اقتصاد لیبرالی تا کنون در مسیر مصرف زدگی مفرط حرکت کردند و تبعات و پیامدهای این آسیب جامعۀ مدرن غربی گریبانگیر سبک و سیاق زندگی مردم و نابسامانی در اقتصاد جامعه گردید.
اما مسألۀ اساسی را باید در چرائی و چگونگی حرکت جامعۀ ایرانی به سمت سبک زندگی غربی در مصرف تظاهری جستجو نمود، در پاسخ باید گفت جامعۀ مدرن غربی با مهندسی و سیاستگذاری مصرف محور، سبک زندگی مردم را با اهرم مصرف تظاهری در راستای باز تولید معرفتی از مقولۀ مصرف در جوامع بشری سوق داد، رویکردی که با هدف تبعیض و تمایز افراد از یکدیگر و افزایش مصرف طبقۀ متوسط در یک جامعه صورت می پذیرد و افراد موجود در جوامع مختلف برای تمایز و برتری بر دیگر افراد پیرامونی خود با تشدید مصرف گرایی به نوعی هویت و خلأ شخصیتی خود را جبران می کنند،این آسیب مهم که با فلسفۀ مد نیز از پیوند عمیق و ناگسستنی برخوردار می باشد، منجر به القاء مقولۀ منحصر به فرد شدن گردید؛ لذا جامعه ای که دچار بیماری مصرف گرایی است نه برای تأمین نیاز طبیعی، بلکه با نیاز به شناخته شدن اقدام به خرید کالاهای لوکس و تجملاتی می کند که این آفت و آسیب در فرهنگ مصرف متأسفانه در جامعۀ ایرانی به ویژه در طبقۀ مرفه و بعضاً اقشار متوسط به وفور مشاهده می شود.
در تبیین این مدعا نیازی به بررسی کلی و فراگیر افزایش مصرف گرایی در تهران و دیگر کلان شهرهای کشور نیست که وضعیت نابهنجار کلان شهرهای کشور در نوع خود جای تأسف فراوان دارد ، لیکن با نگاهی اجمالی و گذرا به افزایش سرسام آور فروشگاه ها و پاساژهای تجاری در جامعه نیز می¬توان به عمق نفوذ و سیطرۀ سبک زندگی غربی بر فرهنگ مصرف مردم و تهدید اقتصاد جامعۀ ایرانی پی برد.
در تبیین این مدعا باید این پرسش را مطرح نمود که در چند سال اخیر فروشگاه ها و پاساژهای مروج کالاهای مطلقاً لوکس و و تجملاتی در سراسر کشور که خیلی از آنها هیچ دردی از جامعه دوا نمی کنند ولی میلیاردها تومان برای راه اندازی آنها هزینه شده است چند برابر شده است؟در پاسخ باید گفت حدأقل در یک دهۀ اخیر می توان به آمار نگران کنندۀ 6برابری افزایش این نوع فروشگاه ها و پاساژهای تجمل فروشی اذعان نمود،که گسترش فروشگاه¬های تجملاتی و لوکس در جامعه ای که باید در راستای تحقق سبک زندگی اسلامی تلاش نماید قابل تأمل است.
در کنار این آسیب در سبک و سیاق زندگی روزانۀ مردم باید به گردش مالی این پاساژها و اجارۀ سرسام آور این مغازه ها نیز اشاره کرد که صاحبان آن برای تأمین کسورات مالی خود با ترفندهای مختلف و با فریب کاری به انحای مختلف در قلب تپندۀ این نوع پاساژها و فروشگاه ها تجملاتی یعنی ویترین، سعی در تأمین هزینه های خود و هم چنین سود آوری سودا گرانۀ خود می باشند.
لذا این مراکز تجاری که غالبا جایگزین بازارهای سنتی شدند ، بر توان اقتصادی و روش شناسی زندگی مردم لطمات جدی وارد می¬کنند که این امر ناشی از رویکردهای نادرست مسئولان و متولیان اقتصادی و فرهنگی است که با ترویج سبک زندگی غربی اینگونه شالوده های رفتاری مردم را دستخوش تغییر و دگرگونی کردند و سبک و سیاق زندگی مردم را به سمت تقلید کورکورانه از پدیدۀ مصرف گرائی جامعۀ مدرن غربی سوق داداه اند.
لازم به ذکر است تا سال هائی نه چندان دور، سبک زندگی مردم در تأمین نیازهای ضروری و طبیعی از قبیل مدیریت لباس،مسکن، تغذیه…در محدودۀ نیاز خانواده و در ایام آغاز سال اقدام به خرید می کردند که این امر به عنوان هنجار رفتاری و مصرف طبیعی مردم به شمار می آمد، لیکن نفوذ و سیطرۀ سبک زندگی غربی بر جامعۀ ایرانی نوع نیازهای مردم را دگرگون ساخت و متأسفانه اقشار متوسط جامعه با الگوگیری از جوامع غربی برای ترمیم برخی خلأهای هویتی و شخصیتی خود به مصرف زدگی روی آورند که این آسیب در کنار تهدید فرهنگ مصرف و تضعیف سبک زندگی ایرانی اسلامی، اقتصاد و توانائی های مالی خانواده ها را به شدت مورد تهدید قرار داده است ، که تداوم این نقیصه تحقق اقتصاد مقاومتی را در هاله ای از ابهام قرار می دهد، از این رو تقلید کورکورانه از فرهنگ مصرف جامعۀ مدرن غربی و عدم تناسب آموزه های اقتصادی و فرهنگی آموزه های اسلامی با گزاره های غربی موجبات سردرگمی و نارضایتی مردم را پدید آورده است، زیرا آموزه های اسلامی با تأکید بر ضرورت تإمین نیازهای طبیعی و بهره گیری منطقی و به دور از تظاهر و ریا از پوشاک و لباس و دیگر اقلام مورد نیاز ،همگان را از «منیت» و تظاهر منع می کند.
اینچنین است که امام رضا(ع) در باب نکوهش اقتصاد افسار گسیخته و نفی پدیدۀ مصرف گرائی می فرماید:«… إنّ الخلق لمّا وقفوا على حدّ محدود، و أمروا أن لا يتعدّوا ذلك … ؛چون مردمان بر حدى معين شده بايستند، و مأمور باشند كه از آن حد در نگذرند …»
باتأمل در این روایت شریف می توان فهمید که اصل حاکم بر اقتصاد اسلامی، اصل محدوديّت و مراقبت مطلوب در مسائل اقتصادی است که تفاوت ماهوی این رویکرد با اقتصاد ریاضتی غربی واضح و مبرهن است؛ بنابراین اصل در روابط اقتصادى- چه از لحاظ مالكيّت و چه مصرف- محدوديّت است نه آزادى و از بين رفتن قيد و شرط¬ها در مسیر مصرف افسار گسیخته و تظاهر زدگی و منیت، لیکن در سبک زندگی غربی و جامعۀ مدرن «منیت» و نیاز به منحصر به فرد شدن و تمایز با دیگر افراد پیرامونی به عنوان مهمترین عامل شکل گیری پدیدۀ مصرف گرائی به شمار می آید، لیکن عدم تحقق آموزه¬های اقتصاد مقاومتی و سبک زندگی اسلامی و نیز سیطرۀ مبانی اقتصادی و سبک زندگی غربی، اقشار مرفه و نیز طبقۀ متوسط جامعه را دچار پدیدۀ مصرف زدگی نموده است و حتی برخی از اقشار ضعیف تر نیز با تقلید از طبقۀ متوسط در مسیر پرابهام مصرف گرایی و تضعیف و تزلزل اقتصاد خانواده حرکت کرده¬اند که این آسیب مهم در نگرشی کلان فرهنگ و آموزه¬های رفتاری مردم را نیز تضعیف نموده است و به سمت رذیلۀ اخلاقی «تظاهر» و «منیّت» سوق داده است.
امید است همۀ مسئولان و دولتمردان بخش اقتصاد و فرهنگ با تبعیت از فرمایشات بسیار مهم مقام معظم رهبری در تحقق اقتصاد مقاومتی و تحقق سبک زندگی اسلامی، با اقدام و عمل، در راستای مقابله با پدیدۀ خطرناک مصرف گرایی اقدام نمایند، زیرا سهل انگاری و مسامحه در برابر الگوهای وارداتی جوامع غربی در ایران خود به عنوان به عنوان چالش کلیدی در تحقق اقتصاد مقاومتی و عدم رشد و پیشرفت جامعۀ ایرانی مورد نظر می باشد، ازاین رو شناخت آسیب¬های موجود و ایجاد راهکار برای مقابله با تهدیدهای اقتصادی و فرهنگی که غالباً برگفته از« نفوذ» سبک زندگی غربی در نظام اسلامی است، می تواند در تحقق اقتصادمقاومتی و سبک زندگی اسلامی در سایۀاقدام و عمل موثر واقع گردد.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *