درس خارج فقه 96-97 جلسه9

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه نهم درس خارج فقه (طهارت) استاد مختاری

 بحث ما در مسأله چهارم در مورد آب مضاف مصعد بود که آیا این آبی که تبخیر می­شود پاک است یا خیر؟ این موضوع از باب استحاله است و پاک است. اگر آبی که بخار می­شود برگردد و به ظرف دیگری بریزد در اینجا این آب چه حکمی دارد؟ در این فرض هم این آب پاک است، چون این آب استحاله شده و حقیقیت این آب غیر از آب نجس می­باشد، چون در استحاله یک قیدی داریم و آن هم تقید در ماهیت و موضوع است، نه اختلاف در وصف، چون اختلاف در وصف، استحاله ایجاد نمی­شود. بلکه اختلاف در ماهیّت و تقید در حقیقت شیء، استحاله ایجاد می­کند. مثل اینکه کافر نجس است و او را دفن کردند یا در جایی گذاشتند که تبدیل به خاک شد، در اینجا چون استحاله شد و حقیقت آن تغییر کرد پاک است.

بنابراین خلاصه این شد که چه آب مطلق باشد و چه اینکه آب مضاف باشد، اگر تبخیر شود آب پاک می­شود.

مسأله پنجم: «اذا شکّ فی مایع انّه مضاف او مطلق فإن علم حالته السابقه أخذ بها، و الّا فلا یحکم علیه بالاطلاق، و لا بالإضافه لکن لا یرفع الحدث والخبث و ینجس بملاقاه النجاسه إن کان قلیلاً، و ان کان بقدر الکرّ لا ینجس لاحتمال کونه مطلقاً، و الأصل الطهاره».

مرحوم صاحب عروة در مسأله پنجم که به موضوع ماء مطلق و مضاف مربوط است، می فرماید: اگر مایعی باشد که شک داشته باشیم، این مایع مضاف است یا مطلق، اگر حالت سابقه او معلوم شود، اخذ به حالت سابقه می شود. اگر مطلق است، احکام مطلق بار می شود و اگر مضاف است، احکام مضاف بار می شود. اگر حالت سابقه ای نداشته باشد که بیان خواهیم کرد. مایعی بوده که حالت سابقه اش آب بوده یا غیر آب، این معنا محرز نیست. در اینصورت نه حکم به اطلاق می شود و نه حکم به اضافه می شود. و اما رفع حدث و خبث به این مایع مشکوک نمی شود. اگر این مایع مشکوک قلیل باشد که به ملاقات نجاست نجس می شود و اگر کثیر باشد و به اندازه کر باشد، حکم به طهارتش می شود. ولی به خاطر این که حکم به ماء مطلق بودن او نمی شود، لذا رفع حدث و خبث نمی کند.

 بررسی اقوال

اصل بحث در اینجا روشن است منتها شبهه­ای در اینجا وجود دارد:

شک در این که مایع  مضاف است یا مطلق. این شک به دو نحو متصور می شود.

1- شبهه شبهه موضوعیه است، یعنی در معنای ماء و در معنای مضاف شک نداریم. اما شک درخارج است. حالت خارجیه مایع برای ما مجهول است. مثل این که کسی دستش خونی بود و در تاریکی با آب قوری دستش را شست، بعد شک می کند که آیا در قوری آب بود یا چایی بود که مضاف است- البته چایی به حدی که به حد مضاف برسد- اینجا شک در مایع خارجی دارد که ماء مطلق است یا نه؟ این شبهه شبهه خارجی است. خصوصیت خارجی شیء مجهول است که آیا آب بود یا چای بود. در اینجا اگر استصحاب جاری کنیم می­گوییم قبلا در این کتری آب بوده و اشکالی ندارد.

 

2- گاهی شک در اضافه و اطلاق مایع، از جهت شبهه مفهومی است . ما در وجود خارجی شک نداریم ، مثلا سیلی که در رود خانه جاری می شود در این سیل شک نداریم. الا انه شک داریم که به این سیل ماء صدق می کند یا وحل صدق می کند؟ این گل است و آب صدق نمی کند. در ما نحن فیه شک در وجود خارجی نداریم . شک در این داریم که لفظ الماء اوسع است و به این هم صدق می کند یا لفظ وحل به این سیل صدق می کند، و یا نه معنای وحل صدق می کند، و نه معنای ماء صدق می کند.

 

اما در ما نحن فیه شک در اطلاق و اضافه این مایع خارجی داریم، ولکن این شبهه، شبهه مفهومی است نه شبهه خارجی، شبهه مفهومی داخل در شبهه حکمی است. که به شبهه در صدق تعبیر می کنند در مقابل شبهه موضوعی. شبهه در صدق یعنی در سعه و یا ضیق المفهوم، شک داشته باشیم. در اینجا استصحاب جریان ندارد، چون در شبهات مفهومیه استصحاب جریان ندارد و نمی­تواند برای ما کاری انجام دهد.

بعضی ها خواستند در اینجا استصحاب عدم ازلی را مطرح کنند و بنابراین که استصحاب عدم ازلی حجت باشد که به نظر ما حجت نیست می­خواهند این طور بگویند که این آب کُر نبوده، یعنی آبی نبوده و حالا شک می­کنیم و در اینجا استصحاب می­کنیم عدم مقدار کُر را، یعنی استصحاب عدم ازلی را جاری می­کنیم. ولی به نظر ما استصحاب عدم ازلی در اینجا جریان ندارد. لذا کسانی که این استصحاب را قبول ندارند، رفتند سراغ قاعده طهارت و رفتند سراغ استصحاب، چنانچه از عبارات مرحوم سید می­فهمیم که می­خواهد دنبال استصحاب برود در قسم دومی که شبهه مفهومیه باشد و حال آنکه در اینجا جای استصحاب نیست. چون شبهه موضوعیه نیست، بلکه شبهه مفهومیه است و در این شبهه استصحاب جریان ندارد.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”50×50″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/06/دوم-ابان-خارج-فقه-Trimmed.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”50×50″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/06/9.pdf[/QR]

 

 

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *