درس خارج فقه 96-97 جلسه29

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه بیست و نهم درس خارج فقه (طهارت)

(مسألة 4): «يعتبر في المادّة الدوام، فلو اجتمع الماء من المطر أو غيره تحت الأرض و يترشّح إذا حفرت لا يلحقه حكم الجاري»

مرحوم سید می­فرمایند ماده باید دوام داشته باشد، مثلا اگر آب بواسطۀ باران یا غیره در دل زمین جمع شده باشد و وقتی حفاری می­کنند، این رشحات شروع می­شود و فکر می­کنند ماده است، بعد یک مقدار آب جمع می­شود و وقتی آب را کم می­کنند می­بینند از آب خبری نیست.

مرحوم شهید در کتاب دروس دارند که «لایعتبر فی اعتصام الماء الجاری الکرّیه» یعنی در اعتصام ماء جاری، این معتبر نیست که خود ماء کرّ باشد. بعد فرمودند «نعم یشترط فی الماده دوام النبع» درماده، دوام النبع معتبر است.

مرحوم شهید می­فرمایند جوشش باید دوام داشته باشد و بعضی­ها موافق این نظر هستند، مثل ابن فحد و مرحوم خوئی در تنقیح می­فرماید این شرط درست است، یعنی جوشش باید دوام داشته باشد.

مرحوم صاحب جواهر این را پذیرفته ولی می­گوید ما مقصود سید را نمی­فهمیم، چون ایشان گفتند چند احتمال در مسأله وجود دارد.

1-احتمال اول این است که آب جاری که باید ماده داشته باشد باید چهار فصل باشد، یعنی در تمام فصول سال یا به نحوی رشحی و یا به نحو فورانی، باید از آن بیرون بزند. بعضی ها این احتمال را دادند، بعد مرحوم محقق کرکی می­گویند کسانی که تحصیلات پایینی دارند این احتمال را قبول می­کنند.

2- احتمال دوم این است که مقصود شهید در دروس این است که ماده باید دائمی باشد، یعنی چون بعضی وقتها این ماده ضعیف است و آب از آن ترشح می­کند یا بعضی وقتها متوقف می­شود و هیچ آبی ترشح نمی­کند.

3- احتمال سوم این است که مقصود شهید در دروس از اینکه جوشش دوام داشته باشد این است که سدّی در آن ایجاد نشود.

4- احتمال چهارم این است که چاههایی که معمولاً ماده دارند، گاهی این آب ترشح می­کند به صورت قطره قطره و این چاه پُر می­شود تا اینکه سطح خود ماده را در بر می­گیرد، و آب قطع می­شود، دوباره وقتی آب را می­کشند باز شروع می­کند به ریزش.

مقصود این که جوشش یا ماده است این است که آب از آن بیرون بیاید، چه فوران داشته باشد و چه قطره قطره باشد.

به نظر ما احتمال چهارم قطعاً معتبر نیست چون تعلیل صحیحه محمد بن بزیع داشت که وقتی از ماء البئر آب را می­کشید، زمانی که رنگ یا مزه یا بوی آن از بین رفت، دیگر پاک است، چون ماده دارد و ماده داشتن این نیست که دائماً از ماده خارج شود، بلکه مقداری از آب چاه که کشیده شود و جایش پُر می­شود. لذا این حدیث احتمال چهارم را بیان نمی­کند و این احتمال بر خلاف صحیحه است.

احتمال سوم که گفته شد، به نظر ما همان شرط اتصال است، این را ما قبلاً بیان کردیم که آب جاری باید به ماده متصل باشد، یعنی اگر دیواره­ای یا خاکی جلوی ماده را بگیرد، اتصال نیست، پس احتمال سوم قابل قبول نیست.

احتمال دوم که در آن گفته شده ماده ضعیف است، به نظر ما این است که وقتی متصل است، معتصم است و زمانی که خشک شده و ماده آب نمی­آید، معتصم نیست، لذا ملاک همان ریزش است و این احتمل قابل قبول نیست.

احتمال اول که فصول چهارگانه بود، این به نظر ما استضحار دارید که در صحیحه محمد بن بزیع در این باره چیزی نداریم و مهم در اینجا این است که بئر ماده دارد، اسمی از چهار فصل بودن در این روایت نیامده است و این احتمال به نظر ما خیلی ضعیف است.

سؤالی پیش می­آید که اگر این چهار احتمال نبود پس منظور صاحب عروه در اینجا چیست؟ بعضی از یزرگان احتمال دادند که این ماده دوام داشته باشد، یعنی ماده فعلیت داشته باشد، مثلاً آب باران در باطن زمین یک جا جمع می­شود و ما زمین را می­کَنیم و آب جمع شده را بر می­داریم، بعد آب قطع می­شود و دوباره زمین را می­کَنیم و باز آب جمع می­شود و دوباره بر می­داریم، لذا این ماده دوام و فعلیت ندارد و به نظر می­آید این احتمال از همه قوی تر باشد، و آن چهار احتمال هیچ کدام در اینجا قابل اعتنا نیست.

مسألة 5 : «لو انقطع الاتصال بالمادة كما لو اجتمع الطين فمنع من النبع كان حكمه حكم الراكد ، فإن أزيل الطين لحقه حكم الجاري وإن لم يخرج من المادة شيء ، فاللازم مجرد الاتصال»

زمانی که اتصال به ماده منقطع شود، حکمش حکم راکد است. مثلاً گِل و خاک جمع می­شود و جلوی اتصال ماده را می­گیرد و جوشش ندارد. اگر خاک و گل را بردارند، دوباره به ماده وصل می­شود و در حکم آب جاری است، چون اتصال به ماده در اینجا صدق می­کند.

مسألة 6 : «الراكد المتصل بالجاري كالجاري، فالحوض المتصل بالنهر بساقية يلحقه حكمه ، وكذا أطراف النهر وإن كان ماؤها واقفا»

گاهی رودخانه­هایی است که در گوشه و کنار آن مسیری باز شده و آب در آن جمع شده است، ولی یک باریکه­ای به آن ارتباط دارد، لذا می­گوید این آب جاری است، چون اتصال صدق می­کند. پس به یک معنا قلّت آب ملاک نیست، بلکه مهم این است که به کجا وصل است و اگر به کُر وصل باشد، فبها، اگر چه راکد هم باشد. اگر به کُر وصل نباشد در آنجا اتصال صدق نمی­کند.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/07/11دی-خارج-فقه.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/07/29.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *