درس خارج فقه 96-97 جلسه 54

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه پنجاه و چهارم درس خارج فقه (طهارت)

(فصل): «ماء البئر النابع بمنزلة الجاري، لا ينجس إلا بالتغير».

مرحوم سید می فرمایند آب چاه می­جوشد و به منزلۀ آب جاری است و نجس نمی­شود مگر بواسطۀ تغیر اوصاف سه­گانه؛ چه به اندازۀ کُر باشد و چه به اندازۀ کُر نباشد. اگر تغییری در اوصاف ایجاد شود خود به خود این سه اوصاف از بین می­رود و پاک می­شود و نیاز ندارد که نزح شود، چون این آب ماده دارد. بعضی ها معتقدند که اگر متغیر نشد، مستحب است که نزح داشته باشد.

اقوال در مسأله:

یک قول این است که قدماء می­گویند وقتی آب چاه با نجاست ملاقات کند نجس می­شود، چون آب چاه معتصم نیست و باید با نزح، آب چاه را پاک کنیم.

قول دوم این است که متأخرین می­گویند ماء البئر پاک و معتصم است و منفعل نمی­شود؛ اعم از اینکه کثیر باشد یا قلیل باشد، چون ماده دارد و نیازی به نزح نیست.

در بین قدماء به حسن بن ابی عقیل نسبت دادند که ایشان معتقد است که آب چاه معتصم است و فرقی ندارد که قلیل باشد یا کثیر باشد. البته بعضی ها این مطلب را به شیخ طوسی نسبت دادند که ماء البئر معتصم است. بعضی ها هم این مطلب را به حسین بن عبید الله غزائری که استاد شیخ طوسی است نسبت دادند که آب چاه معتصم است و منفعل نمی­شود و فرقی ندارد که کثیر باشد یا قلیل باشد.

قول سوم این است که گفتند ماء البئر معتصم است و نجس نمی­شود. منتها باید منزوحات هم وجود داشته باشد.

مرحوم شهید در ذکری به جُعفی نسبت داده که ایشان می­گویند اگر عمق و عرض و طول چاه به دو زراع در بیاید معتصم است و اگر کمتر از دو زراع باشد نجس می­شود.

دلیل قول اول که متأخرین باشند که قائل هستند آب چاه معتصم است و نجس نمی­شود، دلیلشان روایات است و بعضی روایات صحیحه هستند؛ هم از نظر سند و هم از نظر دلالت.

یک روایت صحیحه محمد بن اسماعیل بن بزیع است که آمده: «وَ أَخْبَرَنِي الشَّيْخُ أَيَّدَهُ اللَّهُ تَعَالَى عَنْ أَبِي الْقَاسِمِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ بَزِيعٍ قَالَ: كَتَبْتُ إِلَى رَجُلٍ أَسْأَلُهُ أَنْ يَسْأَلَ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع فَقَالَ مَاءُ الْبِئْرِ وَاسِعٌ لَا يُفْسِدُهُ شَيْ‌ءٌ إِلَّا أَنْ يَتَغَيَّرَ رِيحُهُ أَوْ طَعْمُهُ فَيُنْزَحُ مِنْهُ حَتَّى يَذْهَبَ الرِّيحُ وَ يَطِيبَ طَعْمُهُ لِأَنَّ لَهُ مَادَّةً». (وسائل الشیعه، باب 14 حديث 6 من أبواب الماء المطلق)

یعنی آب چاه وسعت حکمی دارد و به زودی فاسد نمی­شود، چون ماده دارد، مگر اینکه در طعم و ریح تغییر کند.

روایت دیگر هم روایت ابن بزیع است که از امام رضا (ع) نقل می­کنند که: «أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: مَاءُ الْبِئْرِ وَاسِعٌ لَا يُفْسِدُهُ شَيْ‌ءٌ إِلَّا أَنْ يَتَغَيَّرَ». (وسائل 1الشیعه، ص 125 باب 14 من أبواب الماء المطلق حديث 1)

این دو صحیحه بر اعتصام آب چاه دلالت می­کند.

اشکالی که وجود دارد این است که مگر خود متقدمین این روایت را ندیدند؟ پس چرا از این احادیث اعراض کردند و به آن عمل نکردند. به نظر می­رسد علت اصلی این است که اگر اعراض هم کرده باشند متأخرین می­گویند ضرری به فتوای ما نمی­زند، بلکه آنها از باب احتیاط می­گویند چند دلو آب کشیده شود.  این لطمه ای به فتوای ما نمی­زند، چون روایاتی که در مسأله وجود دارد دال بر طهارت ماء البئر است.

روایت دیگر این است که در وسائل الشیعه، جلد 1، باب 14، ص 127، حدیث 8 آمده که: «و في الحسن، عن علي بن جعفر، عن أخيه موسى (عليه السلام] قال: سألته عن بئر وقع فيها زنبيل  من عذرة رطبة أو يابسة أو زنبيل من سرقين، أ يصلح الوضوء منها؟».

از چاهی سؤال کردم که زنبیلی از عذره و سِرجینی از فضله­های حیوانات مأکول اللحم در آن افتاده، آیا می­شود از آن چاه وضوء گرفت؟ حضرت فرمودند: اشکالی ندارد و هیچ تفصیلی در اینجا بیان نفرموده است.

روایت دیگر این است که: «سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِي طَالِبٍ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّلْتِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فِي الْفَأْرَةِ تَقَعُ فِي الْبِئْرِ فَيَتَوَضَّأُ الرَّجُلُ مِنْهَا وَ يُصَلِّي وَ هُوَ لَا يَعْلَمُ أَ يُعِيدُ الصَّلَاةَ وَ يَغْسِلُ ثَوْبَهُ فَقَالَ لَا يُعِيدُ الصَّلَاةَ وَ لَا يَغْسِلُ ثَوْبَهُ». (وسائل الشیعه، جلد 1، باب 14)

موشی در چاه افتاده و شخصی از این چاه وضوء می­گیرد و نماز می­خواند و نمی­داند موش در آن افتاده است، آیا در اینجا نماز باید اعاده شود و لباسش باید شسته شود؟ حضرت می­فرماید: اعاده نماز لازم نیست و ثوب هم نیاز به شستن ندارد.

روایت دیگر در وسائل الشیعه، جلد 1، باب 14، ص 127، حدیث 10 آمده که: «مَا أَخْبَرَنِي بِهِ الشَّيْخُ أَيَّدَهُ اللَّهُ تَعَالَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ لَا يُغْسَلُ الثَّوْبُ وَ لَا تُعَادُ الصَّلَاةُ مِمَّا وَقَعَ فِي الْبِئْرِ إِلَّا أَنْ يُنْتِنَ فَإِنْ أَنْتَنَ غُسِلَ الثَّوْبُ وَ أَعَادَ الصَّلَاةَ وَ نُزِحَتِ الْبِئْرُ».

از این روایات استفاده می­شود که ماء البئر معتصم است.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/07/20فروردین-فقه.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/07/54.pdf[/QR]

 

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *