درس خارج فقه 96-97 جلسه 34

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه سی و چهارم درس خارج فقه(طهارت)

بحث راجع به این بود که آب قلیل به محض ملاقات با نجس منفعل می­شود یا خیر؟ بیان کردیم که مرحوم صاحب عروه و مشهور معتقدند که آب قلیل به محض ملاقات با نجاست منفعل می­شود. مرحوم ابن­ابی­عقیل و مرحوم محدث کاشانی که به محض ملاقات با نجاست منفعل نمی­­شود.

روایاتی را ذکر کردند که ما بخشی از آن روایات را ذکر کردیم، که استدلال کردند که بر اساس این روایات، آب قلیل به محض ملاقات با نجس منفعل نمی­شود.

از جمله آن روایات، روایت ابی مریم انصاری است که آمده «عن بشير عن أبي مريم الأنصاري قال كنت مع أبي عبد اللّه ع في حائط له فحضرت الصلاة فنزح دلوا للوضوء من ركي له فخرج عليه قطعة عذرة يابسة فأكفأ رأسه و توضأ بالباقي‌» (وسائل الشیعه، جلد 1، کتاب الطهاره، باب 8، من ابواب ماء المطلق، حدیث 12)

کنار دیواری بودیم و وقت نماز شد، یک دلو از چاه پر آبی آب کشیدم و یک عذرۀ خشک از آن بیرون آمد، من عذره را کنار زدم و از آن آب وضوء گرفتم. این روایت دلالتش روشن است و دلالت در این دارد که آب قلیل به محض ملاقات منفعل نمی­شود.

در اینجه مرحوم شیخ الطائفه و بعضی از بزرگان این روایت را توجیه کردند و این توجیه در وسائل الشیعه ذیل همین روایت بیان شده است.

مثلاً در استبصار جلد 1 باب 12 در ذیل همین روایت حدیث 43 آوردند که «حَمَلَهُ الشَّيْخُ عَلَى عَذِرَةِ مَا يُؤْكَلُ لَحْمُهُ » یک توجیحاتی را مرحوم صاحب وسائل بیان کردند، مثلا در وسائل الشیعه ذیل همین حدیث 3 محمل برای آن درست کردند.

یکی همین عذره مأکول اللحم است و دیگری این است که احتمال دارد تقیه باشد. و یک توجیه دیگری هم دارند و اینکه «وَ عَلَى أَنَّ الْمُرَادَ بِالْبَاقِي مَا بَقِيَ فِي الْبِئْرِ لَا فِي الدَّلْوِ» یعنی اینکه باقی را کنار زده و وضوء گرفته، یعنی از آب چاه وضوء گرفته نه از دلو. یک توجیه دیگری دارند و اینکه خود دلو کُر بوده است. این توجیه اخیر بعید است، زیرا دلوها معمولا آنقدر بزرگ نیستند که به اندازه کر باشند.

از طرفی یک اشکالی در اینجا وجود دارد و آن اینکه این عذره­ای که گفته بود، مربوط به مأکول لحم است. این اشکال دارد. برای اینکه در روایات عذره مأکول لحم، به عنوان عذره گفته نمی­شود. بلکه عذره معمولاً به عذره انسان و عذره بعضی از حیوانات اطلاق می­شود. منتها در سائر حیوانات، به مدفوعشان چیز دیگر اطلاق می­شود. مثلاً به عذره شتر می­گویند بعره و یا در حمیر (قاطر) می­گویند روثه، بنابراین قبول کردن این توجیحات خیلی سخت است.

این روایت با اینکه دلالتش صحیح است، ولی نمی­توان به آن اعتماد کرد، چون در سلسله سندش شخصی به نام بشیر است و می­گویند بشیر مجهول است. بر فرض اینکه بگوییم سندش صحیح است، چون معارض با آنهمه روایاتی است که قبلاً بیان کردیم، لذا نمی­شود آن را قبول کرد.

مرحوم صاحب جواهر راجع به این روایت این عبارت را دارد «و أما الأخبار فإنها فاقدة لما تحتاج اليه من الجابر لقصور سند كثير منها أو دلالته، و ربما جمع بعضها الأمرين، بل الوهن متطرق إليها بما عرفت من إعراض الأصحاب‌» (جواهر الکلام،جلد 1، ص 124-125)

خلاصه اینهمه روایاتی که ما راجع به منفعل شدن آب قلیل داریم، با این روایت اخیر قابل جمع نیست.

چیزی که مهم است راجع به مرحوم محدث کاشانی است. مرحوم محدث کاشانی آمدند ادله دیگری را ذکر کردند و مناقشه کرده­اند و گفتند: این روایاتی که شما ذکر می­کنید مبنی بر اینکه آب قلیل به محض ملاقات نجس می­شود، ما اینها را قبول نداریم، لذا فوقش این است که استحباب وجود دارد و باید بین نص و ظاهر جمع کنیم، بعضی­ها هم ظهور در مباحث اخلاقیات دارد. مثلاً چون یک قذارتی وجود دارد، از این جهت شارع دارد راجع به نظافت تأکید می­کند.

جواب به مرحوم محدث کاشانی این است که اینها خلاف ظاهر است، برای اینکه اینجا حمل کردن بر نظافت، در شأن شارع نیست. بلکه شارع دارد حکم شرعی را بیان می­کند و می­فرماید وضوء نگیرید و از این آب نخورید.

دوّمین مناقشه که مرحوم محدث کاشانی دارند این است که می­گویند: اخباری که شما ذکر می­کنید بر ینکه آب قلیل به محض ملاقات با نجاست منفعل می­شود، از مفهوم اینها استفاده می­شود، نه از منطوق. اما آن روایتی که ما می­گوییم که آب قلیل به محض ملاقات با نجاست، منفعل نمی­شود، از منطوق روایت استفاده می­کنیم.حال اگر امر دائر شود بین استفاده از منطوق و مفهوم، منطوق در اینجا اولویت دارد و دلالت منطوقی ارجحیت دارد بر دلالت مفهومی، در وقت تعارض. مثل تقدم نص بر ظاهر.

جواب به مناقشه دوم محدث کاشانی این است که اولاً صغری ممنوع است، برای اینکه اولاً دلیلی که بر انفعال آب قلیل وجود دارد، همۀ آنها منحصر به مفهوم نیست. بلکه ما روایاتی داریم که دلالت منطوقی هم در آن­ها وجود داشت. ثانیاً چه کسی گفته که منطوق بر مفهوم دائماً مقدم است. چه بسا داریم که دلالت مفهومی بر دلالت منطوقی تقدم دارد. خصوصاً جایی که مفهوم، اخص مطلق باشد از منطوق و در اصول هم به آن پرداخته شده است و در مانحن فیه هم همین طور است. لذا اشکال مرحوم محدث کاشانی قابل قبول نیست.

یک اشکال دیگری مرحوم محدث کاشانی مطرح کردند و می­گویند این روایاتی که دلالت می­کند بر تحدید کرُ، اینها روایات اختلافی در باب مقدار است؛ یک سری روایات است که می­گوید 27 وجب باشد و یک سری روایاتی است که می­گوید 36 وجب باشد، بعضی از روایات است که می­گوید 42 وجب باشد و امثال این. لذا این، دلیل و نشان بر این است که شارع اهتمامی بر حدّ یا تحدید کرُ ندارد، پس بنابراین باید بگوییم اگر آب قلیل به نجاست ملاقات کرد، اجتناب لازم نیست. بلکه از باب منزه بودن و نظافت و … می­باشد. وگرنه اگر شارع اهتمام داشت، یکی را به تنهایی تعیین می­کرد. مثلاً همان 27 وجب را تعیین می­کرد.

به این اشکال هم جواب داده شده که این اختلاف روایات در خصوص تحدید آب کرُ، کشف از عدم اهتمام شارع ندارد. اینجا اتفاقاً بر عکس دال بر اهتمام شارع است. از طرفی هم ما اخذ به قدر متیقن می­کنیم و نسبت به زائد مشکوک می­گوییم استحباب دارد، مثلاً می­گوییم 27 وجب قدر متیقن ما است و آنچه بیشتر ذکر شده را، حمل بر استحباب می­کنیم. بنابراین با این وضع اشکال منتفی است.

اشکال دیگری مطرح کردند و فرمودند: اگر قرار بود آب قلیل به محض ملاقات منفعل شود، شارع باید کیفیت آن را  بیان می­کرد. مثل نجاسات دیگر. لذا ما چیزی در این­باره در روایت نداریم. اگر بیان هم می­کرد عسر و حرج پیش می­آمد. مرحوم محدث کاشانی می­گویند این خیلی مشکل است.

جواب این مطلب هم این است که چیزی که بر شارع لازم است، بیان حکم تحفظ است، نه بیان کیفیت تحفظ، مثل تحفظ در اموال، مثلاً در وقتی که در طهارت و نجاست شک وجود داشته باشد، شارع آمدند قاعده طهارت را جعل کردند. اما چگونه و کیفیت آن را کاری ندارند. روی این جهت مرحوم کاشانی ادله­ای که ذکر کردند قابل قبول نیست

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/07/فقه23دی.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/07/34.pdf[/QR]

 

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *