درس خارج فقه 96-97 جلسه 25

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه بیست و پنجم درس خارج فقه (طهارت)

بحث ما این بود که در مساله آب جاری با ملاقات نجاست، مشهور گفتند منفعل نمی­شود، اعم از اینکه قلیل باشد یا کثیر باشد.

مرحوم محقق همدانی در کتاب مصباح الفقیه ادله روایاتی را ذکر کردند، مبنی بر اینکه در روایات مطلق آمده که آب جاری با ملاقات نجاست پاک است، دیگر نگفتند که کُر باشد و یا کثیر و یا قلیل باشد.

استدلال کردند به روایاتی

یک روایت روایت مرسله رواندی است که در بحار الانوار جلد 80، کتاب الطهاره، باب3، باب حکم القلیل، حدیث 12 آمده است که «قال عَلِيٍّ (ع) قَالَ الْمَاءُ الْجَارِي لَا يُنَجِّسُهُ شَيْ‌ءٌ‌» یعنی اینکه آب جاری چیزی آن را نجس نمی­کند. دلالت این روایت خیلی روشن است. در اینجا نگفت آب جاری، کُر باشد یا اینکه آب جاری، قلیل باشد. لذا این را مطلق بیان کرده است.

روایت دیگر، روایت فقه الرضوی است، که در کتاب مستدرک الوسائل جلد 1، کتاب الطهاره، باب 5، من ابواب ماء المطلق، حدیث 6 آمده است که «ان اعلموا رحمکم الله ان کل ماء جار لا ینجسه شی ء» یعنی هر آبی که جریان دارد، چیزی آن را نجس نمی­کند. در اینجا روایت هم مطلق بیان شده، نگفتند که کثیر باشد و یا اینکه قلیل باشد.

روایت دیگر روایت دعائم الاسلام است، که در مستدرک الوسائل، جلد1، کتاب الطهاره، باب 3، من ابواب ماء المطلق حدیث 1 آمده است که «أَخْبَرَنَا مُحَمَّدٌ قَالَ حَدَّثَنِي مُوسَى حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ع قَالَ الْمَاءُ الْجَارِي يَمُرُّ بِالْجِيَفِ وَ الْعَذِرَةِ وَ الدَّمِ يُتَوَضَّأُ مِنْهُ وَ يُشْرَبُ مِنْهُ لَيْسَ يُنَجِّسُهُ شَيْ‌ءٌ‌»

دلالت این سه روایت روشن است و اینکه می­خواهد بگوید آب جاری مطلقا با ملاقات نجاست نجس نمی­شود.

به نظر ما هر سه روایت مشکل است. روایت اوّلی ضعیف است، چون مرسل است. روایت دوم که روایت فقه الرضوی باشد، قبلاً بیان کردیم که این حدیث مربوط به امام رضا(ع) نیست، بلکه مربوط به پدر مرحوم صدوق است، که جمع آوری کرده و حجیت ندارد، اصلاً نمی­شود به آن روایت اطلاق کرد.

روایت سوم که روایت دعائم الاسلام باشد را نمی­توان به آن اعتماد کرد، چون این کتاب را قاضی نعمان مصری تصنیف کرده. گرچه خودش ثقه است، منتها روایاتی را که ایشان ضبط کرده است، نوعاً ضعیف است، بواسطۀ مرسل بودن آن روایت. لذا این سه روایت نمی­تواند دلیل برای مشهور باشد، مبنی بر اینکه آب جاری با ملاقات نجس منفعل نمی­شود، چه قلیل باشد و چه کثیر باشد.

مرحوم محقق همدانی در کتاب الطهاره، از مصباح الفقیه ص 8 به این روایت تمسک کرده است که «عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ( ع) عَنِ الثَّوْبِ يُصِيبُهُ الْبَوْلُ قَالَ اغْسِلْهُ فِي الْمِرْكَنِ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ غَسَلْتَهُ فِي مَاءٍ جَارٍ فَمَرَّةً وَاحِدَةً»

پیراهنی به بول نجس شده است، امام می­گوید: شما این را دو مرنبه در تشت بشورید، اگر در آب جاری بشورید یک مرتبه کفایت می­کند.

تقریب استدلالش این است که گفته، در آب جاری بشورید و نگفته است که آب جاری کثیر باشد یا قلیل باشد. ممکن است بگویید منظور از آب جاری، کثیر بوده است. در جواب باید گفت که امام(ع) نفرموده است و تنها سؤالی که برای همه مطرح و مبتلابه بوده است، همین آب جاری و طهارت و نجاست بوده است. اینکه امام(ع) مطلق می­گذارد، یعنی آب جاری، چون به ماده وصل است چه قلیل باشد و چه کثیر باشد فرقی ندارد، و منفعل نمی­شود به ملاقات نجاست. اگر آب جاری قلیل بواسطۀ ملاقات نجاست منفعل می­شد، می­فرمود. لذا سکوت امام(ع) دلیل بر کشف عدم الانفعال است.

مرحوم محقق همدانی از این روایت یک وجه دیگری را هم ذکر می­کند و می­گوید: از یک جای دیگری هم می­فهمیم و آن این است که، ما می­گوییم آب جاری چه قلیل باشد و چه کثیر باشد، به محض ملاقات با نجاست منفعل نمی­شود. از آنجا می­فهمیم که در آب قلیل شرط تطهیر این است که آب از بالا بر نجس بریزد.

اگر در تشت آب بریزند و بعد لباس را داخل در تشت بگذارند، هم آب نجس می­شود و هم لباس نجس است و پاک نمی­شود. اگر برعکس شود و آب پایین باشد و لباس را داخل ظرف بگذارید، در اینجا معلوم است که هم لباس و هم آب نجس است.

مرحوم محقق همدانی می­گوید از اینجا ما این مطلب را می­فهمیم، برای اینکه روایات هم داریم که ما را امر می­کند که آب را وقتی می­خواهید بریزید باید از بالا بریزید. مثل این روایت از ابی اسحاق نحوی آمده است که «و روى أبو إسحاق النحوي قال: سألته عن البول يصيب الجسد؟ قال: صب عليه الماء مرتين»

مرحوم محقق همدانی می­خواهد این استفاده را بکند که می­گوید در مانحن فیه به قرینه کلمه «فی» که در «فان غسلته فی ماء جارٍ» آمده می­فهمیم که اگر قلیل بود «فی ماء جارٍ» نمی­شد چون در آب قلیل باید ورود باشد و آب از بالا بریزد و این برخلاف می­شد پس معلوم می­شود که جاری اگر قلیل باشد مطهّر است و منفعل نمی­شود چون ماده ندارد.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/06/4دی-خارج-فقه.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/06/25.pdf[/QR]

 

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *