درس خارج فقه 96-97 جلسه 23

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه بیست و سوم درس خارج فقه (طهارت) استاد مختاری

[فصل في الماء الجاري]

«الماء الجاري و هو النابع السائل على وجه الأرض، فوقها أو تحتها كالقنوات، لا ينجّس بملاقاة النجس ما لم يتغيّر؛ سواء كان كرّاً أو أقلّ، و سواء كان بالفوران أو بنحو الرشح؛ و مثله كلّ نابع و إن كان واقفاً»

در اینجا در دو مقام باید بحث شود.

مقام اول این است که منظور از آب جاری چیست؟

مقام دوم این است که احکام آب جاری چیست، چه احکامی دارد که نسبت به سایر آبها امتیاز دارد؟

تعریف آب جاری: آب جاری از نظر لغوی به آبی گفته می­شود که جریان و سیلان دارد.

آب جاری جزء آب­های معتصم به حساب می­آید و به محض ملاقات با نجس، نجس نمی­شود، چه قلیل باشد و چه کثیر باشد و این مشهور بین علماء است. مرحوم محقق در کتاب معتبر در مورد این مطلب ادعای اجماع کرده، منتها مرحوم علامه در بعضی از کتابهای خود گفتند که آب جاری معتصم است، در صورتی که کُر باشد. شهید ثانی هم در کتاب مسالک همین مسلک را دارد و می­گوید آب جاری باید کُر باشد. بعضی از متأخرین هم همین نظر را دارند و می­گویند در آب جاری کُریّت ملاک است. منتها مشهور، کُر بودن را ملاک نمی­دانند.

مرحوم سید در عروة آب جاری را تعریف شرعی می­کنند و می­گویند: آب جاری به آبی گفته می­شود که بر وجه الارض جریان پیدا کند، چه روی زمین و چه در دل زمین باشد. لذا بعضی ها مثل مرحوم شهید در مسالک، آب جاری را تعریف می­کند و می­گوید «هو النابع غیر البئر» یعنی آبی که می­جوشد، ولی چاه نباشد؛ چه جاری باشد و چه جاری نباشد. مرحوم صاحب حدائق یک قیدی را ذکر کردند و گفتند: بله، این آب بجوشد، منتها باید به نحوی فوران داشته باشد تا به آن بگوییم آب جاری، چه الان جریان داشته باشد و یا بعداً قابلیت جریان را داشته باشد. ابن ابی عقیل بیان دیگری دارند و می­گویند: آب باید جاری باشد. اعم از اینکه ماده داشته باشد یا ماده نداشته باشد.

مرحوم سید در اینجا دو شرط بیان کردند؛ که یکی جوشش در باطن زمین و دیگری جریان و سیلان است. حال سؤال این است که اگر این طور باشد، پس آب رود کارون و دجله و فرات و بعضی از رودهای دیگر نباید جاری باشد، چون اینها جوشش ندارند. لذا اینها را باید چکار کنیم و چه بگوییم؟

کلام مرحوم خوئی در التنقیح ص 88 این است که گفتند: جوشش در آب جاری شرط است، اما صرف جریان و سیلان در اطلاق آب جاری کفایت نمی­کند، بعضی ها هم ادعای اجماع کردند و این ادعا در جامع المقاصد جلد 1 ص 110 آمده و گفتند: در آب جاری جوشش و ماده شرط است، و جریان و سیلان کفایت نمی­کند.

عبارت مرحوم خوئی این است که «و التحقيق في المقام أن يقال: إن أراد ابن أبي عقيل بهذا الكلام كفاية مطلق الجريان في صدق الجاري و إن لم يكن لجريانه استمرار و دوام، كجريان الماء على وجه الأرض بإراقة الكوز و الإبريق و نحوهما، فالإنصاف أنّه مخالف لمفهوم الماء الجاري عرفاً، و إن أراد أن الماء إذا كان له جريان على وجه الدوام فهو يكفي في صدق عنوان الجاري عليه و إن لم يكن له مادّة و نبع، فالظاهر أن ما أفاده هو الحق الصريح و لا مناص من الالتزام به. و الوجه في ذلك: أن توصيف ماء بالجريان مع أنّه لا ماء في العالم إلّا و هو جار فعلًا أو كان جارياً سابقاً، لا معنى له إلّا أن يكون الجريان ملازماً له دائماً ليصح بذلك توصيفه بالجاري و جعله قسماً مستقلا مع أن الجريان ربّما يتحقق في غيره أيضاً و هو كتوصيف زيد بكثرة الأكل أو السفر لأنّه إنّما يصح فيما إذا كان زيد كذلك غالباً أو دائماً لا فيما إذا اتصف به في مورد، و كذا الحال في توصيفه بغيرهما من العناوين. و عليه فلا يصح توصيف الماء بالجريان إلّا فيما كان الجريان وصفاً لازماً له و لا يفرق في هذا بين أن يكون له مادّة و نبع كما في القنوات و أن لا يكون له شي‌ء منهما كما في الأنهار المنهدرة عن الجبال المستندة إلى ذوبان ثلوجها شيئاً فشيئاً باشراق»

مرحوم خوئی می­خواهد بفرماید که: مرحوم سید که می­گوید دو شرط در آب جاری لازم است، که یکی جوشش و دیگری جریان و سیلان است، این جوشش به معنای دوام و استمرار است. البته این توجیه خیلی بعید است، چون ایشان می­فرماید « النابع»، لذا مرحوم ابن ابی عقیل که می­گوید ماده لازم نیست، اگر منظورش آب کارون و امثال اینها باشد، اینها واقعاً ماده ندارد و حرف ابن عقیل صحیح است. اما اگر مقصودش آب کوزه است که روی زمین می­ریزد، که قطعا آب جاری مصطلح  بر آن اطلاق نمی­شود.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/06/2دی-خارج-فقه.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/06/23.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *