درس خارج فقه 96-97 جلسه 15

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه پانزدهم درس خارج فقه (طهارت) استاد مختاری

در عروة الوثقی بحث ما راجع به تغییر به اوصاف سه­گانه بود، یعنی اگر آب تغییر کند به (رنگ، بو، طعم). منتها مرحوم صاحب مدارک در مدارک الاحکام و مرحوم شیخ بهایی لون را اشکال کردند و گفتند لون تأثیری در نجاست آب ندارد. گفتند فقط عمده روایاتی در مسأله وجود دارد و وقتی به روایات مراجعه می­کنیم می­بینیم فقط طعم و ریح آمده و لون بیان نشده است. چند روایت را در این باره در جلسه قبل بیان کردیم.

در این باره گفتند یک روایت بیشتر وجود ندارد که لون را بیان کرده است و در بقیه روایتها از لون صحبتی نشده است. لذا بعضی از بزرگان از جمله صاحب مدارک و مرحوم شیخ بهایی گفتند که لون جزء اوصافی که باعث نجاست باشد نیست و تغییر در لون مسبب در نجاست نیست. صاحب مدارک در مورد روایت­های که گفته شده، گفتند که مربوط به سنّی­ها است و از طریق ما نقل نشده است. صاحب حدائق در مورد کلام صاحب مدارک در کتاب «الحدائق الناظره جلد 1 ص 180» چنین بیان کرده اند که «و الحق كونه كذلك، فانا لم نقف عليه في شي‌ء من كتب أخبارنا بعد الفحص التام، و بذلك صرح ايضا جمع ممن تقدمنا.و ممن صرح بكونه عاميا شيخنا البهائي (قدس سره) في كتاب الحبل المتين، ذكر ذلك أيضا في مقام إنكار ورود التغير اللوني في أخبارنا، و الظاهر انه اقتفى في هذه المقالة أثر السيد المذكور»

حاصل مطلب بنابر فرمایش این بزرگان این می­شود که فقط تغییر به ریح و طعم اعتبار دارد و تغییر به لون اعتباری ندارد و موجب نجاست نیست.

صاحب مدارک در مدارک الاحکام این طور می­گوید که «و ثانيا: بأنا لم نقف في روايات الأصحاب على ما يدل على نجاسة الماء بتغير لونه، و إنما الموجود فيها نجاسته بتغير ريحه أو طعمه، كما ورد في صحيحتي أبي خالد القماط «2»، و حريز بن عبد اللّه «3»، عن الصادق عليه السلام، و ما تضمن ذلك عامي مرسل «4»، فإن لم يثبت ما ذكرناه من الملازمة أو الأولوية أمكن المناقشة في هذا الحكم، و مع ذلك كله فغاية الأمر أنه عام مخصوص، و العام المخصوص حجة في الباقي كما ثبت في الأصول»

در کتاب حبل المتین مرحوم شیخ بهایی در «ص 106» این طور می­گویند که «و ما تضمّنه الحديث الثّاني و الثّالث من نجاسة الماء بتغيّر ريحه أو طعمه بالنّجاسة ممّا لا خلاف فيه و يدور على السّنة الأصحاب انّ تغيّر لونه (أيضا) كذلك و لم أظفر به في أخبارنا صريحا»

مرحوم صاحب مدارک همین روایتی را که می­گوید خبر عامی مرسل است را در جایی دیگر می­گوید اخبار مستفیضه است، این را در بحث نجاست آب جاری در کتاب مدارک الاحکام جلد 1 ص 28 بیان می­کند.

به نظر می­رسد فرمایش این بزرگواران و مخالفت آنها قابل قبول نیست، چون ما یک سری روایات خاصه داریم که صراحت دارد در نجاست به تغییر لون و آن دو روایت این است که:

یک روایت در وسائل الشیعه جلد یک کتاب الطهارة، باب 9 من ابواب الماء المطلق، حدیث 11 آمده است که «و صحيحة شهاب بن عبد ربّه، قال: أتيت أبا عبد اللّه عليه السّلام أسأله فابتدأني فقال: إن شئت يا شهاب فسل، و إن شئت أخبرتك، قال: قلت أخبرني، قال: جئت تسألني عن الغدير يكون في جانبه الجيفة أتوضّأ أو لا؟ قلت: نعم، قال: فتوضّأ من الجانب الآخر إلّا أن يغلب الماء الريح فينتن، و جئت لتسأل عن الماء الراكد من البئر، قال: فما لم يكن فيه تغيّر أو ريح، قلت: فما التغيّر؟ قال عليه السّلام: الصفرة، فتوضّأ منه و كلّما غلب كثرة الماء فهو طاهر»

خدمت اباعبدالله رسیدم و شروع کردم به سؤال و امام(ع) فرمود: بگویم چه سؤال داری و برای چه آمدی؟ آمدی سؤال کنی از غدیر که در این برکه یک مرداری انداختند، آیا می­توانم از آن وضوء بگیرم یا خیر؟

امام (ع) فرمود: بله می­توانی وضوء بگیری  چون برکه بزرگ است و می­توانی از یک گوشۀ دیگر برکه وضوء بگیری، مگر اینکه بوی مردار بر آن غلبه کرده باشد و تعفن پیدا کرده باشد. و آمدی سؤال کنی از آب راکد از آب کرّ که ریح غالب نیست بر آب، حال مقصود از این تغیّر چیست؟ امام(ع) فرمود: اگر آب بر آن غلبه پیدا کرده باشد طاهر است، اگر چه رنگ آن زرد شده باشد.

روایت دیگر در وسائل الشیعه جلد 1 کتاب الطهارة باب 3 از ابواب ماء المطلق آمده که «عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ الْفُضَيْلِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْحِيَاضِ يُبَالُ فِيهَا قَالَ لَا بَأْسَ إِذَا غَلَبَ لَوْنُ الْمَاءِ لَوْنَ الْبَوْلِ»

آب حوضی که در آن بول کردند، امام(ع) فرمودند: اشکال ندارد، اگر رنگ آب بر رنگ بول غلبه کند.

روایت دیگر روایت ابی خالد است که آمده «وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَمْرٍو الْيَمَانِيِّ عَنْ أَبِي خَالِدٍ الْقَمَّاطِ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ فِي الْمَاءِ يَمُرُّ بِهِ الرَّجُلُ وَ هُوَ نَقِيعٌ فِيهِ الْمَيْتَةُ وَ الْجِيفَةُ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنْ كَانَ الْمَاءُ قَدْ تَغَيَّرَ رِيحُهُ أَوْ طَعْمُهُ فَلَا تَشْرَبْ وَ لَا تَتَوَضَّأْ مِنْهُ وَ إِنْ لَمْ يَتَغَيَّرْ رِيحُهُ وَ طَعْمُهُ فَاشْرَبْ وَ تَوَضَّأْ»

روایت دیگر صحیحه ابی بصیر است که آمده «و رواية أبي بصير عن أبي عبد اللّه عليه السّلام، إنّه سئل عن الماء النقيح تبول فيه الدوابّ؟ فقال: «إن تغيّر الماء فلا تتوضّأ منه، و إن لم تغيّره أبوالها فتوضّأ منه، و كذلك الدم إذا سال في الماء و أشباهه»

سؤال شده از آبی که چهارپایان در آن بول می­کنند، اگر آب تغییری در آن پیدا شد، وضوء نگیر و اگر خون جریان پیدا کند در آب نمی­تواند وضوء بگیرد، چون رنگ آن جریان پیدا می­کند و  عوض می­شود.

اشکال : اینکه بول چهارپایان اصلاً نجس نیست و اگر در آب بیافتد و رنگ آن تغییر هم کند آب نجس نمی­شود، چون بول آنها نجس نیست.

جواب: می­گوییم ما کاری به این نداریم و معمولاً در اصول این بحث مطح شده که در خبر واحد و خبری که اگر ترکیبی از دو بخش باشد (صدر و ذیل) ما اینها را از باب تبعیض جدا می­کنیم و می­گوییم صدر این روایت مربوط به بحث ما نیست. چه فقهاء ملتزم شوند و چه ملتزم نشوند. اگر روایتی دو فقره داشته باشد، یکی معمول­به نیست و یکی دیگر ظاهرش محرز عنه نیست، در اینجا آن تکه­ای که محرز عنه است را رها می­کنیم و دیگری را از باب تبعیض و تجزیه اخذ می­کنیم و لذا اینجا متضمن دو حکم است، یعنی صدر روایت معمول­به نیست، اما ذیل روایت را اخذ می­کنیم، چون صدر روایت راجع به حیوانات مأکول لحم است و چون ذیل روایت راجع به دم است و اینکه دم را ذکر کرده، گرچه طعم و ریح هم هست، از آن استفاده می­شود. ولی لون هم می­شود از آن استفاده کرد، ولی معمولاً فقهاء از این دم لون استفاده کردند.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/06/13آذرفقه.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/06/15.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *