درس خارج فقه 96-97 جلسه 13

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه سیزدهم درس خارج فقه(طهارت) استاد مختاری

مسأله بعدی که در عروة الوثقی بسیار مهم است و تعجب از مرحوم صاحب عروة است که این مسأله بسیار مهم که مربوط به تیمم است را در بحث مضاف بیان کردند.

مرحوم صاحب عروة می­فرمایند: آبی در اختیار داریم و منحصراً آب مضاف است، مثلاً آب مضاف مخلوط به گِل است. بعد وقت هم برای نماز داریم. لذا در اینجا واجب است که صبر کنیم تا آب ته نشین شود و بعد با آن آب وضوء بگیریم و اگر وقت ضیق باشد، در اینجا باید سراغ تیمم رفت.

مرحوم حکیم در کتاب  مستمسک  می­فرمایند: این فرمایش صاحب عروة مبتی بر این است که تفسیر ما از آیه «لَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا»( آیه 6 سوره مائده) چیست؟ چون در مورد این آیه دو تفسیر است. این آیه یک وقت به معنای عدم وجود ماء است و یک وقت به معنای عدم تمکن دسترسی به آب است. لذا مرحوم حکیم می­فرمایند ظاهراً صاحب عروة منظورش معنای دوم است، یعنی آیه را این طور معنا کردند که شما تمکن از آب پیدا نکردید. لذا باید سراغ تیمم رفت. مرحوم حکیم می­فرمایند فرمایش مرحوم صاحب عروة در صورتی درست است که ما این آیه را به معنای عدم تمکن دسترسی به آب بگیریم. اما نه به معنای عدم وجود آب.

ولی به نظر می­رسد کلام مرحوم حکیم قابل قبول نیست و قطعاً کلام صاحب عروه هم دچار اشکال می­شود. ما می­خواهیم بگوییم ما یک مأموربه اضطراری داریم و یک مأموربه اختیاری داریم. مأمور به اضطراری مثل نماز با تیمم است، آن وقت این بحث آنجا مطرح می­شود که آیا در مأمور­به اضطراری، زمانی انسان مأمور می­شود که تمام وقت تمکن از مأمور­به اختیاری نداشته باشد، یا اگر چه در بعضی از وقت متکن نباشد کفایت می­کند. مقتضای قاعده و مقتضای ظهور خطاب مأموربه اضطراری عدم تمکن در تمام وقت است.

بنابر این بحث در اینجا این شد که آیا مأمور به اضطراری مربوط به تمام وقت است یا مربوط به بعد وقت است؟ و این چه صورتی دارد. کلام مرحوم حکیم هم هیچ فایده ای ندارد. چه ما بگوییم مقصود از آیه و مقصود از عدم الوجدان، عدم وجود آب است و یا عدم تمکن از آب است، تفاوتی در این مسأله نمی­کند. بلکه تفاوت در اضطرار و عدم اضطرار است. تفاوت در مأمور به اضطراری و مأمور به اختیاری است. لذا آنچه که مرحوم حکیم فرمودند که کلام مرحوم صاحب عروة منوط بر این است که آیا مقصود عدم تمکن است یا عدم وجود ماء است، هیچ تأثیری در بحث ندارد.

بهتر بود که مرحوم حکیم اینجا این مسأله را مطرح می­کردند که مثلاً یک وقتی است که ما آب در اختیار داریم و می­خواهیم غسل کنیم، منتها آب کم است. ولی اگر دو استکان آب سرکه را بریزیم داخل آن آب در آن مستهلک می­شود و آب بیشتر می­شود و برای غسل کفایت می­کند. آیا می­شود این کار را انجام داد یا خیر؟ این مبتنی بر این است که این آیه را چطور تفسیر کنیم. اگر مقصود از عدم، عدم وجود ماء است، باید تیمم کرد و اگر مقصود از آیه تمکن بر تهیۀ ماء است و ما تمکن نداشتیم، سراغ تیمم باید رفت. لذا چون ما در اینجا تمکن داریم، مثلاً یک قوطی گلاب داریم به اندازۀ دو استکان را در آب می­ریزیم و  این در آب مستهلک می­شود، لذا تمکن در اینجا وجود دارد. پس در نتیجه فرمایش مرحوم حکیم بدرد این مسأله می­خورد.

بنابر این باید بیان کنیم که اولاً بحثی که مرحوم صاحب عروة فرمودند در مورد باب تیمم است و باب وضوء جایش اینجا نیست. حالا که این بحث را گفتند این برمی­گردد به مأموربه اضطراری و مأمور به اختیاری، مأمور به اضطراری هم بستگی به نظر آن فقیه دارد که آیا در سعۀ وقت ادامه دارد تا آخر وقت یا در بعضی از وقت کفایت می­کند. لذا گویی مرحوم صاحب عروة منظورش این است که در سعه وقت مأمور به اضطراری ادامه دارد و باید صبر کند تا آب ته نشین شود و بعد وضوء بگیرد. اما اگر نظرش این باشد که سعه وقت و ضیق وقت نیاز نیست، و به محض اینکه آب نداشت برود تیمم کند، معلوم می­شود که صاحب عروة نظرش این است. نه اینکه مرحوم حکیم می­فرماید نظر صاحب عروة را باید ببینیم و دقت کنیم که تفسیر صاحب عروة از آیه چیست. چون هیچ ارتباطی با آن ندارد.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/06/7-اذر-00_23_30-00_00_00.50-.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/06/13.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *