درس خارج فقه 95-96 جلسه 59

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه پنجاه و نهم درس خارج فقه

مسأله 9: «الظاهر أنّه من الإنفاق الذی تستحقّه الزوجه أُجره الحمام عند الحاجه، سواء کان للاغتسال أو للتنظیف إذا کان بلدها ممّا لم یتعارف فیه الغسل و الاغتسال فی البیت أو یتعذّر أو یتعسر ذلک لها لبرد أو غیره، و منه أیضاً الفحم و الحطب و نحوهما فی زمان الاحتیاج إلیها، و کذا الأدویه المتعارفه التی یکثر الاحتیاج إلیها بسبب الأمراض و الآلام الّتی قلّما یخلو الشخص منها فی الشهور و الأعوام. نعم الظاهر أنّه لیس منه الدواء و ما یصرف فی المعالجات الصعبه الّتی یکون الاحتیاج إلیها من باب الاتّفاق خصوصاً إذا احتاج إلی بذل مال خطیر، و هل یکون منها اجره الفصد و الحجامه عند الاحتیاج إلیهما؟ فیه تأمّل و إشکال ». ( تحریرالوسیله)

ظاهر این است که اجرت گرفتن برای حمام هم جزء انفاق می­باشد وقتی که احتیاج شود یعنی زوجه وقتی که احتیاج پیدا کرد مستحق اجرت می­باشد چه برای غسل کردن باشد و چه برای نظافت باشد در صورتی که در شهر و مکانی که زندگی می­کند معمولاً شستن و غسل کردن در خانه معمول نیست یا اینکه اگر بخواهد در خانه غسل کند معذور است یا اینکه سخت باشد و از همین قبیل است زغال، هیزم و مانند اینها البته در زمانی که به اینها احتیاج داشته باشد و همینطور ادویه از همین قبیل است البته ادویه­ای که متعارف است و در بیماریها و دردهایی که انسان در فصول سال کمتر از آنها دور است و خیلی زیاد به اینها نیاز دارد. منتها مرحوم امام (ره) می­فرماید ظاهر این است که دارویی که در معالجات سخت بکار می­رود و از باب اتفاق احتیاج به اینها دارد خصوصاً اگر لازم باشد که پول زیادی برای آنها پرداخت کند مثل بیماری صعب العلاج آیا این پول زیاد جزء نفقه می­باشد یا خیر؟ می­فرمایند این پول جزء نفقه به حساب نمی­آید. آیا اجرت گرفتن خون و حجامت در وقت احتیاج جزء نفقه می­باشد یا خیر؟ در اینجا می­فرماید اشکال دارد و باید تأمل کرد.

مرحوم امام (ره) در اینجا به چند نکته اشاره می­کنند و یکی اجرت حمام است که بیان کردیم چه برای غسل باشد و چه برای نظافت باشد بر عهده شوهر است و همینطور وسایل سوخت برای طبخ غذا و گرم شدن جرء نفقه است و بر عهدۀ شوهر می­باشد و  همینطور دارو و درمان اگر برای مریضی معمولی باشد بر عهده  شوهر است و اگر صعب العلاج باشد جزء نفقه نیست و بر عهده شوهر نیست.

بحث این است که یک زمانی بیماری  صعب العلاج است و نیاز به هزینه سنگین دارد در اینجا چطور می­فرمایند وظیفۀ شوهر نیست که هزینه را بپردازد. اگر شوهر تمکن مالی داشته باشد چه ایرادی دارد هزینه را بپردازد البته اگر تمکن مالی نداشته باشد شاید  بتوان گفت که نیاز به دلیل است که ادله انفاق شامل او نمی­شود. به نظر می­رسد اگر شوهر تمکن مالی داشته باشد لازم است به عنوان نفقه هزینه را پرداخت کند.

 مسأله 10: «تملک الزوجه علی الزوج نفقه کلّ یوم من الطعام و الإدام و غیرهما ممّا یصرف، و لا یبقی عینه فی صبیحته ملکاً متزلزلًا یراعی بحصول تمام التمکین منها، و إلّا فبمقداره و تستردّ البقیّه، فلها أن تطالبه بها عنده، فلو منعها مع التمکین و انقضی الیوم استقرّت فی ذمّته و صار دیناً علیه، و کذا یشترط ذلک فی الاستقرار مع انقضاء أیّام، فیستقرّ بمقدار التمکین علی ذمّته نفقه تلک المدّه، سواء طالبته بها أو سکتت عنها، و سواء قدّرها الحاکم و حکم بها أم لا، و سواء کان موسراً أو معسراً، و مع الإعسار یُنظر إلیالیسار، و لیس لها مطالبه نفقه الأیّام الآتیه اشتغال الزوجه بشغل نوعاً، و کون إداره الحیاه الاجتماعیه الزوجیّه بید الزوج موجباً لثبوت نففه معالجه تلک الأمراض أیضاً علی الزوج، و لا یبعد الالتزام به، و أمّا اجره الفصد و الحجامه فعند عدم الاحتیاج إلیهما فلا إشکال فی عدم ثبوتها علی الزوج، و أمّا فی صوره الاحتیاج فیجری علیها حکم ما یصرف فی معالجه الأمراض الّتی نفینا البعد عن عدم الفرق بین السهله و الصعبه، کما مرّ». (تحریرالوسیله)

زوجه بر شوهر تملک دارد چون استحقاق دارد نفقه را و شوهر باید سهم هر روز را به زوجه پرداخت کند چه طعام و چه چیزهایی دیگر باشد و صبح همان روز زوجه مالک اینها می­شود به صورت ملک متزلزل چون باید تمکین کند و گرنه به مقدار تمکین استحقاق پیدا می­کند و بقیه را باید برگرداند پس زوجه می­تواند مطالبه کند و اگر شوهر زوجه را از نفقه منع کند با وجود تمکین زن و یک روز از این منع کردن بگذرد بر ذمه شوهر باقی می­ماند و دین است بر عهده شوهر و اگر چند روز بگذرد به مقدار تمکین زوجه نفقه آن مدت بر ذمه شوهر مستقر می­شود چه زوجه آن را مطالبه کرده باشد چه ساکت باشد و چه اینکه حاکم به مقداری از آن حکم کرده باشد و چه حکم نکرده باشد و چه دارای مال و ثروت باشد و چه مال و ثروت نداشته باشد.

در صورتی که تمکن نداشته باشد به او مهلت داده می­شود تا وقتی که تمکن پیدا کند و زوجه حق مطالبه نفقۀ روزهای آینده را ندارد.

آیا این نفقه ملک زوجه می­شود یا خیر؟ مرحوم امام (ره) در تحریرالوسیله در این مسأله می­فرمایند زوجه مالک می­شود منتها بعضی­ها قبول نکردند. نکتۀ بعدی که فرمودند اینکه نفقه هر شبانه روز را صبح آن روز به زوجه تحویل دهد و نکتۀ بعدی این است که زوجه مالک نفقه است منتها ملکیت او متزلزل است چون شرط است به تمکین و اگر تمکین نکند مالکیت او از بین می­رود. نکته بعدی این است که اگر زوج نفقه ندهد در ذمه او باقی می­ماند چون زن مالک نفقه است و اگر شوهر تمکن نداشته باشد به او مهلت داده می­شود تا زمانی که تمکن پیدا کند و باید پرداخت کند.

نکته اوّل این است که زوجه مالک نفقه است یا اباحه تصرف در اینجا مرحوم امام (ره) می­فرماید مالک نفقه است و بعضی از بزرگان ادعای مالکیت کردند و لی ادعای اجماع نکردند مثل مرحوم شهید ثانی در مسالک، مرحوم علامه در قواعد و مرحوم صاحب حدائق درجلد 25 صفحه 124 ادعای اجماع کردند.

آیه­ای که استدلال شده بر ملکیت زن به نفقه آیه  228 سوره بقره « وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ ». می­باشد یعنی زنان دارای حقوقی هستند همان حقوقی که باید انجام دهند.

امّا روایت که ذکر کردند روایت شهاب است آمده که «و لیقدّر لکلّ إنسان منهم قوته، فإن شاء أکله و إن شاء وهبه و إن شاء تصدّق به، و لا تکون فاکهه عامّه إلّا أطعم عیاله منها، و لا یدع أن یکون للعبد عندهم فضل فی الطعام أن ینالهم (ینیلهم) فی ذلک شی ء ما لم یسناه لهم (لا ینیلهم) فی سائر الأیّام». ( وسایل الشیعه، حدیث 1، باب 2 از ابواب نفقات)

در اینجا هبه وقتی است که مسبوغ به ملکیت باشد و وقتی مالک نباشد هبه معنایی ندارد. از این روایت استفاده می­کنند که نفقه ملک زوجه است و وقتی ملک زوجه باشد می­تواند مطالبه کند و در ذمه شوهر استقرار پیدا می­کند و وقتی آن را گرفت زوجه می­تواند آن را هبه کند.

مسأله 11: «لو دفعت إلیها نفقه أیّام کاسبوع أو شهر مثلًا و انقضت المدّه و لم تصرفها علی نفسها إمّا بأن أنفقت من غیرها أو أنفقَ إلیها شخص کانت ملکاً لها، و لیس للزوج استردادها، و کذا لو استفضلت منها شیئاً بالتقتیر علی نفسها کانت الزیاده ملکاً لها، فلیس له استردادها. نعم لو خرجت عن الاستحقاق قبل انقضاء المدّه بموت أحدهما أو نشوزها أو طلاقها بائناً یوزّع المدفوع علی الأیّام الماضیه و الآتیه، و یستردّ منها بالنسبه إلی ما بقی من المدّه، بل الظاهر لها تفعل پها ما تشاء، و اضاف الجواهر عقیب الأوّل قولًا واحداً، و عقیب الثانی بلا خلاف أجده بینهم». ( تحریرالوسیله )

اگر نفقه چند روز را به زوجه بپردازد و این مدت هم بگذرد و برای خودش مصرف نکند و یا از غیر نفقه برای خودش خرج کند و این نفقه را کنار بگذارد و یا شخصی برای او انفاق کند لذا شوهر نمی­تواند بگوید نفقه را به من بر گردان چون زوجه مالک نفقه است چه استفاده بکند و چه استفاده نکند و یا اینکه زوجه قناعت می­کند و نفقه را پس انداز می­کند در اینجا شوهر حق ندارد آن را برگرداند و بگوید به من برگردان. اگر قبل از انقضاء و مدّت یا فوت یکی از اینها و یا نشوز زن و یا طلاق بائن از استحقاق آن خارج شود در اینجا آنچه که به او پرداخته بین روزهای گذشته و آینده توزیع می­شود و از آن نسبت به باقیمانده مدّت برمی­گرداند.

مسأله 12: «کیفیّه الإنفاق بالطّعام و الإدام إمّا بمؤاکلتها مع الزوج فی بیته علی العاده کسائر عیاله، و إمّا بتسلیم النفقه لها و لیس له إلزامها بالنحو الأوّل، فلها أن تمتنع من المؤاکله معه و تُطالبه بکون نفقتها بیدها تفعل بها ما تشاء، إلّا أنّه إذا أکلت و شربت معه علی العاده سقط ما علیه و لیس لها أن تُطالبه بعده». ( تحریرالوسیله)

کیفیت انفاق به طعام و خورشت یا این است که با شوهر در خانه­اش براساس عادت با هم دیگر می­خورند و یا اینکه نفقه را به زوجه تحویل می­دهد در اینجا شوهر حق ندارد به زوجه بگوید بیا باهم غذا بخوریم و در اینجا زوجه می­تواند از خوردن با شوهر خود داری کند و می­تواند هر طور که خواست انجام دهد.

اگر زوجه با شوهر طبق عادت بخورد و بیاشامد آنچه که بر او هست ساقط می­شود و بعد از آن زوجه حق مطالبۀ آن را ندارد.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/11/feghh-95-59.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2017/06/fegh-95-59.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *