درس خارج فقه 95-96 جلسه 42

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه چهل و دوم درس خارج فقه

بحث ما در احکام ثلاثه بود که اگر خوف از نشوز داشته باشیم سه حکم بر آن بار می­شود یکی موعظه و نصیحت بود و یکی کناره گیری و هجران و دیگری ضرب(زدن) بود.

 بحث امروز این است که آیا این احکام باید ترتیبی باشد یا تخییری باشد؟

 مرحوم شهید در مسالک و صاحب جواهر گفتند در اینجا تخییر ملاک است نه ترتیب و دلیلشان این است که در آیه شریفه کلمۀ واو آمده و این به معنای منع از خُلو است حقیقت معنا این است که کلمۀ «واو» در اینجا چنین معنایی ندارد بلکه مفاد آیه این است که این سه تا می­باشد یعنی موعظه، هجران و ضرب امّا اینکه به نحو تخییر باشد و یا اینکه جمع باشد این بر می­گردد به حکمی که بر آن مترتب شده و اگر حکم عبارت از جواز باشد معنایش این است که هر کدام از اینها را اگر انجام دهد جایز است و اگر حکم لزوم و وجوب باشد نمی­توانیم کلمۀ « واو» را به معنای منع خُلو بگیریم لذا به نظر می­رسد در اینجا شاید حکم ترتیبی باشد و چند دلیل در اینجا وجود دارد:

دلیل اوّل اینکه گفتند ادله نهی از منکر چنین چیزی را اقتضاء می­کند یعنی اوّل با زبان نرم باید بیان کرد.

دلیل دوّم اینکه روایات صحیحی داریم که « ادعوا بما بدع الله» یعنی شروع کنید به آنچه را که خدا شروع کرده است و یکی دو مورد از جایی را که خدا شروع کرده  در قرآن هم آمده و صاحب ریاض هم درکتاب ریاض المسائل جلد 10صفحه 475 به آن اشاره کرده است. در جایی که شروع بین سعی صفا و مروه که امام (ع) از او سؤال می­کنند و می­فرمایند آنچه که خدا در قرآن شروع کرده شما هم از آنجا شروع کنید و این را در سورۀ بقره آیه 158 بیان فرموده است « إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِن شَعَائِرِ اللَّـهِ  فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ أَن يَطَّوَّفَ بِهِمَا  وَمَن تَطَوَّعَ خَيْرًا فَإِنَّ اللَّـهَ شَاكِرٌ عَلِيمٌ » (در حقيقت، «صفا» و «مروه» از شعاير خداست [كه يادآور اوست‌]؛ پس هر كه خانه [خدا] را حج كند، يا عمره گزارد، بر او گناهى نيست كه ميان آن دو سعى به جاى آورد. و هر كه افزون بر فريضه، كار نيكى كند، خدا حق شناس و داناست.)

لذا مرحوم صاحب ریاض می­فرماید این خودش دلیل است بر اینکه ما از موعظه و نصیحت شروع کنیم. در باب وضوء هم روایت داریم و هرچه را که خداوند در آیه وضوء فرموده و آن را شروع کرده شما هم همانطور شروع کنید.

دلیل سوّم اینکه ببینیم احتیاط چه چیزی را اقتضاء می­کند و شما هم همان را انجام دهید لذا در کتاب مسالک جلد 8 صفحه 358 آمده در توضیح کلام صاحب شرایع گفتند اینکه بعضی­ها ضرب را به تحقق نشوز مبتنی کردند این به خاطر احتیاط است و احتیاط این است که اوّل سراغ موعظه و نصحیت برویم بعد سراغ ضرب برویم.

 دلیل چهارم این است که ملاکات این احکام چیست و چرا اوّل موعظه و بعد هجران و بعد ضرب و فلسفه این حکم چیست؟ باید ببینیم متفاهم عرفی چیست و عرف چه می­گوید. عرف اوّل سراغ  موعظه و داوری کردن و حل اختلاف می­رود و قضیه را با موعظه و اندرز حل می کند و لذا روی این جهت اوّل سراغ مرتبۀ خفیف تر می­رویم و بعد سراغ مرتبۀ سخت تر می­رویم. خیلی از فقهاء هم قائل به ترتیب شدند منتها مرحوم صاحب جواهر و صاحب مسالک قائل شدند به تخییر ولی به نظر می­رسد ترتیب در اینجا هم مطابق با قواعد است و هم اینکه از آیه می­شود فهمید که ملاک، ترتیب است.

بحث بعدی این است که مقصود ازهجران و ضرب چیست؟ روایاتی در کتاب مجمع البیان و تبیان آمده که مقصود از هجران در اینجا این است که در بستر به زن پشت کند و به زن اعتنا نکند و مقصود از ضرب این است که با چوبی که با آن مسواک درست می­کردند او را بزند البته در روایات آمده که ضرب نباید باعث کبودی شود.

اگر مرد نشوز پیدا کرد در اینجا باید چکار کرد؟ آیه قرآن هم راجع به این چیزی بیان نفرمود است آیا می­شود او را هجران و یا ضرب کرد یا خیر؟ ممکن است بگویید مرد می­خواهد چکار کند که ضرب شود مثلاً مرد بگوید می­خواهم زن دیگری بگیرم اینکه خلاف شرع نیست یا اینکه به زن بی اعتنایی کند و این هم که خلاف شرع نیست. اگر نفقه هم ندهد در اینجا هم ضرب نیست منتها وظیفه زن موعظه و نصحیت است و اینکه تمکین نکند و اگر زن اذیت می­شود به دادگاه مراجعه کند تا دادگاه مرد را تازیانه بزند. پس باید بگوییم که از باب قواعد نهی از منکر و امر به معروف ترتیب را شرط می­دانیم و بدون موعظه سراغ ضرب نمی­رویم.

 دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/11/feghh-95-42.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2017/06/fegh-95-42.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *