125

درس خارج فقه 95-96 جلسه 4

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه چهارم درس خارج فقه

بحث ما راجع به مسئله مهریه در نکاح بود و اینکه آیا مهریه باید به اندازه مهر السنه باشد یا زائد برآن هم اشکال ندارد؟ بیان کردیم که زائد بر مهرالسنه اشکال ندارد و روایاتی در این زمینه بیان شد. بعضی از روایات صراحت بر جواز مهریه زائد و برخی روایات هم ظهور در مهریه زائد داشت و گفتیم اجماع هم در اینجا فایده­ای ندارد چون هم مخالفین تمسک به اجماع می­کنند و هم موافقین. ­عده ای از فقها گفته اند: آیاتی دلالت دارد بر جواز زائد بر مهر السنه و به چند آیه استدلال نموده اند، یک آیه، آیه 20 سوره نساء است:

  وَإِنْ أَرَدتُّمُ اسْتِبْدَالَ زَوْجٍ مَّكَانَ زَوْجٍ وَآتَيْتُمْ إِحْدَاهُنَّ قِنطَارًا فَلَا تَأْخُذُوا مِنْهُ شَيْئًا  أَتَأْخُذُونَهُ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُّبِينًا» (و اگر خواستيد همسرى [ديگر] به جاى همسر [پيشين خود] ستانيد، و به يكى از آنان مال فراوانى داده باشيد، چيزى از او پس مگيريد. آيا مى‌خواهيد آن [مال‌] را به بهتان و گناه آشكار بگیرید؟)

بدیهی است که مقصود از قنطار در اینجا مهریه است و قنطار معمولاً بیش از 500 درهم می­باشد و لذا از آیه می­فهمیم که زائد بر مهر السنه اشکالی ندارد. مرحوم شیخ مفید و بزرگان دیگر آمدند به این آیه  استدلال کردند.

آیه دیگر، آیه 24 سورۀ نساء می­باشد:

  وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ  كِتَابَ اللَّـهِ عَلَيْكُمْ  وَأُحِلَّ لَكُم مَّا وَرَاءَ ذَلِكُمْ أَن تَبْتَغُوا بِأَمْوَالِكُم مُّحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ  فَمَا اسْتَمْتَعْتُم بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا تَرَاضَيْتُم بِهِ مِن بَعْدِ الْفَرِيضَةِ  إِنَّ اللَّـهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا. و زنان شوهردار [نيز بر شما حرام شده است‌] به استثناى زنانى كه مالك آنان شده‌ايد؛ [اين‌] فريضه الهى است كه بر شما مقرر گرديده است. و غير از اين [زنان نامبرده‌]، براى شما حلال است كه [زنان ديگر را] به وسيله اموال خود طلب كنيد -در صورتى كه پاكدامن باشيد و زناكار نباشيد- و زنانى را كه متعه كرده‌ايد، مَهرشان را به عنوان فريضه‌اى به آنان بدهيد، و بر شما گناهى نيست كه پس از [تعيين مبلغ‌] مقرر، با يكديگر توافق كنيد [كه مدت عقد يا مَهر را كم يا زياد كنيد]؛ مسلماً خداوند داناى حكيم است.

خداوند در این آیه می­فرماید: هر آنچه که به آن راضی هستید برای شما مشکلی نیست. مرحوم صاحب ریاض به این آیه استدلال کرده است و ایشان گفته اند که زائد بر مهر السنه اشکال ندارد.

بعضی­ها به این آیه تمسک کردند و فریضه را به معنای وجوب گرفتند.

آیه بعدی در سورۀ بقره آیه 237 می­باشد:

  وَإِن طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِن قَبْلِ أَن تَمَسُّوهُنَّ وَقَدْ فَرَضْتُمْ لَهُنَّ فَرِيضَةً فَنِصْفُ مَا فَرَضْتُمْ إِلَّا أَن يَعْفُونَ أَوْ يَعْفُوَ الَّذِي بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكَاحِ  وَأَن تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى وَلَا تَنسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ  إِنَّ اللَّـهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ.

 و اگر پيش از آنكه با آنان نزديكى كنيد، طلاقشان گفتيد، در حالى كه براى آنان مَهرى معين كرده‌ايد، پس نصف آنچه را تعيين نموده‌ايد [به آنان بدهيد]، مگر اينكه آنان خود ببخشند، يا كسى كه پيوند نكاح به دست اوست ببخشد؛ و گذشت كردنِ شما به تقوا نزديكتر است. و در ميان يكديگر بزرگوارى را فراموش مكنيد، زيرا خداوند به آنچه انجام مى‌دهيد بیناست.

بعضی­ها به این آیه تمسک کردند و گفته اند اگر قبل از دخول طلاق دهید چنانچه برای آن زن مهریه­ای تعیین کردید، باید نصف آن را بپردازید و این مطلق است یعنی چه بیشتر از مهر السنه باشد یا کمتر باشد.

مقدار مهر السنه چقدر است؟

البته مهر السنه مستحب است ولی در دو جا مهر السنه واجب می­شود. اول، جایی است که حق تعیین مهریه به زن سپرده  شود. دوم جایی که اصلاً مهریه تعیین نشده است و باید مهرالمثل تعیین شود و آن هم نباید بیش از مهر السنه باشد.

روایاتی در مسأله وجود دارد که مقدار مهر السنه را مشخص کرده است. یک روایت در جامع الاحادیث جلد 26 صفحه 265 باب 1 حدیث 23  آمده که « «محمد بن یحیى، عن أحمد بن محمد بن عیسى، عن علی بن الحکم، عن معاویة ابن وهب قال: سمعت أبا عبدالله (ع) یقول: ساق رسول الله صلى الله علیه وآله إلى أزواجه اثنتى عشرة أوقیة ونشاو الاوقیة أربعون درهما والنش نصف الاوقیة عشرون درهما فکان ذلک خمسمائة درهم، قلت: بوزننا؟ قال: نعم.»

یعنی پیامبر گرامی اسلام (ص) برای زنان خودش دوازده اوقیه که هر اوقیه 40 درهم بوده ( یعنی 500 درهم) مهریه معین کرده است، پس معلوم می­شود که مقدار مهر السنه 500 درهم می­باشد.

روایت بعدی در جامع الاحادیث جلد 26 صفحه 264 باب 1 حدیث 22 آمده که « «علی بن إبراهیم، عن أبیه، عن حماد بن عیسى، عن أبی عبدالله (ع) قال: سمعته یقول: قال أبی: مازوج رسول الله صلى الله علیه وآله سائر بناته ولا تزوج شیئا من نسائه على أکثر من اثنتى عشرة أوقیة ونش، الاوقیة أربعون والنش عشرون درهم». یعنی هیچ یک از دختران خود را پیامبر تزویج نداده مگر با مهریه 500 درهم.

روایت بعدی در جامع الاحادیث شیعه جلد 26 صفحه 265 باب 1 حدیث 24 آمده که« الدعائم عن علی(ع) انه قال ما نکر رسول الله (ص) امرأة من نساءٍ الّا علی اثنتی عشر اوقیة…»

روایت بعدی در جامع الاحادیث جلد 26  صفحه 265 باب 1 حدیث 25 آمده که شیخ مفید در رساله متعه دارد که « الذی روی عن الصادق (ع) انه قال ما تزوج رسول اللّه(ص) واحده من نسائه ولازوج واحده من بناته علی اکثر من اثنتی عشره اوقیه…»

از این روایت می­فهمیم که مهر السنه مستحب است و مقدارش  500 درهم می­باشد.

نوع مهریه

آیا زوج می­تواند برای زوجه به عنوان مهریه، خودش را اجیر کند یا خیر؟

اینکه عمل حُر مثل عین، مهریه واقع شود بین شیعه اشکالی ندارد، اما اگر زوج بخواهد خودش را به عنوان اجیر، مهریه قرار دهد محل اختلاف  است. بعضی از علماء صراحتاً گفتند جایز نیست عمل حر به عنوان مهریه قرار گیرد و در مقابل جماعتی گفتند جایز است.

مرحوم شیخ در نهایه و علامه در مختلف الشیعه و ابن براج در کتاب کامل قائل به عدم جواز شدند. برخی از محدثین مثل شیخ کلینی و…. هم قائل به عدم جواز شدند. کسانی که قائل به عدم جواز شدند به یک روایتی تمسک کردند در حالی که در روایت صحبتی از اجیر شدن نشده است و فقط صحبت از مشت گندم شده است. البته یک اشکال سندی به این روایت کرده و گفته اند این روایت ضعیف السند است منتها یک توجیهاتی بر این روایت شده مبنی بر اینکه روایت ضعیف نیست. همچنین به یک روایت دیگر استدلال کردند که ادله­ای داریم که مومن نباید خودش را ذلیل کند.

دلیل دوّم، آیه «الرجال قوامون علی النساء» می­باشد. طبق این آیه، اگر  کسی خودش را اجیر زن کند، این با قیمومیّت مرد همخوانی ندارد. لذا در اینجا باید بگوییم حق با مشهور است و روایت را حمل بر کراهت می­کنیم.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *