درس خارج اصول 95-96 جلسه 35

بسم الله الرحمن الرحیم

بحث مفاهیم

آیا ادات حصر مفهوم دارد یا ندارد؟ اداتی مانند «انما» دال بر حصر است یا خیر؟ برخی گفتند به دو دلیل بر حصر دلالت دارد؛ تخصیص اهل لغت و تبادر.

مانند «انما زید العالم» به این معنا که فقط زید عالم است و عمر و بکر عالم نیستند.

معنی تبادر این است که آن چه که از «انما» در استعمال به ذهن می­آید تبادر است که دال بر حصر است.

مرحوم شیخ انصاری می­فرماید که تبادر دلیل بر حصر «انما» نیست. وی می­گوید موارد استعمال کلمه «انما» در محاورات اهل لغت متفاوت است. در بعضی موارد افاده حصر و در بعضی موارد افاده تاکید دارد. و ثانیا در زبان غیر عربی معادل این کلمه وجود ندارد، دال بر حصر نیست.

در جواب مرحوم شیخ انصاری باید دید که مراد از کلمه «انما» چیست؟ باید دید ملاک از تبادر چیست؟ از «انما» نه تنها در ذهن ما بلکه در ذهن اهل لسان تبادر می­کند. منظور اهل لسان همه زبان های دنیا است؛ زبان فارسی، انگلیسی و دیگر زبانها است.

جواب دیگر این که می­فرمائید معادل فارسی ندارد، می­گوئیم چه بسیار افرادی که عجم هستند و تالیفاتی از زبان عربی دارند یا این زبان را تکلم می­کنند. پس کلمه «انما» دال بر حصر است.

سوال

حصر کلمه «انما» از مفهوم است یا از منطوق؟

جواب

از منطوق حصر را متوجه می­شویم.

از جمله ادات حصر که دال بر مفهوم است «بل» است. بل اضرابیه خود به دو قسم است؛ قسم اول بل اضرابیه: یعنی بر جبران از اشتباه و غفلت دلالت می­کند. مانند جائنی زید بل عمر. مات زید بل عمر.

قسم دوم بل اضرابیه: یعنی بر فرد قوی و ضعیف دلالت می­کند، برای این که مضرب عنه تثبیت شود یا بل اضرابی برای تاکید ما قبل است. «حبیبی قمر بل شمس».  و این بل دال بر حصر نیست.

قسم سوم بل که دلالت می­کند بر ابطال و ردع چیزی که قبلا گفته است.

مانند آیه قران «و قال اتخذ الرحمن سبحانه بل عباد مکرمون» که می­خواهد بگوید ملائک و فرشتگان فرزندان خدا نیستند، بلکه عباد مکرمون هستند. در این مثال بر فرض بل اضرابیه که رادع مطلب قبل است نباشد قرینه در کار است که خود ذات جمله دال بر حصر است که همان دلیل خارجی است.

یکی دیگر از ادات حصر مبتداء معرف به الف و لام است.

مانند «العالم زید» یا «الضارب زید»، در این مثال حصر گاهی مواقع از الف و لام فهمیده می­شود و گاهی حصر از حمل خبر بر مبتداء فهمیده می­شود، اما الف و لام دال بر حصر نمی­کند. چون الف و لامی دال بر حصر است که استغراق باشد و حمل خبر بر مبتدا اگر حمل حمل ذاتی اولی باشد دال بر حصر است؛ یعنی جایی که محمول و موضوع با هم اتحاد ماهوی دارند. اگر حمل شائع صناعی باشد دال بر حصر نیست.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/11/osoul-95-35.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/11/osoul-95-35.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *