درس خارج فقه 95-96 جلسه 30

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه سی ام درس خارج فقه

بحث ما در فقه ادامه مسأله 4 بود که یک نکته­ای مانده اینکه درجایی که زن می­تواند شرط کند که از شهرش خارج شود و در یک شهر معین ساکن شود، مرحوم امام (ره) فرمودند شرط در اینجا لازم می­شود و باید به این شرط عمل کرد و دلیلشان « المؤمنون عند شروطهم » و « افوا بالعقود» است منتها روایتی در مسأله وجود دارد که در آن آمده :  «عن هشام بن سالم، عن أبی العباس، عن أبی عبدالله (ع) فی الرجل یتزوج المرأة ویشترط لها أن لایخرجها من بلدها قال: یفی لها بذلک – أو قال: یلزمه ذلک». ( وسائل الشیعه، حدیث 1، باب 40، از ابواب مهور)

شخصی با یک زن ازدواج می­کند و زن شرط می­کند از شهرش خارج نشود و زوج ملزم به این شرط می­شود. این روایت نشان می­دهد که می­تواند چنین شرطی را انجام دهد.

فصل فی القسم و النشوز و الشقاق

مسأله :«لکلّ واحد من الزوجین حقّ علی صاحبه یجب علیه القیام به و إن کان حقب الزوج أعظم، حتّی أنّه قد ورد عن سیّد البشر: «لا یصلح لبشر أن یسجد لبشر و لو صلح لأمرت المرأة أن تسجد لزوجها» الخبر. و من حقّه علیها: أن تطیعه و لا تعصیه، و لا تخرج من بیتها إلّا بإذنه و لو إلی أهلها و لو لعیادة والدها أو في عزائه، بل لبس لها أمر مع زوجها في عتق و لا صدقة و لا تدبیر و لا هبة و لا نذر في مالها إلّا بإذن زوجها إلّا في حجّ أو زکاة أو برّ والدیها أو صلة قرابتها، بل أیّما امرأة قالت لزوجها: «ما رأیت منک خیراً قطً – أو من وجهک خیراً – فقد حبط عملها: و أیّما امرأة باتت و زوجها علیها ساخط في حقّ لم تقبل منها صلاة حتّی یرضی عنها، و إن خرجت من غیر إذنه لعنتها ملائکة السماء و ملائکة الأرض و ملائکة الغضب و ملائکة الرحمة حتّی ترجع إلی بیتها. و أمّا حقّها علیه: فهو أن یشبعها و یکسوها و أن یغفر لها إذا جهلت و لا یقبّح لها وجهاً، و ،ط الخبر عن سبّد البشر صلّی الله علیه و آله و سلّم: «أو صاني جبرئیل بالمرأة حتّی ظننت أن لا ینبغي طلاقها إلّا من فاحشة مبیّنة» و «عیال الرجل اُسراؤه و أحبّ العباد إلی الله تعالی أحسنهم صنعاً إلی اُسرائه». ( تحریرالوسیله)

هر یک از زوجین نسبت به دیگری حقی دارند که باید به آن حق ملتزم باشند اگر چه حق شوهر بزرگتر است و از جمله حقی که از زوج بر گردن زوجه است این است که اطاعتش کند به اینکه معصیت نکند و تخلف از دستورات شوهر نکند و بدون اجازه شوهر از خانه خارج نشود حتی بدون اجازه حق ندارد به عیادت پدرش برود یا اینکه در عزای پدرش شرکت کند و نمی­تواند بدون اجازه شوهر از مالش نذر کند و یا صدقه دهد مگر اینکه با اجازه شوهر باشد البته اگر به حج رود و زکات دهد و صله رحم کند اشکالی ندارد و حق زن نسبت به زوج این است که شوهر سیرش کند و به او لباس بپوشاند و یا اینکه اگر زن کوتاهی و جهالت کرد او را ببخشد و اینکه شوهر صورت خود را در برابر زن زشت نکند.

اینجا اوّل باید بحث کنیم راجع به این مسأله  که ببینیم این شرایطی که ذکر شده چگونه است. در حق اوّل که اطاعت زوجه از زوج می­باشد این را خیلی­ها به طور کلّی ذکر کردند منتها چارچوب آن را ذکر نکردند و لذا این باید مشخص میشد. بعضی­ها گفتند اطاعت در حوزه غرائز جنسی است نه در همۀ مسائل و روی این جهت مرحوم کاشف اللثام در جلد 7 صفحه 486 و مرحوم شهید ثانی در مسالک جلد 8 صفحه 308 اینها را بطور کلّی ذکر کردند و گفتند اطاعت مرد بر زن لازم است. روایتی در مسأله وجود دارد که آمده

«عن ابی جعفر(ع) قال: «جاءت امرأة الی النبی(ص) فقالت: یا رسول اللّه (ص) ما حق الزوج علی المرأة؟ فقال لها ان تطیعه و لا تعصیه و لا تصدق من بیته الا باذنه و لا تصوم تطوعا الا باذنه و لا تمنعه نفسها و ان کانت علی ظهر قتب و لا تخرج من بیتها الا باذنه و ان خرجت بغیر اذنه لعنتها ملائکة السماء و ملائکة الارض و ملائکة الغضب و ملائکة الرحمة حتی ترجع الی بیتها قالت: یا رسول اللّه (ص) من اعظم الناس حقا علی الرجل؟ قال: والده قالت: فمن اعظم الناس حقا علی المرأة؟ قال: زوجها. قالت: فمالی علیه من الحق مثل ماله علیّ قال: لا و لا من کل مأة واحدة»

امام باقر(ع) فرمود: زنی نزد رسول خدا آمد و پرسید: حق شوهر بر زن چیست؟ فرمود: از او اطاعت کند و نافرمانی نداشته باشد. بدون اذن از خانه او صدقه ندهد و روزه مستحبی نگیرد. خود را از او دریغ مدارد گرچه بر پشت شتر باشد. از خانه اش بدون اذن خارج نشود. و گرنه فرشتگان آسمان و زمین و فرشتگان خشم و رحمت او را نفرین کنند تا به خانه برگردد. گفت: ای رسول خدا چه کسی بیش از همه بر مرد حق دارد؟ فرمود: پدر و مادرش. گفت: چه کسی بیش از همه بر زن حق دارد؟ فرمود: شوهر. گفت: آیا من هم همین حقوق را دارم؟ فرمود: خیر، و نه یک درصد». ( وسائل الشیعه، جلد 14، حدیث 1، باب 79)

البته بعضی­ها گفتند شاید این مربوط به زمان خاص و یا رویداد خاصی بوده باشد و بعضی­ها آن را حمل بر استحباب کردند و در این رابطه روایاتی وجود دارد.

یک روایت این است  که «عن ابن أبي حمزة، عن أبي المغرا، عن أبي بصير، عن أبي عبدالله (ع) قال: أتت امرأة إلى رسول الله صلى الله عليه وآله فقالت: ما حق الزوج على المرأة فقال: أن تجيبه إلى حاجته وإن كانت على قتب ولا تعطي شيئا إلا بإذنه فإن فعلت فعليها الوزر وله الاجر، ولاتبيت ليلة وهو عليها ساخط، قالت: يا رسول الله وإن كان ظالما؟ قال: نعم، قالت: والذي بعثك بالحق لاتزوجت زوجا أبدا». ( وسائل الشیعه، حدیث 3،باب 79 از مقدمات نکاح)

زنی آمد محضر پیامبر و گفت حق زوج بر زن چیست؟ حضرت فرمود چیزی را که می­خواهی هبه کنی باید اجازه بگیری بعد زن می­گوید ممکن است ظلم کند پیامبر(ص) بله.

روایت دیگر این است که «عن أبی عبدالله (علیه السلام) قال: ان رجلا من الأنصار علی عهد رسول الله (صلی الله علیه وآله) خرج فی بعض حوائجه فعهد الی امرأته عهدا أن لا تخرج من بیتها حتی یقدم قال و ان أباها قد مرض فبعثت المرأة الی رسول الله (صلی الله علیه وآله) تستأذنه أن تعوده فقال لا اجلسی فی بیتک و أطیعی زوجک قال فثقل فأرسلت الیه ثانیا بذلک فقال اجلسی فی بیتک و أطیعی زوجک قال فمات أبوها فبعثت الیه أن أبی قد مات فتأمرنی أن أصلی علیه فقال لا اجلسی فی بیتک و أطیعی زوجک قال فدفن الرجل فبعث الیها رسول الله (صلی الله علیه وآله) أن الله قد غفر لک و لأبیک بطاعتک لزوجک». ( وسائل الشیعه، حدیث 1، باب 91، از ابواب مقدمات نکاح)

امام صادق (علیه السلام) فرمود: در زمان رسول خدا (صلی الله علیه وآله) مردی از انصار به خاطر بعضی از نیازهایش از خانه خارج شد و با همسرش پیمان بست تا از سفر برنگشته از منزل خارج نشود. امام صادق (علیه السلام) فرمود: پدرش مریض شد زن پیکی را نزد رسول خدا (صلی الله علیه وآله) فرستاد که از وی اجازه بگیرد و به عیادت پدرش برود. پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) فرمود: نه. در خانه ات بنشین و از همسرت اطاعت کن. امام صادق (علیه السلام) فرمود: این سخن بر زن گران آمد، مرتبه دوم پیک را فرستاد و تقاضای خود را تکرار کرد. پیامبر (صلی الله علیه وآله) فرمود: در خانه ات بنشین و از شوهرت پیروی کن. پس پدرش از دنیا رفت. پیکی را نزد رسول خدا (صلی الله علیه وآله) فرستاد، آیا به من اجازه می دهید بر پدرم نماز بگذارم؟ پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) فرمود: خیر، در خانه ات بنشین و از همسرت پیروی کن. امام صادق (علیه السلام) فرمود: پدرش به خاک سپرده شد. پس پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) پیکی را نزد زن فرستاد (و به زن این پیام را داد): به درستی که خداوند تو و پدرت را به واسطه پیروی از همسرت بخشید.

روایت دیگر این است که «عن أبی جعفر (علیه السلام) قال: خرج رسول الله (صلی الله علیه وآله) یوم النحر الی ظهر المدینة علی جمل عاری الجسم فمر بالنساء فوقف علیهن ثم قال: یا معشر النساء! تصدقن و أطعن أزواجکن فان أکثر کن فی النار فلما سمعن ذلک بکین ثم قامت الیه امرأة منهن فقالت: یا رسول الله (صلی الله علیه وآله)! فی النار مع الکفار و الله ما نحن بکفار فقال لها رسول الله (صلی الله علیه وآله): انکن کافرات بحق أزواجکن» ( وسائل الشیعه، حدیث 3، باب 91، از ابواب مقدمات نکاح).

امام باقر (علیه السلام) فرمود: روز عید قربان، پیامبر (صلی الله علیه وآله) بر شتری که بدون جهاز بود سوار شد و به پشت مدینه رفت که با گروهی از زن ها برخورد کرد سپس ایستاد و فرمود: ای گروه زنان! صدقه بدهید و از همسرانتان در حقوق واجب آنها اطاعت و پیروی کنید چون که بیشتر شما اهل آتش هستید. وقتی این سخنان را شنیدند گریه کردند. پس زنی از میان آنها برخاست و پرسید: ای پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله)! در آتش همراه کفار؟ به خدا سوگند ما کافر نیستیم. پس پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) فرمود: شما کافرید نسبت به حق همسرانتان (یعنی حقوق زناشویی آنها را پایمال کرده و از بین می برید).

روایت هم شاید یک مورد خاص بوده باشد و پیامبر این طور بیان کرده باشد. بنابراین معلوم می­شود که در اینجا شاید قرائن خارجیه وجود داشته باشد پس اطاعت زن از مرد لازم است منتها استحبابی است البته بعضی جاها واجب است. مرحوم صاحب ریاض و بعضی از بزرگان دیگر آمدند گفتند ممکن است اطاعت زن از مرد که روایات آمده امور جنسی باشد نه در همه موارد و مرحوم صاحب ریاض در جلد 7صفحه 199 همین بیان را دارند.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/11/feghh-95-29.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2017/06/fegh-95-30.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *