درس خارج اصول 95-96 جلسه 28

بسم الله الرحمن الرحیم

مفهوم وصف

در مفهوم وصف دو قول وجود دارد

وصف مفهوم دارد مطلقا

وصف مفهوم ندارد مطلقا

ادله قائلین به مفهوم داشتن وصف

تبادر، وضع واضع و وصف اشعار دارد به علیت منحصر

دلیل اول

اولین دلیل قائلین به مفهوم وصف تبادر است. تبادر خود دلیل بر انتفاء عند الانتفاء است. یعنی وصف منتفی شود حکم هم منتفی است. درمثال «اکرم زیدا العالم» اگر علم منتفی شد اکرام هم منتفی می­شود. واضع هم این گونه وضع کرده. ما هم تابع وضع واضع هستیم، وقتی در جمله وصف می­آید، حکم مترتب بر آن وصف است. وصف اگر نباشد حکمی وجود نخواهد داشت. پس دلیل اول تبادر است که به این دلیل جواب می­دهند. به این صورت که می­فرمائید تبادر دال بر این است که وصف مفهوم دارد، این صرف یک ادعا است. ما موارد فراوان داریم مانند بسیاری از روایات که وصف آمده ولی از آن مفهوم اخذ نمی­شود. پس باید بگوئیم این استعمالات مجازی است؟ در صورتی که این گونه نیست.

دلیل دوم

دلیل دوم این است که کلام متکلم حکیم از روی حکمت است و اگر مولای حکیم قید و شرطی را بیان می­کند، از روی حکمت است. مانند این مثال که وقتی مولا می­گوید «اکرم زیدا العالم» و زید را توصیف به علم می­کند، حکمت او اقتضاء می­کند که اگر وصف علم نباشد اکرامی در کار نخواهد بود و اگر بگویید جمله وصفیه مفهوم ندارد لغویت در کلام مولا پیش می­آید.

جواب دلیل دوم قائلین به مفهوم داشتن جمله وصفیه

مگر در جمله­ای که وصفیت است. تنها فائده آن این است که مفهوم داشته باشد؟ فائده دیگری یا فوائد دیگری ندارد؟

جمله­ای که وصف در آن به کار رفته است فوائد کثیر دارد. بله اگر همه این فوائد را کنار بگذاریم لغویت در کلام مولا پیش می­آید. اما این که جمله وصفیه مفهوم نداشته باشد لغویت در کلام مولا پیش می­آید. این کلام درست نیست چون فوائد فراوان دارد که آن فوائد کلام مولا را از لغویت بیرون می­آورد. برای مثال وصفی برای مولا اهمیت دارد و آن را بیان می­کند. مانند «اکرم زیدا العالم»، حال اگر زید عالم نبود، غیر آن را اکرام نکنیم؟  اثبات شی نفی ما عدا نمی­کند.

مانند این روایت که محل ابتلاء است. شخص آمد محضر پیغمبر(ص) از آب چاه سوال فرمودند که ماء البئر چه صورتی دارد؟ حضرت در جواب فرمودند ماء البئر طاهر و مطهر است. مفهوم این است که آب­های دیگر طاهر و مطهر نیست؟ و اگر بگوئیم مفهوم ندارد لغویت در کلام مولا پیش می­آید. نمی­شود چنین استدلال کرد که برای این که حضرت در صدد بیان وضعیت ماء البئر بودند به ماء­های دیگر کاری نداشتند. سوال سائل از یک موضوع خاص بود، فلذا امام جواب می­دهند. اثبات شی نفی ما عدا نمی­کند. پس لغویت در کلام مولا پیش نمی­آید و فوائد فراوانی دارد.

بعضی از علما خواستند جمله وصفیه را با جمله شرطیه مقایسه کنند. مانند «ان جائک زید فاکرمه». نسبت حکم اکرام و ان شرطیه منوط به آمدن مجی بود، اما در ما نحن فیه وصف یک قید است. مربوط به حکم نیست، این طور نیست که العالم ارتباط با اکرام داشته باشد. در جمله شرطیه گفتند مفهوم ندارد، پس در جملات وصفیه به طریق اولی مفهوم ندارد. بسیاری از بزرگان وعلما قائل به این هستند که وصف مفهوم ندارد. شیخ انصاری هم می­گوید وصف مفهوم ندارد مگر در موردی خاص. مثلا در رساله عملیه بخواهد حکمی بیان شود و حدود را بخواهد مشخص کند که اگر وصف مفهوم نداشته باشد دائره ضیق می­شود. در این جا می­فرماید وصف دارای مفهوم است. پس بنابراین بطور مطلق باید گفت وصف مفهوم ندارد مگر قرینه­ای باشد که دال بر تحدید باشد.

دلیل سوم قائلین به مفهوم داشتن جمله وصفیه

وصف اشعار دارد به علیت منحصره یا تعلیق حکم وصف، مشعر به علیت است و مقتضی آن «انتفاء عند الانتفاء» است. مانند این که مولا می­گوید «اکرم زیدا العالم»، وصف می­آورد و مشعر به علیت است و دال بر «انتفاء عند الانتفاء» است.

جواب دلیل سوم

اولا این که وصف اشعار داشته باشد را قبول نداریم، چون اگر بگویید وصف مشعر باشد ممکن است اوصافی باشد که تقیید کند موضوع را، اما قیود حکم نیست. بله، در جمله شرطیه کلام شما درست است. مانند «ان جائک زید فاکرمه» مجی زید در اکرام دخالت دارد، در این جا جملات وصفیه وصف قید موضوع است نه قید حکم. وقتی این طور شد ممکن است وصف نباشد، ولی حکم باشد. اثبات شی نفی ماعدا نمی­کند. فرق جملات شرطیه و وصفیه پیدا است. ضمن این که بر فرض این که بپذیریم وصف مشعر به علیت است، صرف اشعار دال بر مفهوم نیست و باید دال بر علیت باشد، نه اینکه مشعر و ظهور دال بر مفهوم نیست.

خلاصه اینکه علما متاخر مانند مرحوم فاضل و جناب آقای وحید خراسانی می­فرمایند وصف مفهوم ندارد.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/11/osoul-95-28.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/11/osoul-95-28.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *