1231-1

درس خارج فقه 95-96 جلسه 1

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه اول درس خارج فقه

باب النکاح: «فصل فی المهر»

امام خمینی(ره) در کتاب تحریر الوسیله در بحث مهریه می فرماید: «ویقال له صداق یصح جعله مهرا عینا کان او دینا»

 از مسائل مبتلابه در باب نکاح، مهریه است وهر آنچه مسلمان مالک می شود اعم از عین ، دین و یا منفعت را می­توان مهریه قرار داد.

به عناون مثال فردی منفعت خانه را در قالب اجاره خانه به عنوان مهریه قرار می دهد و می گوید: 50 سال اجاره خانه متعلق به شما خواهد بود. یا «عقال» منفعت مزرعه یا ثمراتی که مزرعه دارد، به تو منتقل گردد. و یا اینکه ده سال حاصل مزرعه را به عنوان مهریه قرار می دهد. و یا منافع گله گوسفند مادامی که  آن گله باقی است، به عنوان  مهریه قرار می دهد.

حال پرسش این است که چرا امام (ره)درتعریف مهریه می­فرمایند: هر آنچه مسلمان مالک شود، می تواند مهریه قرار گیرد؟

  در پاسخ باید گفت چون خنزیر به مالکیت در نمی آید، لذا اگر شوهر مسلمان به همسر اهل کتاب خود بگوید تو که شراب یا خنزیر را حلال می دانی پس به عنوان مهریه تو قرار گیرد، لیکن چون شراب وخنزیر مالیت ندارد لذا به عنوان  مهریه قرار نمی گیرد.

مهریه باید منفعتی برای انسان داشته باشد،لذا علم همچون تعلیم قرآن یا صنعت یا هر عمل حلالی را می توان مهریه قرار داد.

امام خمینی(ره) در تحریر الوسیله درادامه بحث مهریه می فرماید: «بل الظاهر صحة جعله حقا مالیا؛ حق مالی مثل حق التألیف یا حق التأجیر می تواند به شرط قبول زن،به عنوان مهریه قرار بگیرد.

مقدار مهریه

امام(ره) در تحریر در بحث مقدار مهریه می فرمایند: اگر مقدار مهریه معلوم نباشد اشکالی ندارد، مهم آن چیزی است که دو طرف راضی باشند. « قلیلاکان او کثیرا ». سپس می فرمایند: از طرف قلیل آنقدر کم نباشد که از مالیت خارج شود.

اقوال علما در مورد مقدار مهریه

علمای امامیه درمورد مهریه معمولاً اختلافی ندارند لذا فرمودند حدی ندارد نه کم نه زیاد.

لیکن بر مبنای علمای اهل سنت، اختلاف بر سر مهریه زیاد است.

هم چنین در شرطیت با عدم شرطیت مالیت در مهریه می­فرمایند: مهریه باید معقول ومتعارف باشد.

درتبیین حد مهریه نیز می فرمایند: در مهریه حداقلی وجود ندارد. مثلاً دست خط شوهر برای دیگرافراد ارزشی ندارد ولی برای زن صاحب ارزش است. واین ارزش متعارف نسبی است پس حداقل باید مالیت داشته باشد ولو به صورت متعارف نسبی که در این صورت  می تواند به عنوان مهریه قرار گیرد.

اما راجع به حداکثر مهریه؛ بعضی ازعلما ادعای اجماع کرده و فرمودند.  برای اکثر هم حدی وجود ندارد. مرحوم شیخ در خلاف می فرماید: نه حداقلی ونه حد اکثری برای مهریه وجود ندارد.

مرحوم ابن ادریس فرمودند: « تحدید الا کثرعلی خلاف الاجماع» اگر کسی حد تعیین کند خلاف اجماع است.

 هم چنین صاحبان «جامع المقاصد» و«نهایة المرام» و «تنقیح» فرمودند: حد مهریه ازنظر «قله» و« کثره» تعیین نمی شود، بلکه هرچه قدر خودشان تعیین کردند و راضی بودند همان بعنوان مهریه تعیین می شود.

درمیان علمای متأخر، در موضوع حد مهریه اختلافی وجود ندارد. اما درمیان قدما اختلاف وجود دارد که در این بین سه قول وجود دارد.

  • مهریه از نظر کثرت حدی ندارد خواه پانصد درهم و یا پنج هزار درهم باشد. مشهور قدما وعموم متاخرین این نظر را قبول دارند.
  • مهریه «مهرالسنة» پانصد درهم است. از جمله قائلین به این قول از علمای قدیم می توان به مرحوم شیخ صدوق در کتاب «من لا یحضر الفقیه » و مرحوم سید مرتضی در کتاب «انتصار» و مرحوم ابن جنید در کتاب « هدایه» اشاره نمود. البته این اقوال را می توان حمل بر استحباب کرد.
  • بعضی از علما در حد مهریه در جانب اکثر تردید کردند . قائل به این قول مرحوم ابی حمزه است که در کتاب «وسیله»نفیاً یا اثباتاً فتوا نداده است.

غیر از مرحوم سید مرتضی، عالم دیگری قائل به حد در مهریۀ جانب اکثر نیست، اگرچه از مرحوم ابن جنید هم چنین قولی نقل شده است. نظر دیگر علما حمل بر استحباب می شود.

بی تردید فایده ای بر اجماع علمای متاخر وعلمای قدیم مترتب نیست،  زیرا اجماعی که مخالف دارد قابل اعتنا نیست.

لذا ادله را باید مورد بررسی قرار داد:

  1. «آیات قران» 2. «روایات» 3. «اجماع».

بیان شد دلیل اجماع فایده ندارد چون مخالف دارد،  هم چنین در دلالت  آیات قران در میان علما اختلاف وجود دارد ، لذا  به آیات قران نمی شود استناد کرد.

تنها دلیل روایات باقی می ماند که در آن صریحاً در جانب کثرت و قلت مهریه آمده است: در تعیین مهریه حدی وجود ندارد، اما در جانب قلت نباید از مالیت خارج شود.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *