درس خارج فقه 94-95 جلسه39

بسم الله الرحمن الرحیم

 

جلسه سی و نهم درس خارج فقه

بحث این بود که اگر زن بگوید من شوهر ندارم به قول او اعتماد می­شود و در صورتی که احتمال صدق بدهیم به حرف آن زن، نیازی به فحص و جستجو نیست.

بیان شد که دو روایت معارض وجود دارد: یکی روایت صحیحه ابی مریم انصاری بود که در آن اشاره شد که فحص لازم است و دیگری در روایت جعفریات بیان شده که دو شاهد عادل بیایند و بگویند که این زن شوهر ندارد و لذا هر دو روایت یک حرف را بیان می­کنند.

حالا باید ببینیم وجه جمع این روایت چیست؟ یک راه جمع این است که صحیحه ابی مریم را حمل بر استحباب کنیم یعنی مستحب است انسان برود در مورد زنی که شوهر ندارد فحص و جستجو کند، گرچه صاحب حدائق یک اشکالی به این جمع دارد.

یک وجه جمعی را مرحوم صاحب ریاض نقل می­کند و می­فرماید: آن روایاتی را که ما را نهی از تحقیق و تفحص کردند نظر دارند به موارد خاص و آن موارد خاص جایی است که انسان ازدواج کرده باشد و بعد از ازدواج به فکر تحقیق بیفتد. ولی آن روایتی که ما را امر به تحقیق می­کند و می­گوید شاهد عادل بیاورید این ناظر به موقعیت قبل از ازدواج می­باشد و اگر بخواهد بعد از ازدواج تحقیق کند درست نیست.

به نظر می­رسد این وجه جمعی که صاحب ریاض می­فرمایند قابل قبول نیست، یا اینکه مسأله روشن نیست، چون هم روایات و هم کلمات فقهاء که بحث از ترجیح تفحص و لزوم تحقیق و تفحص و عدم آن را طرح کردند اعم است؛ یعنی شامل قبل از ازدواج و بعد از ازدواج می شود. گرچه مرحوم صاحب جواهر بحث را بردند به قبل از ازدواج. بنابراین وجه جمعی را که صاحب ریاض بیان کرده قابل قبول نیست.

مسأله 23: «إذا تزوّج بامرأه تدّعی أنّها خلیّه عن الزوج فادّعی رجل آخر زوجیّتها، فهذه الدعوی متوجّهه إلی کلّ من الزوج و الزوجه، فإن أقام المدّعی بیّنه شرعیّه حکم له علیهما و فرّق بینهما و سلمت إلیه، و مع عدم البیّنه توجّه الیمین إلیهما، فإن حلفا معاً علی عدم زوجیّته سقطت دعواه علیهما، و إن نکلا عن الیمین فردّها الحاکم علیه أو ردّاها علیه و حلف ثبت مدّعاه، و إن حلف أحدهما دون الآخر بأن نکل عن الیمین فردّها الحاکم علیه أو ردّ هو علیه فحلف سقطت دعواه بالنسبه إلی الحالف، و أمّا بالنسبه إلی الآخر و إن ثبتت دعوی المدّعی بالنسبه إلیه لکن لیس لهذا الثبوت أثر بالنسبه إلی من حلف، فإن کان الحالف هو الزوج و الناکل هی الزوجه لیس لنکولها أثر بالنسبه إلی الزوج، إلّا أنّه لو طلّقها أو مات عنها ردّت إلی المدّعی، و إن کان الحالف هی الزوجه و الناکل هو الزوج سقطت دعوی المدّعی بالنسبه إلیها، و لیس له سبیل إلیها علی کلّ حال».( تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، کتاب النکاح صفحه 84)

کسی با یک زنی ازدواج می­کند و زن ادعا می­کند که شوهر ندارد و یک مردی می­آید و می­گوید این زن من است بنابراین این دعوا هم متوجه زوج و هم متوجه زوجه است. 1- اگر مدعی در اینجا یک بینۀ شرعی آورد پس به نفع او حکم می­شود و به ضرر آن زن و مرد قبل حکم می­شود و بین این زن و مرد جدایی حاصل می­شود و این زن به مدعی تسلیم می­شود. 2- اگر مدعی بینه نیاورد قسم متوجه آن زن و مرد می­شود و اگر زن و مرد با هم قسم یاد کردند که این زن شخص مدعی نیست دعوای این مدعی علیه این دو نفر ساقط می­شود 3- صورت سوّم اینکه اگر زن و مرد از قسم خوردن نکول کردند حاکم قسم را بر می­گرداند به شخص مدعی یا اینکه این دو نفر قسم را بر می­گردانند به شخص مدعی و شخص مدعی قسم می­خورد و بنابراین مدعایش ثابت می­شود. 4- صورت چهارم اینکه یکی از زن و مرد قسم می­خورند ولی دیگری قسم نمی­خورد بنابراین در اینجا حاکم قسم را بر می­گرداند به مدعی ویا اینکه مدعی قسم را بر می­گرداند به آن شخص و بعد قسم می­خورد در اینجا دعوا نیست به قسم خورنده ساقط است و امّا نسبت به دیگری گر چه ادعای مدعی نیست به او ثابت است چون قسم نخورده است ولی اثری بر آن مترتب نیست. 5- ولی اگر قسم خورنده مرد باشد و زن نکول کرده باشد قسم را به مدعی و مدعی هم قسم خورده باشد در اینجا قسم هیچ اثری برایش مترتب نیست اثر ندارد برای اینکه هنوز طلاق نداده و لذا مانع وجود دارد ولی اگر طلاق داده باشد یا اینکه مرد مرده باشد این مدعی نیاز به عقد جدید ندارد و زن بر می­گردد به مدعی.

اگر زن قسم بخورد ولی مرد از قسم نکول کند دعوا نسبت به آن زن ساقط می­شود و به هیچ وجه این مدعی بر آن زن تسلطی ندارد.

اشکال این کلام آن است که وقتی مدعی قسم یاد کرده، چرا بگوییم چون مانع وجود دارد در صورتی که طلاق دهد و یا بمیرد زن بدون عقد ملحق به مدعی می­شود لذا باید بگوییم همین الان ملحق می­شود. لذا نظر مرحوم امام(ره) این است که قسم مدعی اثر ندارد.

دو روایت در مسأله وجود دارد:

یک روایت این است که «علی بن إبراهیم، عن أبیه، عن عبدالعزیز بن المهتدی قال: سألت الرضا (ع) قلت: جعلت فداک إن أخی مات وتزوجت امرأته فجاء فادعى أنه قد کان تزوجها سرا فسألتها عن ذلک فأنکرت أشد الانکار وقالت: ما کان بینی وبینه شئ قط فقال: یلزمک إقرارها ویلزمه إنکارها».( وسائل الشیعه، ابواب عقد النکاح و اؤلیاء العقد، باب 23 حدیث 1)

علی بن ابراهیم از امام رضا (ع) سؤال کرد که برادر من مرده و زنش ازدواج کرده و عموی من آمده گفته من مخفیانه با او ازدواج کردم ولی زن انکار کرده و گفته بین من و او چیزی نیست امام (ع) فرمود اقرار و انکارش قابل اعتناء است.

از این روایت می­شود فهمید که نیازی به قسم خوردن نیست چون در این روایت صحبتی از قسم نیامده است.

روایت دیگر «عنه عن أحمد عن علی بن أحمد عن یونس قال: سألته عن رجل تزوج امرأة فی بلد من البلدان فسألها ألک زوج؟ فقالت: لا فتزوجها، ثم ان رجلا اتاه فقال: هی امرأتی فانکرت المرأة ذلک ما یلزم الزوج؟ فقال: هی امرأته إلا ان یقیم البینة». (وسائل الشیعه، ابواب عقد النکاح و اؤلیاء العقد، باب 23 حدیث 3 )

سؤال کردند از اینکه مردی در یکی از شهرها ازدواج کرده و از زن در مورد شوهر داشتنش سوال شد و زن پاسخ داد: خیر، ازدواج نکردم و مردی گفت: این زن من است ولی زن انکار کرد، لذا این زنِ شوهر اوّل است مگر اینکه مرد دوّمی که می­گوید این زن من است بینه بیاورد.

از این روایت می­شود فهمید که نیاز به قسم خوردن نیست چون دراین روایت صحبتی از قسم خوردن نشده است.

یک روایت معارضی در اینجا وجود دارد که «محمد بن الحسن بإسناده عن الحسين بن سعيد، عن أخيه الحسن، عن زرعة، عن سماعة قال: سألته عن رجل تزوج جارية أو تمتع بها فحدثه رجل ثقة أو غير ثقة فقال: إن هذه امرأتي وليست لي بينة، فقال: إن كان ثقة فلا يقر بها وإن كان غير ثقة فلا يقبل منه».( وسائل الشیعه، ابواب عقد النکاح و اؤلیاء العقد، باب 23 حدیث 2)

در اینجا هم از مرد بینه می­خواهد و این نشان می­دهد که زنی که حاضر به ازدواج شده در صورتی جایز است که مرد ثقه دیگری مدعی نشود که او شوهر دارد.

یعنی اینکه مردی که ادعا می­کند باید بررسی نمود که آیا ثقه است یا غیر ثقه؟ در اینجا می­شود این طور جمع کرد که این حدیث عام و خاص است یعنی آن دو روایت که بالا گفته شد عام است و این روایت تخصیص می­خورد و اگر ثقه باشد قبول می­شود ولی اگر غیر ثقه باشد قبول نیست. نتیجه این می­شود که اگر مدعی ثقه باشد قول او قبول است ولی اگر ثقه نباشد باید بیینه بیاورد.

 دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/09/figh94-39-1.mp3[/QR]

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/09/figh94-39-2.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/09/figh94-39.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *