درس خارج فقه 93-94 جلسه 69

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه شصت و نهم درس خارج فقه

بحث در باب قاعدۀ(من باع شی ء ثم ملکه بود) لیکن درتتمه این بحث چند امر باقی است.

اگر قائل شدیم که این معامله صحیح است آیا بعد از مالک شدن بایع فضولی،اجازه لازم است یا نیست؟ زید معامله فضولی را انجام داد مال عمرو را فروخت به بکر، یکشنبه همین کتاب را از مالک خرید، آیا آن معامله روز جمعه که فضولی بود نیاز به اجازه زید دارد؟ تا بیع فضولی تمام شود یا اجازه فضولی لازم نیست؟

عبارت مرحوم شیخ این است ؛ «لم یجز البایع بعد تملکه،فان الظاهر بطلان البیع الأول لدخوله تحت الاخبار المذکور یقینا…

بعد از اینکه زید تملک پیدا کرد اجازه نداده است ظاهر این است که بیع اول باطل است، این مشمول اخبار ناهیه است، حال که مالک اجازه نداده آیا بیع فضولی بدون اجازه تحقق پیدا کرده است؟

دلیل اول: اخبار ناهیه .

دلیل دوم:مضافا الی قاعده تسلط الناس علی اموالهم(الناس مسلطون علی اموالهم).

دلیل سوم: «و عدم سیرورتها حلال من دون طیب النفس فأن المفروض أن البایع بعد ما صار مالکاً لم تطب نفسه»

طیب نفس پیدا کرد«لکون ماله للمشتری الاول..»

نظر مرحوم شیخ: الا اینکه گفته شود وفای به عقد اینجا وجود دارد تا دلیل بر لزوم بر بایع گردد؛ گر چه قبلاً مالک نبوده اما الان مالک است(و لعله لأجل ما ذکر نا رجح فخرالدین فی الایضاح…)

علامه در قواعد: به محض اینکه مالک  شد معامله روز جمعه صحیح است.

مرحوم شیخ انصاری ای3بیانات را رد می کند و می فرماید، بایع مأمور به وفا نیست و أفو ا بالعقود اینجا را قبل از ملک شامل نمی شود، قبل از اینکه زید مالک شود مالک ملزم به وفا نبود الان شک می کنیم، لذا  حالت سابقه را استصحااب می کنیم از اینجا هم جای استصحاب حکم خاص(عدم لزوم وفا) است. لا مقام رجوع الی حکم العام(عموم وجوب وفا).

مرحوم شیخ می فرمایند اینجا جای استحصاب حکم مخصّص است. وفا واجب نیست چون روز جمعه عقد واقع شده و مال متعلق به زید نبوده است، لذا باید گفت از طریق استصحاب در وقتی که اجازه نداد معامله باطل است، یعنی معامله نیاز به اجازه دارد.

حاصل فرمایش شیخ این است که در مانحن فیه نیاز به اجازه ملک جدید است، این اجازه شرطیه به خاطر قاعدۀ سلطنت و حلیت مال توقف بر رضا و طیب نفس لاحقه دارد، مضافاً بر اینکه اخبار ناهیه مشمول این مطلب است یعنی معامله باطل است.

و همینطور فحوای آن روایتی که در باب نکاح عبد واقع شده، عبد بدون اجازه مولایش رفته ازدواج کرده ، مولی هم سکوت کرده،اگر این سکوت مولا نبود مجرد عتق عبد بعد از این کفایت نمی کرد.

این روایت در « وسایل الشیعه، ج1،باب 26 از ابواب نکاح عبید و اماء ح1) آمده است، لذا بنا به این دلایل معامله باطل است.

اینجا امام (ره) و دیگر بزرگان مثل سمیری در« غایه المراد ص15)فاضل مقداد، التنقیح الرائع، ج2ص26،مرحوم شهید ثانی در باب هبه در کتاب مسالک، ج6ص49.فخرالدین در ایضاح،ج1ص420..»فرمودند اگراجازه هم ندهد معامله صحیح است.

چون به مقتضی عقدی که واقع شده عمل کرده است لازم نیست حتما انسان در حین عقد مالک باشد مثل مضاربه ،بیع..

بنابراین هیچ گونه تعارضی با قاعدۀ «الناس مسلطون علی اموالهم» ندارد این نظر امام(ره) بود.

مرحوم خویی،صاحب عروه با نظر شیخ انصاری همراه هستند و نظر ایشان را پذیرفتند.

مرحوم امام(ره) در تأیید مدعای خود به روایتی استناد کرده اند؛ «صحیحه یحیی بن حجاج خبر 13 از باب 8 از احکام ابواب العقود» که از فحوای روایت استفاده می شود که نیاز به اجازه نیست.

اما استصحابی که مرحوم شیخ استناد کردند را چگونه پاسخ گوئیم؟

ما در استصحاب نیاز به بقای موضوع هستیم در حالی که این فرد در روز جمعه مالک نبود و شنبه و یکشنبه مالک شده است، لذا موضوع عوض شده و جای استصحاب نیست، اگر این باشد استصحاب ذکر شده توسط مرحوم شیخ جریان ندارد،  اصلا باید گفت درمانحن فیه باید مأمور به ملزم به وفا بوده به مقتضی عقدی که خواند (أوفوا بالعقود)، منتهی قدرت بر وفا نداشته است چون نیازمند اجازه مالک بود.

در مانحن فیه نیز که مالک جدید است اگر اجازه ندهد آن معامله صحیح است در روز جمعه مأمور به وفا بود، حاصل مطلب این است که نیاز به اجازه جدید ندارد.

دلیل دیگر مراجعه به عرف است، شخصی که معامله انجام می دهد منزل عمرو را به بکر فروخته درست است اختیار دارد و رفته سریع خانه را از او خرید.. عرف می گوید معامله که بایع فضولی است به محض اینکه مالک شد معامله صحیح است و تمام. خودش مالک است معامله تمام است و اجازه خودش یک انشاء جدید است.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/08/figh93-69.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/07/figh-93-69.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *