درس خارج فقه 93-94 جلسه 5

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه پنجم درس خارج فقه

در جلسه قبل و در باب ضرورت تقدم ایجاب بر قبول این پرسش مطرح گردید آیا ایجاب باید بر قبول مقدم باشد یا خیر؟

 مرحوم شیخ انصاری ادله­ای را ذکر نمودند لیکن بیان شد که اگر به عرف مراجعه کنیم می­بینیم که لزومی ندارد ایجاب حتماً مقدم بر قبول باشد.

 مرحوم امام(ره) کلامی داشتند به اینکه اصلاً تقوم عقد به ایجاب است و قبول هیچ اثری ندارد و از باب تشکر است، اما در واقع پذیرش فرمایش امام(ره) بسیار مشکل است چون به نظر می­رسد این قول با فرمایش خود ایشان تناقض دارد. ایشان در باب بیع پذیرفت که بیع مبادلة مال بمالٍ است اگر این طور باشد این عقد است، ایقاع که نیست و وقتی که عقد شد قوامش به دو طرف است یعنی تقوم عقد هم به ایجاب است و هم به قبول و قبول اثرش بیشتر است.

مسأله دیگری که وجود دارد این است که آیا بین ایجاب و قبول موالات شرط است یا خیر؟ مرحوم شیخ طوسی در مبسوط در باب خلع و مرحوم علامه و محقق ثانی و مرحوم مقداد فرمودند که موالات شرط است و نباید بینشان تخلل ایجاد شود.

مرحوم شهید در قواعد این طور دارد« الموالات معتبرة فی العقد و نحوه» یعنی بین ایجاب و قبول اتصال لازم است همانطوری که بین مستثنی و مستثنی منه اتصال لازم است. مثل« جائنی القوم الّا زید»

مرحوم شیخ انصاری هم همین را می­فرمایند و می­گویند از جمله شروط عقد موالات بین ایجاب و قبول است و دلیلشان هم این است که در ایجاب و قبول هیأت اتصالیه می­خواهیم.

مرحوم خوئی می­فرمایند اصلاً موالات شرط نیست و چهار نمونه ذکر می­کنند که بین ایجاب و قبول فاصله افتاده است 1- مثل اینکه شخصی هدیه می­فرستد و طرف دیگر ممکن است بعد از چند ماه این هدیه دستش برسد و آن را قبول می­کند پس بین ایجاب و قبول در اینجا فاصله افتاده است.

2- مگر غیر از این است که پادشاه حبشه ماریه را به عنوان هدیه برای پیامبر (ص) فرستاد و بعد از چند ماه به حضور پیامبر رسید و پیامبر هم قبول کرد. 3- یا مثل اینکه معامله انجام می­دهند با تلفن و یا تلگراف و غیره که در اینها هم ایجاب و قبول دارای فاصله زمانی می­باشد. 4- اینکه همانطور که در جلسه قبل بیان شد به اینکه زنی آمد محضر پیامبر(ص) و گفت من شوهر می­خواهم و پیامبر(ص) رو به جمع کردند و فرمودند کسی هست تا با او ازدواج کند؟ تا اینکه هر سه بار شخصی بلند شد و گفت من هستم و پیامبر(ص) فرمودند چیزی برای مهریه داری عرض کرد نه، پیامبر(ص) فرمود قرآن بلدی گفت بله بلدم و بعد از آن همه گفتگو پیامبر (ص) فرمودند «زوجتک ها» پس بین ایجاب و قبول در اینجا فاصله افتاده و این سیره پیامبر(ص) می­باشد.

مرحوم امام(ره) هم همین نظر را دارند و  در ص 341 کتاب البیع می­فرمایند: اصلاً بطور کلی موالات شرط نیست.

صاحب جواهر در جلد 22  ص 255 می­فرماید که عرفاً موالات شرط است.

اینها دو دلیل اقامه می­کنند دلیل اول این است: دلیل ما عرف است چون عرف ایجاب و قبول را یک فعل واحد می­بیند و لذا تخلل بینشان جایز نیست. دلیل دوم یک دلیل عقلی است که مرحوم نائینی در منیة الطالب می­فرمایند که عقودی که معاوضی هستند در اینها خلع و لبس انجام می­گیرد یعنی کسی که ایجاب را  می­خواند ملکیت خودش را از مثمن خارج می­کند و عوضش ثمن را داخل در ملکیت خودش می­کند در حالی که بین خلع و لبس نباید فاصله بیافتد و اگر فاصله بیافتد بین مضاف و مضاف الیه فاصله می­افتد و این محال است.

البته پاسخ این استدلال روشن است در جواب  دلیل اول باید گفت این چیزی که مصطلح فقها است باید ببینیم آن چیست و آیا عقد یک امر لفظی است یا خیر؟ اما واقع مطلب این است که عقد به معنای عهد و پیمان است و پیمان زمانی بسته می­شود که قبول هم به آن حتی چند لحظه بعد متصل شود لذا این دلیل قابل قبول نیست.

اما دلیل دوم که خلع و لبس باشد اشکال عمده­اش این است که خلط بین عالم اعتبار و تکوین است البته اینها ادعای اجماع هم کردند بر اینکه موالات لازم است البته جوابش روشن است که این اجماع که گفتید مدرکی است.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/07/figh93-5.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/07/figh-93-5.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *