درس خارج فقه 93-94 جلسه 40

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه چهلم درس خارج فقه

بحث ما  در بیع راجع به بیع مکره بود و بیان شد که یکی از شرایط بیع اختیار است و اگر فاقد اختیار باشد عقد باطل می­شود. مطلب دیگر این است که شخصی مکره واقع شده و معامله انجام شده ولی بعد از چند روز رضایت به آن ملحق شده، آیا در اینجا رضایت اثر دارد یا خیر؟ مرحوم شیخ انصاری می­فرماید معامله صحیح می­باشد و یک دلیل برای آن ذکر کردند، و آن این است که عمومات باب بیع مانحن فیه را شامل می­شود، کسانی که این قول را قبول ندارند می­گویند در اینجا عمومات  تخصصاً یا تخصیصاً خارج از مسأله هستند، مثل اینکه صاحب جواهر همین نظر را بیان فرمودند، و می­فرمایند بیع مکره عقد نیست چون شرایط عقد را دارا نیست لذا عمومات نباید اینها را شامل شود. اما کسانی که  قائل بر عدم صحت بیع مکره بعد از الحاق رضایت هستند ادله­ای را ذکر کردند که همان ادله قبلی می­باشد که آیه 29 سورۀ نساء می­باشد که می­فرماید تجارتی صحیح است که همراه با رضایت باشد. دلیل دوم روایت «لا یحلُّ مال امرءٍ عن طیب نفسه»؛ که گفته شد در بیع مکره رضایت وجود نداشته و این باطل است. دلیل سوم حدیث رفع می­باشد که بر بطلان بیع مکره دلالت دارد اعم از اینکه رضایت بعداً باشد یا نباشد.

دلیل چهارم؛ روایات فراوانی است که گفتند طلاق مکره باطل است و این شاهد بر این است که اگر چه رضایت بعدی باشد فایده­ای ندارد، منتها مرحوم شیخ انصاری به اینها جواب داده و دربارۀ آیه شریفه جواب داده مبنی بر اینکه این آیه دلالت بر حصر نمی­کند چون استثناء در اینجا منقطع می­باشد و دلالت بر حصر ندارد، و علاوه بر این «تجارة عن تراض» قیدی است که غالباً این قید می­آید.

 در باب طیب نفس گفتند که چه کسی گفته رضایت و طیب نفس باید مقرون با عقد باشد، در حالی که رضایت الحاقی هم کافی است، بنابراین با این وصف مرحوم شیخ انصاری اصرار دارند بر اینکه بیع مکره اگر رضایت بر آن ملحق شود مانعی ندارد. مرحوم امام(ره) و مرحوم خوئی مثل مرحوم شیخ انصاری معتقدند بر اینکه بیع مکره اگر رضایت بر آن ملحق باشد صحیح است و فرقی بین رضایت مقرون و رضایت متأخر نیست.

بحث دیگری که مرحوم شیخ انصاری مطرح کرده است این است که  بیع مکره صحیح است و رضایت بعدی موجب صحت بیع مکره می­شود لیکن آیا از باب ناقله است یا از باب کاشفه؟ بعضی­ها گفتند باید به اقتضائات اصل استناد نمود، و اصل لفظی اقتضاء می­کند که اقتضاء بعدی چه چیزی باشد، اینکه ناقل باشد یا کاشف.

 آیا اقتضاء اصل، جزء اصول است چه اصل لفظی و چه اصل عملی؟ تشریح مطلب این است که ادلۀ محکمی داریم که در اینجا رضایت دال بر کشف است نه نقل، و وقتی ادله باشد دیگر نوبت به اصول نمی­رسد و شارع مقدس کشف را ملاک قرار داده است نه نقل را، لذا مرحوم شیخ انصاری در مکاسب می­فرماید « بقي الكلام في أنّ الرضا المتأخّر ناقلٌ أو كاشف؟ مقتضى و عدم حدوث حِلّ مال الغير إلّا عن طيب نفسه هو الأوّل ، إلّا أنّ الأقوى بحسب الأدلّة النقليّة هو الثاني ، كما سيجي‏ء في مسألة الفضولي».

بنابراین معامله­ای واقع شده و اکراهی بوده ولی بعد از چند روز رضایت روی داده است حال  آیا این رضایت ناقله است یا کاشفه؟ دلیلی که در اختیار داریم می­خواهد بگوید رضایت کاشفه است یعنی از حین عقد این معامله صحیح بوده لذا نمائات مربوط به  مال مشتری می­شود، سپس ایشان در ادامه بحث اشاره می­کند به کلام صاحب جواهر و کلام صاحب جواهر را ردّ می­کنند. البته ناگفته نماند که مرحوم صاحب جواهر در ص 285 جلد 22 می­فرماید «أنّ مقتضى الأصل هنا و في الفضولي هو الكشف ؛ لأنّ مقتضى الرضا بالعقد السابق هو الرضا بما أفاده من نقل الملك حين صدوره، فإمضاء الشارع للرضا بهذا المعنى و هو النقل من حين العقد و ترتّب الآثار عليه لا يكون إلّا بالحكم بحصول الملك في زمان النقل»  ایشان قائل به کشف شدند و فرمودند؛ رضایت بعدی که ملحق می­شود کاشف می­باشد نه ناقله. مرحوم خوئی در مصباح الفقاهه جلد 2 ص 775 قائل بر این است که رضایت کاشفه می­باشد نه ناقله، یعنی نقل و انتقال از قبل انجام شده است و دلیل آن عرف عقلاء می­باشد. مرحوم امام(ره) در جلد 2 کتاب البیع ص 234 قائل به این است که رضایت کاشفه است. پس رضایتی که متعاقب بیع مکره انجام می­شود این رضایت اولاً باعث صحت معامله می­باشد و ثانیاً رضایت کاشفه می­باشد نه ناقله.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/07/figh93-40.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/07/figh-93-40.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *