درس خارج فقه 92-93 جلسه 45

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه چهل و پنجم درس خارج فقه

بحث ما در باب معاطات در تنبیه چهارم بود، و بیان شد که مرحوم شیخ انصاری برای معاطات در عالم ثبوت 4 وجه تصویر کردند.

1- قسم اول این است که متعاطیین، هر یک مالش را به دیگری اعطاء می­کنند، به تعبیری معاوضه مال به مال است.2- قسم دوم این است که تبادل، تبادل بین دو تملیک است نه بین دو مال و ملک. 3- قسم سوم این است که از یک طرف اباحه و از طرف دیگر تملیک صورت می­گیرد مثلاً اباحه می­کند مالش را برای طرف مقابل به عوض یک درهم. 4- قسم چهارم این است که اباحه در مقابل اباحه است، یک طرف تصرف در مالش را به طرف مقابل اباحه می­کند و طرف مقابل هم همین­طور.

مرحوم شیخ انصاری در باب قسم دوم سرانجام به این نتیجه رسیدند که این قسم در زمرۀ بیع به حساب نمی­آید و بسیاری نیز نسبت به قسم دوم اشکال نمودند و گفتند قسم دوم باطل است، فقط مرحوم امام(ره) در این باب از فقه ابداعی دارند و می­فرمایند بر قسم دوم اشکالی وارد نیست.

اما مرحوم شیخ انصاری در قسم سوم و چهارم اشکال کردند: اولین اشکال این است که در این دو قسم اخیر اباحه به معنی اباحه جمیع تصرفات است، از سویی دیگر بعضی از تصرفات باید متوقف بر ملک باشد مثل لا بیع الّا فی ملکٍ، اگر این­طور باشد پس چگونه امکان دارد بیع در اینجا صورت بگیرد ولی مالکیت نیز تصور گردد؟ در حالی برای تحقق بیع باید ملکیت تصور گردد. و از طرفی اشکال دیگر که در بیع باید ثمن در ملک کسی داخل شود که مثمن از ملک او خارج شده است و اگر غیر از این باشد معقول نیست، برای اینکه معنا و مفهوم بیع این است که ثمن  به طرف کسی که مثمن از ملک او خارج شده است برگردد لیکن در مانحن فیه می­بینیم که تصرفاتی برای مباح­له اباحه شده است که اگر بخواهد بفروشد نیازمند خروج  مثمن از ملک اباحه کننده خواهد بود که در آن صورت ثمن به ملک مباح­له داخل می­گردد و این معقول نیست، سپس مرحوم شیخ انصاری در مکاسب سه توجیح کردند و  فرمودند این سه توجیح با نحن فیه انطباق ندارد،  در نهایت قسم سوم و چهارم را مردود دانستند.

اکثر محشین از نظر شیخ انصاری تبعیت کردند، اما مرحوم امام(ره) کلام شیخ را نپذیرفتند و با آن مخالفت کردند و در راستای تصحیح قسم سوم و چهارم چند اشکال بر کلام شیخ انصاری وارد کردند.

اشکال اول مرحوم امام(ره) بر استدلال شیخ انصاری این است که بیع به معنای تبدیل دو اضافه نیست بلکه توسعه در معنای بیع مشهود است. چنانچه در  کتب لغت نیز همین معنا تأیید می­شود مثلا در کتاب قاموسآمده است: البیع اخذ شیٍ و ترک شیٍ آخر، یعنی بیع این است که انسان چیزی را بگیرد و چیز دیگری را ترک کند و به طرف مقابل بدهد، بعد مثالی مذکر نمودند بدین نحو که اموالی که از طرف حاکم شرع فروخته می­شود و یا اموالی همچون زکات و متولی آن حاکم شرع است و فروش آن در یک شرایط خاص قصد می­شود. در این صورت معلوم است که بایع مالک نیست.

اشکال دوم مرحوم امام(ره) این است که اگر ثمن به ملک کسی که مثمن از ملکش خارج شده و ثمن به آنجا برنگردد چرا این امر غیر معقول نامیده شده است؟مصادیق فراوانی که خلاف آن واقع شده است، مثل اینکه ما به رستورانی پول می­دهیم و می­گوییم که این را به چند فقیر بدهند ویا آنها را اطعام کنند در اینجا پول از ملک ما خارج می­شود ولی مبیع یا طعام به ملک دیگران داخل می­شود، سپس مرحوم امام(ره) می­فرمایند: لا بیع الا فی ملکٍ، این ملک دو معنا دارد، یک وقت به معنای اعتباری است و یک وقت به معنای تسلط داشتن بر امری می­باشد که در این روایت معنای دوم مورد نظر می­باشد، از این­رو اشکال دوم مرحوم امام(ره) این است که دلیل عقلی شیخ انصاری قابل قبول نیست.

 اشکال سوم مرحوم امام(ره) این است که می­فرمایند وقتی کسی مالش را به دیگری اباحه می­کند در این­صورت یعنی اجازه همه نوع تصرفات را با آن شخص می­دهد، حتی آن تصرفاتی که متوقف بر ملک است، به دیگر معنا می­توان گفت که ملکیت را به آن شخص انتقال داده است و در حقیقت نوع تصرف و تسلط را منتقل کرده است. لذا مرحوم امام (ره) می­فرمایند در قسم نیز اباحه به عوض است نه اباحه بلاعوض، یعنی یک نوع عقدی است خاص، که لازم است چون اصل در  عقود لزوم است.

اشکال چهارم مرحوم امام(ره) این است که برفرض بپذیریم که لا بیع الا فی ملکٍ، لذا وقتی کسی همه نوع تصرفات را به شخص دیگر اباحه می­کند در این­صورت اباحه کننده و مبیع خودش مالک مال محسوب می­گردد. از طرفی مباح­له این مبیع را می­فروشد آن وقت پولی که بدست می­آیدآن پول مثل خود مبیع خواهد بود. لذا در اشکال چهارم می­فرمایند که فروش مبیع توسط مباح­له و پول حاصل از فروش، حکم همان مبیع را دارد، لذا مرحوم امام(ره) با طرح اشکالات چهار گانه نسبت به کلام شیخ انصاری قسم سوم و چهارم را تأیید می­کنند و می­فرمایند قسم سوم و چهارم هیچ­ اشکالی ندارد و آن دو اشکال مرحوم شیخ وارد نیست.

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/06/figh-92-45.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *