درس خارج فقه 92-93 جلسه 23

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه بیست و سوم درس خارج فقه

بحث ما راجع به ادله صحت معاطات بود، بیان کردیم که یکی از ادله اوفوا بالعقود است البته این را مرحوم شیخ در مکاسب ذکر نکردند و خیلی از بزرگان از جمله مرحوم امام(ره) در کتاب البیع اوفوا بالعقود را به عنوان دلیل بر صحت معاطات ذکر کردند.

مرحوم میرزای نائینی یک اشکالی دارند نسبت به استفاده از اوفوا بالعقود در صحت عبادات فرمودند این آیه شامل معاطات نمی­شود و دو بیان دارند یک بیان این است که عقد به معنای عهد مشدّد است «العقد هو العهد المشدّد» اگر عهد مشدد است این اگر بخواهد در عالم خارج نحقق شود نیاز به یک سبب قوی دارد و آن سبب قولی باید باشد و با معاطات نمی­شود.

مرحوم امام(ره) می­فرماید: این که می­گوید عقد وضع شده برای عهد مشدد، مقصود شما چیست؟ اگر این تأکید کنایه از لازم بودن عقد است این دلیل شما عین مدعا است این اول بحث است چون بحث ما در این مسأله که آیا معاطات داخل در عقد است یا خارج از عقد؟ اگر مقصود شما از تأکید، تأکید اصطلاحی باشد این دو صورت دارد: یک وقت مقصودتان این است که تأکید کنید به معنای مسببی، بنابراین این غیر عقلایی است چون نقل و انتقال ذو مراتب نیست و تأکید در آن معنی ندارد. اگر مقصود تأکید سببی باشد بنابراین در چیزی مثل بعتُ دیگر تأکید معنی ندارد و این، دو اشکال دارد یکی اینکه اکثر عقود لفظیه در آنها تأکید وجود ندارد. و دیگری اینکه تأکید یک امر لغوی است چه تأکید شود و چه تأکید نشود سبب یک مفاد بیشتر ندارد.

مرحوم امام(ره) بیان دوم مرحوم نائینی مبنی بر اینکه اوفوا بالعقود نمی­تواند دلیل بر صحت معاطات باشد می­فرمایند که در انشاء لفظی دو چیز باید انشاء شود 1- انشاء بالمطابقه است. 2- دلالت بالتزام است یعنی در آن تبدیل که انجام گرفته هر یک از متعاقدین نسبت به آن متعهد هستند. اما در معاطات این­طور نیست چون در معاطات دلالت مطابقی وجود دارد پس اوفوا بالعقود شامل معاطات نمی­شود.

جواب مرحوم نائینی این است که اگرر مقصود از التزام موافقت التزامیه باشد چه فرقی می­کند بین انشاء قولی و انشاء فعلی، در هر دو آنها عقد القلب وجود دارد لذا کلام مرحوم نائینی مردود است بلکه در انشاء فعلی هم التزام وجود دارد و نمی­شود از آن رهایی یافت.

مرحوم نراقی کلامی دارند در کتاب العوائد بر استدلال به آیه اوفوا بالعقود اشکال کردند شاید 3 اشکال دارند به نحوه استدلال به آیه اوفوا بالعقود که دلیل بر صحت معاطات نمی­شود.

 اولین اشکال اینکه سوره مائده آخرین سوره­ای است که بر پیامبر اکرم(ره) نازل شده است و در آن آیه اوفوا بالعقود امده است یعنی در این 23 سال همه عقودی که بیان کردیم به آنها وفا کنید پس بنابراین معاطات وجود نداشته و شامل آن نمی­شود.

اشکال دوم اینکه اگر اوفوا بالعقود را عام بگیرید لازمه­اش این است که لفظ عام هم بر تأکید دلالت داشته باشد و هم تأسیسی باشد، یعنی سوره مائده که آخرین سوره است اوفوا بالعقود الف و لام آن عهد ذکری است و تأکید دارد بر اینکه همه این عقودی که مطرح شده به آن پایبند باشید و تأسیسی هم هستاگر این باشد باید بگوییم استعمال لفظ در اکثر از معنی بوجود می­آید و این هم جایز نیست پس در نتیجه باید بگوییم اوفوا بالعقود دلالت بر صحت معاطات ندارد.

اشکال سوم اینکه اگر اوفوا بالعقود را بخواهیم معنایش را خیلی وسعت دهیم این تخصیص اکثر لازم می­آید چون خیلی از عقود هستند به خاطر جائزه بودنشان لازم الوفا نیستند مثل عاریه و … و این هم باطل است پس در نتیجه چون اوفوا بالعقود این پیامدها را دارد دلیل بر صحت معاطات نمی­تواند باشد.

مرحوم امام(ره) در کتاب البیع اشاره کردند به اشکالت مرحوم نراقی و جواب دادند، به نظر می­رسد این اشکالات اشکالاتی نیست که خیلی متقن و محکم باشد و پاسخ آن هم خیلی روشن است چون اولاً: الف و لام العقود جمع آن ظهور در عدم دارد. ثانیاً: هیچ قرینه­ای در کلام وجود ندارد که عقود گذشته را شامل بشود.

اشکال دوم مرحوم نراقی جوابش هم روشن است و آن اینکه لفظ در یک معنای جامع استعمال شده که هم نسبت به گذشته نظر دارد و هم نسبت به آینده، نسبت به گذشته تأکید است و نسبت به آینده تأسیس است و این هیچ اشکالی ندارد.

اشکال سوم که فرمودند تخصیص اکثر لازم می­آید این هم جوابش روشن است که آنی که تحت عام است هم می­تواند اصناف باشد و هم افراد، بلکه عمده افراد هستند چون حکم روی طبیعت رفته ولی مرحوم نراقی اصناف را در نظر گرفته است اما افراد ملاک نظر است و این اشتباه مرحوم نراقی است.

 دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/06/fiqh92-23.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/06/figh-92-23.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *