درس خارج فقه 92-93 جلسه 22

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه بیست و دوم درس خارج فقه

بحث ما در باب بیان ادلۀ بر صحت معاطات بود چهارمین دلیل بر صحت معاطات آیة الوفا آیه اول از سوره مائده که می­فرماید: «یا ایها الذین آمنوا اوفوا بالعقود» الیبته این دلیل را مرحوم شیخ در کتاب مکاسب ذکر نکردند منتهی بعضی از بزرگان آن را نقل کردند که اوفوا بالعقود خود دلیل است بر صحت معاطات، عقد یعنی عهد و پیمان، یعنی دو قرارداد را به هم گره زدن و مرتبط کردن، به تعبیری دیگر در بیع بایع اضافه خودش را به مثمن قطع می­کند و آن را به مشتری گره می­زند و مشتری هم اضافه خود را با ثمن قطع می­کند و آن را به بایع گره می­زند. این آیه می­خواهد بفرماید که به عقد و پیمانتان وفا کنید اعم از اینکه لفظی یا فعلی باشد. درباره این آیه مطالبی است که باید بیان شود آیا این آیه دلالت بر صحت معاطات دارد یا ندارد؟ این نیاز به توضیح مختصری دارد: اولاً معنای عقد چیست، عقود به چه معنا است. مرحوم مقدس اردبیلی در کتاب زبدة البیان فی احکام القرآن می­فرمایند: العقود به معنای عهد است یعنی چیزی که انسان بر عهده می­گیرد منتهی عقد تأکید بیشتری نسبت به عهد دارد این تفسیر را نه تنها مرحوم مقدس اردبیلی بلکه در تفسیر مجمع البیان و مجمع البحرین یا مرحوم شیخ محمد حسین اصفهانی در حاشیه بر مکاسب این طور بیان کردند که بین عقد و عهد تفاوتی نیست.

به نظر ما بهترین بحث در رابطه با اوفوا بالعقود مرحوم امام(ره) در کتاب البیع دارند. مرحوم امام(ره) به مقدس اردبیلی و مجمع البیان و مجمع البحرین اشکال می­کنند می­فرمایند: عهد و عقد با هم فرق دارند، عهد چیزی است که انسان در ضمه خودش قرار می­دهد اما عقد در لغت به معنای گره زدن است پس عقد و عهد لغتاً با هم فرق دارند لذا نمی­توانیم بگوییم کل عقد عهدٍ و کل عهد عقدٍ بعد می­فرمایند که عقد در قرآن هم به معنای گره زدن آمده مثلاً در آیه شریفه «و لا تغرم عقدةً نکاح » اینجا نکاح در لغت عرب همان گره زدن است یا آیه« من شر نفاسات فی العقد» پس عقد به معنای گره زدن است. مرحوم ملا احمد نراقی در کتاب عوائد آمدند همین فرمایش را دارند البته ایشان از کتاب لغت نقل می­کنند که عقد و عهد از نظر معنی خیلی با هم فرق دارند.

البته مرحوم امام(ره) از کشاف شاهدی را ذکر می­کنند و از عبارت کشاف برداشت می­کنند که عهد و عقد با هم دو معنای متفاوت هستند بعد می­فرمایند شاهد بر این مطلب اینکه عهد اصلاً معنای حقیقی­اش ایجاد موضوع عقد اعتباری است اما در عقد معنای حقیقی گره زدن نخ است اما معنای مجازی گره زدن اعتبار است.

اشکال دیگر مرحوم امام(ره) به شیخ محمد حسین اصفهانی که ایشان هم عام و خاص را مطلق دانستند یعنی عقد را اعم مطلق از عهد دانستند. مرحوم اصفهانی می­فرمایند عهد آن­طور که از آیه استفاده می­شود تنها قرار دادن یک چیز در ذمه انسان نیست بلکه به معنای مطلق جعل است در آیه شریفه « لا ینال عهدی الظالمین» عهد در این آیه به معنای مطلق جعل است یعنی جعل منسب خلافت است و برای تأیید حرف خودشان این آیه را می­آورند.

مرحوم امام(ره) می­فرمایند: نمی­تواند این حرف دلیل بر کلام محقق اصفهانی یا این آیه شریفه دلیل بر عام بودن عقد از عهد باشد بلکه مشترک بین دو معنی است یکی جهل در ذمه و دیگری به معنای وصیت کردن است یعنی وصیتی بالامام لاینال الظالمین .

نکته­ای دیگر که می­شود در مقابل حرف شیخ محمد حسین اصفهانی بیان کرد این است که جعل با«الی» متعدی نمی­شود و حق هم با مرحوم امام است و می­شود در اینجا معنای وصیت را بیاوریم . پس در نتیجه این شد که عهد به معنای در ذمه گرفتن چیزی بر خودش است که اگر این­طور باشد با عقد دو معنای متفاوت دارد.

مرحوم نائینی در اینجا یک بیانی دارند که مرحوم امام(ره) در کتاب البیع بیان مرحوم نائینی را ذکر می­کنند و بعد به ان اشکال می­کنند

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/06/figh-92-22.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *