درس خارج فقه 92-93 جلسه 21

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه بیست و یکم درس خارج فقه

مرحوم شیخ انصاری تأییدی بر کلام مرحوم محقق کرکی ذکر کردند و فرمودند می­شود گفت که معاطات مفید ملکیت است ولو ملکیت متزلزل. چند دلیل ذکر کردند 1- سیره 2- احل الله البیع و 3- آیه تجارة عن تراض بود و 4- حدیث شریف الناس مسلطون علی اموالهم. بیان کردیم که شیخ انصاری سیره را اصلاً قبول نکردند و آیه احل الله البیع و تجارة عن تراض را اول قبول کردند منتهی بعداً توجیه و ردّ کردند.

حالا رسیدیم به به دلیل چهام که الناس مسلطون علی اموالهم باشد آیا این حدیث شریف می­تواند ادله صحّت بیع معاطاتی باشد یا نه؟ این روایت در جلد 2 بحار الانوار ص 272، حدیث 7 از باب 43 که کتاب العلم باشد ذکر گردیده است همچنین در جلد 3 کتاب خلاف ص 176 در احکام غرض نیز این حدیث آمده است.

ما اول به لحاظ سند و بعد به لحاظ دلالت این حدیث را بحث می­کنیم، راجع به دلالت حدیث در جلسه قبل بیان شد اما راجع به سند حدیث خیلی اشکال کردند و گفتند اصلاً این حدیث نیست و مورد وثوق نیست .

مرحوم خوئی در مصباح الفقاهه می­فرمایند سند این حدیث ضعیف و مرسل است و نمی­شود به آن استدلال کرد چون مرحوم خوئی یک نظر خاصی دارد، البته این حدیث شریف ولو اینکه سندش ضعیف و مرسل است ولی مشهور به آن عمل کردند، آیا عمل مشهور ضعف سند را جبران می­کند یا نه؟ در اینجا اختلاف مبنایی وجود دارد بین مرحوم خوئی و بزرگان دیگر، مرحوم آخوند معتقدند که عمل مشهور ضعف سند را جبران نمی­کند.

شهرت اقسامی دارد: 1- شهرت فتوایی 2- شهرت روایی 3- شهرت عملی. شهرت فتوایی این است که خود فتوا مشهور است ولی دلیلش در دسترس ما نیست مرحوم شیخ انصاری می­گویند این نوع شهرت حجیت ندارد. شهرت روایی این است که خود روایت بین فقها مشهور است منتهی اینجا به درد ما نمی­خورد بلکه در باب تعادل و تراجیح به درد می­خورد. شهرت عملی که مورد بحث ما است خبر و روایتی که ضعف سند دارد منتهی اصحاب به آن عمل کردند آیا این حجت است یا نه؟

 مشهور معتقدند که این حجت است، یک وقت روایتی است که اصحاب از آن اعراض کردند منتهی شواهد و قرائنی است که سندش قوی است در اینجا اعراض اصحاب مُخل است. آیا عمل اصحاب و اعراض اصحاب در رجوع به یک خبر و روایت مؤثر است یا مؤثر نیست؟ مرحوم خوئی می­فرمایند نه، مؤثر نیست، می­فرمایند ما باید ببینیم که سند خبر اگر ضعیف باشد حجت نیست گرچه همه اصحاب به آن عمل کرده باشند و اگر سند خبر صحیح باشد حجت است اگر چه همه اصحاب از آن اعراض کرده باشند. پس حاصل مطلب این شد که الناس مسلطون علی اموالهم به لحاظ سندی ضعیف است یا بیان کردیم که ضعف سند بواسطه عمل اصحاب  جبران شود و اشکالی هم ندارد.

اما به لحاظ دلالت تقریب استدلال بر این است که چطور الناس مسلطون علی اموالهم دلیل بر صحت بیع معاطاتی است به خاطر اینکه این مال من است و هر طور بخواهم به دیگری انتقال می­دهم و این اشکالی ندارد و شیخ انصاری در مکاسب هم این را فرموده، اما اشکال آن روشن است چون بیان کردیم که الناس مسلطون علی اموالهم نظر به اسباب ندارد بلکه به مسببات نظر داردیعنی کتاب مال من است می­خواهم آن را بفروشم و یا هبه و اجاره بدهم اختیار آن با من است.

مرحوم آخوند در حاشیه بر مکاسب می­فرمایند: اصلاً این روایت در مقابل صغار، مجانین و مفلس است که از خود اختیار ندارند. کلام مرحوم آخوند کلام منطقی است منتهی صاحب عروة الوثقی مرحوم سید یزدی ایشان در ص 341 از جلد اول حاشیه بر مکاسب معتقدند که این حدیث بر صحت بیع معاطاتی دلالت دارد.

مرحوم امام(ره) در ص 123کتاب البیع بعد از اینکه دلالت حدیث را قبول نمی­کند بعد مطلبی را از محقق اصفهانی نقل می­کنند و جواب می­دهند. مرحوم محقق اصفهانی آمدند الناس مسلطون علی اموالهم را بر صحت بیع معاطاتی قبول کرده یعنی از طرف شارع مقدس به این شخص سلطنت داده شده است و فرمودند این شخص هم تکلیفاً و هم وضعاً در تصرف اموالش رخصت و اختیار دارد  هر نوع معامله­ای را انجام دهد. مرحوم امام(ره) در جوابش می­فرمایند: شارع مقدس اعتباراً سلطنت را بر آن جعل کرده است یعنی حق دارد هر طور که می­خواهد تصرف کند.

 دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/06/fiqh92-21.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/06/figh-92-21.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *