125

درس خارج فقه 92-93 جلسه 16

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه شانزدهم درس خارج فقه

بحث ما راجع به بیع است در باب بیع رسیدیم به بحث معاطات، آیا ابتدا باید به تعریف بیع پرداخت؟ مثل مرحوم آخوند خراسانی می­فرمایند معاطات بیع نیست که نیاز به تعریف داشته باشد چون این کلمه نه در آیه و نه در روایات وارد شده، اصلاً بعضی ­از فقها معاطات را به عنوان بیع قبول ندارند، حال ببینیم محل ابتلا کجاست، مقصود از این لفظ چیست؟ مرحوم شیخ انصاری در مکاسب یک تعریفی از معاطات ارائه می­دهند، ببینیم این تعریف تمام است یا نه؟ یا این تعریف قابل خدشه است؟ می­فرمایند: اعلم ان المعاطاة علی ما فسرهُ جماعةٌ، بنابر آنچه جمعی تفسیر کردند این است، ان یعطی کل من اثنین عوض امّا یأخذهُ عن الاخر، یکی از دو طرف عوض آن شیئی که اعطاء می­کند چیزی را از دیگری اخذ کند ، این تعریف در صورتی درست است که مبیع و ثمن هر دو نقد باشند مثل اینکه پول می­دهید کتاب می­گیرید، اما گاهی ممکن است مبیع نقد باشد اما ثمن نقد نباشد، آیا اینجا تعاطی اطلاق می­شود؟ مثل اینکه بایع کتاب می­دهد اما شما چیزی نمی­دهید، یک وقت مبیع نقد نیست اما ثمن نقد است مثل کشاورزی می­گوید برنج یا گندم من 6 ماه دیگر حاصل می­دهد شما مبلغ را به من بدهید و من 6 ماه دیگر برنج یا گندم را به شما تحویل می­دهم، اما باید ببینیم چگونه و چه چیزی را قصد می­کنند، اینجا دو نظر وجود دارد: 1- هر دو طرف قصد اباحه تصرف می­کنند 2- هر دو طرف قصد تملیک می­کنند. اما دو وجه دیگر وجود دارد که البته مخدوش است و آن این است 1- اینکه قصد اباحه مطلق بکند، یعنی مال خود را در اختیار دیگری قرار ­دهد و قصد اباحه مطلق ­کند 2- قصد تملیک ­کند ولی تملیک مطلق، مرحوم شیخ انصاری و فقهای دیگر می­فرمایند: دو وجه آخر مخدوش است.

سوم اینکه محل نزاع کجاست؟ نظری که مشهور و معروف بین فقها است این است که معاطات مفید اباحه تصرف است و به محض تلف و اتلاف تبدیل می­شود به ملکیت لازم، قول دوم اینکه بعضی­ها گفتند معاطات از همان ابتدا مفید ملکیت است، عده­ای مثل مرحوم علامه در نهایه فرمودند: اصلاً معاطات اساساً باطل است، البته این قول نادر است ولی قائل دارد.

سؤال این است معاطات وقتی مفید اباحه تصرف است چطور می­شود که یکدفعه تبدیل به ملکیت لازمه می­شود، لذا مرحوم کرکی آمدند کلام مشهور را توجیح کردند و فرمودند اینکه می­گویند معاطات مفید اباحه است و با تلف و اتلاف ملکیت لازمه حاصل می­شود، مقصودشان این است که معاطات مفید اصل ملکیت است منتهی با تلف و اتلاف، به ملکیت لازمه تبدیل می­شود. البته معلوم است که این توجیه، توجیه منطقی نیست، لذا مرحوم صاحب جواهر کلام مرحوم محقق کرکی را مخدوش می­داند، می­گوید این توجیه خیلی بعید است، ایشان می­فرمایند: مقصود فقها از اباحه، همان اباحه است. چطور می­گویید مقصود اصل ملکیت است لذا صاحب جواهر کلام محقق کرکی را رد می­کند. بنابراین دو نظر وجود دارد1- قصد اباحه تصرف؛ 2- مفید ملکیت. بعد ادله­ای هم بر اینکه معاطات مفید ملکیت است، داریم. ادله هم در این باب قوی است. و انشاءالله در جلسات آینده آن را بیان خواهیم کرد.

 دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *