125

درس خارج فقه 92-93 جلسه 15

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه پانزدهم درس خارج فقه

بحث ما در باب بیع بود مطالبی راجع به تفاوت بین ملک و حق، معنای حق و حکم و تفاوت جوهری بین آنها را بیان کردیم و سپس وارد اصل بحث بیع که یکی از مهم­ترین مباحث بیع که بحث معاطات باشد، می­شویم. دو نکته از بحث بیع به عنوان بحث مقدمه­ای بیان می­کنیم: شهید اول در کتاب قواعد و شهید ثانی در کتاب مسالک یک مطلبی دارند که مرحوم شیخ انصاری در مکاسب هم به آن اشاره کردند و فرمودند که بیع و امثال بیع در برابر معامله صحیح وضع شدند، یعنی وقتی بیع اطلاق می­شود از آن معنای صحیح به ذهن متبادر است به استثنای حج، برای حج دلیل دارد چون اگر حج فاسد شود بر حاجی واجب است که اعمال خود را تمام کند بنابراین مرحوم شهید اول و مرحوم شهید ثانی معتقد هستند در معاملات به خصوص در بحث بیع وقتی اطلاق بیع می­شود به ذهن معامله صحیح تبادر می­کند. در باب عبادات نیز همین طور است. چرا وقتی بیع اطلاق شود خصوص صحیح از آن اراده می­شود؟ می­فرماین برای اینکه دو مشکل به وجود می­آید، این فرمایش شهید اول و شهید ثانی آیا درست است؟ چنانچه مقصود از بیع، صحیح باشد آن وقت ما نمی­توانیم به اطلاق احل الله البیع یا اوفوا بالعقود تمسک کنیم در وقتی که شک کنیم آیا این بیع صحیح است یا صحیح نیست، چون در صورتی ما به احل الله البیع تمسک می­کنیم که قبلاً آن بیع ما صحیح باشد بعد ما در اعتبار یک شیءای شک کنیم به اطلاق احل الله البیع تمسک می­کنیم اما در ما نحن فیه وقتی صحت آن برای ما قطعی نیست نمی­توانیم به اطلاق اوفوا بالعقود تمسک کنیم لذا اگر چنانچه این فرمایش شهید اول و شهید ثانی درست باشد دیگر استدلال به عمومات در مشکوک بودن صحت یک معامله یا عقد صحیح نیست، به خاطر اینکه احل الله البیع در مشکوک بودن صحت یک بیع یا استدلال به آیه اوفوا بالعقود در صورتی درست است که ما قبلاً دانسته باشیم که این بیع، بیع صحیحی است ولی اگرما بیع را اطلاق نکنیم بر معامله­ای که فاسد است بنابراین اصلاً اطلاق احل الله البیع در این جا معنایی ندارد.

کلامی که شیخ انصاری دارند به نظر می­رسد کلام صحیحی است. ما باید بدانیم که خطابات قرآن به عرف است، ما یک صحیحی داریم به اعتبار شرع، یک صحیحی داریم به اعتبار عرف، اگر این طور باشد می­شود توجیهش کرد یعنی بگوییم مقصود از اینکه بیع از آن معنای صحیح اراده می­شود، صحیح به نظر عرف است، اگر مقصود این باشد پس درست است مگر اینکه شارع بر خلاف آن بخواهد نظر بدهد. ولی آنچه مهم است این است بیعی که مورد نظر است این است که بیع صحیح عند العرف است و غالباً شرع آن را می­پذیرد. مرحوم شیخ انصاری در مکاسب می­فرمایند ما گاهی اوقات می­بینیم حاصل مصدر از ابتیاع و معامله مورد نظر است می­گوید« نعم یمکن ان یقال ان البیع و شبهه للعرف اذاالستعمل فی الحاصل من المصدر الذی یراد من قول القائم بعت عند الانشاء لایستعمل حقیقةً الا فی ما کان صحیحً موثراً ولو فی نظر القائم» می­فرمایند بیع صحیح یعنی بیعی که موثر و مفید است، حال مصدری که در نظر می­گیرید مال بیع صحیح است که به تعبیر شیخ انصاری یعنی بیع مفید و موثر. لذا این عند العرف است مگر اینکه یک دلیل داشته باشد، اما اگر موثر نباشد یعنی ثمن و مثمن در ملک بایع قرار نگیرد این موثر نیست و این عند العرف است و می­شود بیع فاسد و استعمال آن در اینگونه موارد مجازی می­شود، پس آنچه که در اینجا مهم است این است که کلام شهید اول و شهید ثانی را اول شیخ انصاری قبول نمی­کند بعد می­آید توجیه می­کند و می­فرماید در صورتی ما کلام شهید اول و شهید ثانی را می­پذیریم که مقصود از بیع معنای صحیح باشد که صحیح عند العرف باشد، یعنی موثر و مفید باشد. این سه صورت دارد وقتی می­گوییم بیع، صحت این بیع عند المتکلم، عند العرف، عند الشرع است، عند الشرع که معمولاً امضائی است، مهم عند العرف است، لذا در مانحن فیه مقصود بیع عند العرف است.

مطلب دیگر اینکه آیا در بیع تعقب به قبول شرط است یا نه؟ مرحوم سید صاحب عروه آمدند خواستند ثابت کنند که در مفهوم بیع تعقب قبول به مشتری معتبر است، ایشان شاهدی آوردند که اگر کسی امضاء کند و مشتری قبول نکند وقتی از آن بپرسند که شما چه­کار کردید می­گوید من خانه­ام را فروختم بعد همه می­گویند که او دروغ می­گوید، پس این متصل به کذب می­شود، در صورتی معامله تکمیل می­شود که مشتری قبول کرده باشد، و اگر بگوید من فروختم و مشتری قبول نکرد اینجا تناقض وجود دارد. در جواب می­شود گفت که این دلیل شما اعم است، در بسیاری از موارد داریم که مراد از بیع، بیع مفید و موثر است اما منوط به تعقب قبول از مشتری هم نیست و کذب و تناقضی هم بوجود نمی­­آید، پس کلام مرحوم سید صاحب عروه در مانحن فیه که تعقب قبول شرط و معتبر است در تمامیت معامله این قابل قبول نیست ودر جلسات آینده بیان می­شود که قبول عند الشرع لازم است نه عند العرف.

 دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *