125

درس خارج فقه 92-93 جلسه 12

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه دوازدهم درس خارج فقه

بحث ما راجع به حقوق بود که آیا حق می­تواند مبیع واقع شود یا نه؟ آیا حق می­تواند معوض واقع شود یا نه؟ ما بیان کردیم که تفاوت بین حق و حکم این بود که حکم قابل اسقاط نیست، قابل معاوضه و نقل و انتقال نیست، حکم به جعل الهی است که در اختیار خداست اما حق قابل نقل، انتقال، توریث، اسقاط و معاوضه است. بعد رسیدیم به اینجا که ما یک سری حقوقی داریم که اینها نه قابل نقل و انتقال هستند، نه قابل معاوضه، نه قابل توریث و نه قابل اسقاط هستند اینها را ما چه­کار کنیم؟ اگر در موردی حق قابل اسقاط نبود یا قابل نقل و انتقال نبود چه­کار کنیم؟ اگر ­بخواهیم تفاوت حکم با حق را  بفهمیم، می­توانیم بگوییم اگر این حکم باشد پس حق نیست؟ نه نمی­توانیم بگوییم ، منتها حقوقی داریم که قابل اسقاط نیستند، چرا؟ دلیلشان این است که یا از باب تعبد محض است چون مرتبه­ای ضعیفی از سلطنت است، یا به تعبیر دیگر می­توانیم بگوییم مستحق، مقوّم این حق است چون حق متقوم به این مستحق است لذا حق نمی­تواند منتقل بشود. مثل حق ولایت و حق مرجعیت، مرجع نمی­تواند حق مرجعیت را به دیگری ببخشد، بنابراین باید بگوییم که حقوقی که قابل اسقاط نیستند دلیلشان این است که شخصی که مستحق این حق است خودش قوام دهنده حق است.

بحث دیگر این است که ما اگر شک کنیم که حق قابل نقل و انتقال و یا قابل اسقاط هست یا نه، چه باید بکنیم؟ دو صورت شک داریم 1- زمانی شما شک می­کنید که آیا این حق است یا حکم؛ 2- زمانی شک می­کنید که آیا این حق قابل اسقاط و معاوضه و نقل و انتقال هست یا نیست.

اگر چنانچه ما شک کنیم که آیا بعضی از حقوق قابل نقل و انتقال هستند یا نه، باید برگردیم به ارتکاز عقلا و عرف، ببینیم عرف چه می­گوید؛ چون این که حقیقت شرعیه ندارد، نکته مهم اینجاست که ما اول باید دنبال ارتکازات عرفی و عقلایی برویم بعد دنبال ادله شرعی و نقلی.

مطلب دیگر اینکه حضرت امام (ره) در کتاب البیع کلامی دارند می­فرمایند: حق در مقابل ملک است، در مقابل سلطنت است چون تخلف در بین آنها وجود دارد مثلاً در جایی می­بینیم حق هست ولی سلطنت نیست، یا بر عکس و این تخلف است. مثلاً انسان بر اموال خودش مسلط است و همانطوری که بر اموالش مسلط است بر بدنش هم مسلط است. حضرت امام(ره) می­فرماید: کسی بیاید اعضاء بدن خود را بفروشد یا هدیه کند چه قبل از حیات باشد و چه بعد از حیات، در این قبیل موارد سلطنت هست ولی حق نیست. از طرفی دیگر می­فرماید مواردی وجود دارد که ملک هست ولی سلطنت نیست مثل کودکی که صغیر است اموال به او به ارث رسیده، اما سلطنت بر مالش ندارد بلکه حاکم شرع یا ولی او بر مالش مسلط هستند، ولی حق دارد، پس معلوم می­شود که حق در برابر ملک و سلطنت است، این کلام حضرت امام(ره) است منتها در جواب حضرت امام(ره) باید گفت اینها سلطنت هم دارند، منتها قدرت اعمال سلطنت را ندارند، به تعبیر دیگر، انسان سلطه­ای بر اشیاء و اموال دارد یک وقت سلطه­اش فعلی است، یک وقت سلطه­اش شأنی و بالقوه است. پس باید بگوییم حق اساساً از سنخ سلطنت است، چرا می­گویید در برابر سلطنت است. دوم اینکه حضرت امام (ره) فرمودند اعضائی که انسان به دیگران هدیه می­کند در اینجا سلطنت وجود دارد چون الناس مسلطون علی اموالهم، ولی حق وجود ندارد و حال آنکه این اشتباه است چون چیزی که در ملک انسان نیست چطور آن را می­فروشد، اتفاقاً در ملک خودش است که قدرت بر فروش آن را دارد.

مطلب دیگر: اینکه مرحوم نائینی یک مطلب جالبی دارد و می­فرماید که انسان مسلط بر مالش است اما مسلط بر سلطنت نیست. مثلاً سکه­ای پیش خودش دارد بیاید آن را دور بریزد و اسراف کند و از آن اعراض کند، حضرت امام (ره) به مرحوم نائینی جواب می­دهد و اشکال می­کند شما وقتی می­گویید انسان حق خیار دارد اگر چنانچه انسان بر حق سلطنت مسلط نیست پس چطور این حق خیار را به دیگری منتقل می­کند؟

 لذا ما در اینجا بیان می­کنیم اینکه مرحوم امام (ره) می­فرماید ما حق خیار را به دیگری واگذار کردیم، این از نوع سلطنت بر سلطنت نیست، این از نظر عقلا، از سنخ اعمال بر سلطنت است، در حالی که حقیقت امر این نیست، حقیقت امر این است که شما یک حق خیار دارید، یک حقوقی دارید که به عهده شما است و می­خواهید این حقوق را منتقل به دیگری کنید، یعنی اینجا سلطنت خود را اعمال می­کنید نه اینکه سلطنت بر سلطنت باشد، لذا کلام مرحوم نائینی به نظر می­رسد کلام متقن و محکمی باشد برای اینکه الناس مسلطون علی اموالهم، دست انسان را آنقدر باز نمی­گذارد که انسان اموال را حتی با اسراف و تبذیر و اعراض از مال گران­قیمت و امثال آن پیش بیاید و به انسان اجازه این کار را بدهد.

 دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *