درس خارج اصول 96-97 جلسه43

بسم الله الرحمن الرحیم

بسم الله الرحمن الرحیم

درس خارج اصول استاد مختاری جلسه چهل و سوم

بحث در باب ظواهر کلمات شارع بود. بیان شد که دلیل حجیت کلمات شارع، بناء عقلاء است، شارع مقدس همان روش عقلا را امضا کرده است. در بیان احکام شرعی، شارع مقدس نقش امضائی دارد و نقش تاسیسی ندارد، بنابراین ظواهر کلمات شارع حجیت دارد. بر همین اساس گفته شد در دادگاه به اقرار شخص اهتمام می­ورزند، و همین که شخص اقرار می­کند از او قبول می­کنند و اگر بگوید بر خلاف ظاهر کلام خودم اراده کردم از او قبول نمی کنند.

 منتهی مراحلی در فهم مراد متکلم وجود دارد که در اتخاذ ظواهر کلام تاثیر گذار است، چنانچه در علم منطق اشاره شده است، چند مرحله دارد:

 مرحله اول؛ دلالت تصوری است، یعنی به محض اینکه انسان کلامی را می شنود، ذهن به معنای موضوع­له آن منتقل می شود، اصطلاحا دلالت تصوری را دلالت وضعی هم می‌گویند، چون لفظی که متکلم استفاده می کند در برابر معنای به کاربرده است، مضافا بر این که مخاطب می داند آن لفظ برای آن معنا وضع شده است.

 بنابراین در دلالت تصوری اولا لفظی برای معنای وضع شده است، ثانیا مخاطب از آن معنا علم دارد، اگرمخاطب نسبت به آن لفظ عالم نباشد آن لفظ مهمل می شود. مثلا کسی لفظ کشور چین را استفاده کند و مخاطب عالم به وضع نباشد، این لفظ مهمل است.

پس دلالت در مرحله اول دلالت تصوری است، دلالت تصوری به معنای دلالت وضعی است یعنی به معنای موضوع له دلالت می کند، در دلالت تصوری اراده و جدیت وجود ندارد، خواه معنای موضوع له را اراده کند یا معنای موضوع له را اراده نکند، چون در دلالت تصوری اراده نقشی ندارد.

 مرحله دوم؛ دلالت تصدیقی اول است، یعنی دلالت تصدیقی بر مراد استعمالی است، در اینجا مخاطب وقتی کلامی را می شنود متکلم معنای موضوع له را قصد کرده است، جمله ای را متکلم بیان می کند ومخاطب وقتی می شنود احساس می کند صاحب کلام داری قصد است، درصدد بیان مراد و مقصود خودش است ولو این که جدیت هم نداشته باشد چون مقام، مقام استعمالی است.

 بنابراین در دلالت تصدیقی بر مراد استعمالی، اولا اراده و قصدیت وجود دارد. اینکه آیا جدیت هم درآن معنا باشد یا نباشد در اینجا مورد نظر نیست، ثانیا مخاطب در کلام خود قرینه برخلاف موضوع له لفظ نیاورده است، چون اگر قرینه بیاورد مانع از دلالت لفظ برمعنای موضوع له می شود.

بنابراین در اینجا دلالت تصدیقی وجود دارد، چون اراده وقصدیت در دلالت تصدیقی است. منتهی اراده تصدیقی بر مراد استعمالی است، یعنی متکلم در مقام استعمال جمله ای، معنا موضوع له را اراده کرده است، اما هنوز به مرحله جدیت نرسیده است.

 مرحله بعدی دلالت تصدیقی دوم، یا دلالت تصدیقی ای که مقصود و مراد جدی متکلم است، می باشد، در این مرحله مخاطب علاوه بر اینکه تصدیق می‌کند که متکلم معنای م اوضع له را قصد کرده است، همچنین تصدیق می کند مراد جدی متکلم همین است، یعنی اراده استعمالی می کند، بلافاصله اراده جدی هم می آورد، بین اراده جدی و اراده استعمالی انفکاک وجود ندارد.

 پس در دلالت تصدیقی دوم که دال بر مراد جدی است، اولا این که متکلم در مقام بیان مقصود خودش به گونه جدی است. دوما این که قرینه منفصلی برخلاف معنای موضوع له خودش نیاورده است. چون اگر قرینه منفصل بیاورد خلاف ظهور کلامش اراده می شود.

 پس این سه مرحله را همیشه باید در فهم کلام داشته باشیم. تا اینجا بحث کلام عرفی و متعارف بود، در ادامه از کلام شارع بحث می کنیم.

گفته شد ظواهرکلمات شارع حجیت دارد و روش شارع غیر از روش عقلاء نیست. عقلاء به ظواهر کلام متکلم اعتناء می کنند، شارع هم رئیس العقلاء است و مخالفت نمی کند، همان روش عقلاء را انتخاب می­کند، راجع به کلمات شارع غیر از سه مورد (دلالت تصوری ،دلالت تصدیقی اول و دلالت تصدیقی دوم) نکاتی وجود دارد که باید به آن نکات توجه کرد.

 اولا؛ در فهم کلمات شارع، راجع به کلمات پیامبر(ص)  وائمه معصومین (ع) باید محرز شود این کلمات از معصومین(ع) صادر شده است، یا خیر؟ آیا کلمات پیامبر(ص) وائمه معصومین(س) قطعی الصدور است یا خیر؟ راجع به قرآن بحثی نداریم، قرآن قطعی الصدور است، قرآن از طریق تواتر ثابت است، دلیل هم وجود دارد. اما کلمات معصومین(ع) باید قطعی الصدور باشد، روایاتی که وجود دارد خبر واحد می باشند، روایات متواتر خیلی وجود ندارد و کم است، یعنی اغلب روایات قطعی الصدور نیستند، در اینجا برای رفع این مشکل بحث حجیت خبر ثقه مطرح می‌شود،  یعنی وقتی حجیت خبر ثقه ثابت شود، صدور روایات از معصومین(ع) ثابت می­شود، فلذا نکته اولی که در فهم کلام معصومین(ع) باید توجه کرد این است که آیا این کلام از معصوم است یا خیر، یعنی آبا ما قطع پیدا کنیم به صدور کلام از معصومین(ع)؟

ثانیا؛ کلام معصومین(ع) به زبان عربی است، و افرادی که با ادبیات عرب آشنا نیستند دلالت تصوری الفاظ برای آنها معلوم نیست، فلذا اول باید دلالت تصوری الفاظ که مراجعه به قول لغوی است برای این افراد ثابت شود، یعنی ادبیات عرب را بیاموزند و دلالت تصوری بدانند که این لفظ در کدام معنا وضع شده است، مانند کلمه «صعید» در تیمم، منظور چیست؟ باید معنای «صعید» را بدانیم، یعنی یکی از مقدمات فهم کلمات شارع این است که اولاً قطعی الصدور بودن آن ثابت شود، ثانیا دلالت تصوری معنای موضوع له الفاظ مشخص شود، ثالثا این که کلام معصومین (ع) بعضی از آنها برای بیان احکام واقعی نبود، بعضی از کلام معصومین(ع) برای تقیه بود.

 سوال

 کلماتی که از معصومین(ع) به عنوان احکام شرعی از باب تقیه صادر شد در کدام قسم از مراحل سه گانه وجود دارد؟

 جواب

 در قسم دلالت تصدیقی اول قرار دارد؛ یعنی مراد استعمالی است، مراد جدی نیست، مثلا از امام صادق(ع) حکمی از باب تقیه بیان شد، از امام صادق(ع) سوال می کنند یابن رسول الله از این کلام اراده ای کردید یا خیر؟ امام(ع) نمی تواند بفرماید من قصد نکردم، او قصد کرده است، منتهی چاره ای نبود به دلیل خطر برای شیعیان تقیه را اختیار کردند.

 بنابراین در ظواهر کلمات شارع این مراحل باید لحاظ شود، باید ببینیم معصوم(ع) در مقام تقیه است یا در مقام تقیه نیست، کلام معصوم(ع) از ایشان صادر شد یا صادر نشد، چون ممکن است مشکوک الصدور باشد، باید محرز شود کلام معصوم قطعی الصدور است، این مراحل باید ثابت شود تا به کلام معصوم اعتماد کنیم. برخلاف کلام متعارف، چون ما در کلام متعارف درصدد کشف حکم الله نیستیم، ولی در کلام متعارف گاهی اوقات قرائن مخلاف وجود دارد، متکلم کلامی می گوید بلافاصله قرینه منفصله می آورد و این قرینه منفصله دلیل بر اراده خلاف ظاهر کلام متکلم است.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/11/96-اصول-24-بهمن.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/11/43-96اصول.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *