1231-1

درس خارج اصول 96-97 جلسه4

بسم الله الرحمن الرحیم

درس خارج اصول جلسه چهارم

تجری

در مبحث تجری ۴ اصطلاح وجود دارد؛

1-عصیان

2- اطاعت

3-انقیاد

4- تجربی

عصیان: اگر انسان مخالفت امر خدا کند یا هتک حرمت به امر مولا کند می گویند عصیان کرده. اگر امر منهی عنه را اتیان کند و اصابة با واقع کند؛ یعنی امری که در عالم واقع حرام بوده را انجام دهد، تکلیف معلوم است وعقاب دارد.

اطاعت: انسان مطیع امر خدااست و ثواب هم می‌برد.

انقیاد:عملی را که فکر می‌کرده واجب است انجام داده بعد معلوم شد مستحب بوده واجب نبوده انقیاد است. ثواب هم دارد.

تجری: عملی را که فکر می‌کرده حرام نیست. مثلا مایعی را که در عالم واقع به زعم خود شراب می­دانسته، اما در واقع خل بوده و به نیت شراب نوشیده وبعد معلوم شد که سرکه بوده است. یعنی هتک حرمت مولا کرده و در برابر رقیت مولا جسارت کرد.

آیا تجری مستحق عقوبت است یا خیر؟

سه قول در مسئله وجود دارد.

قول اول: قول محقق خراسانی: فرد مستحق عقوبت است.

قبح فاعلی وقبح فعلی دارد.

قول دوم: قول شیخ انصاری: فرد مستحق عقوبت نیست. قبح فعلی ندارد و فقط قبح فاعلی دارد، بنابراین شخص را ملامت می‌کنند.

قول سوم: قول صاحب فصول مثل نظر آخوند. فرد مستحق عقوبت است. مگر این که تجری در ضمن عمل واجب باشد، یعنی کاری انجام داده و فکر کرده که کار حرام بود و کشف شود واجب بوده است.

دلیل قول اول مرحوم آخوند: این کارهتک حرمت مولا است. چون در برابر بندگی مولا هتک کرده و همین ملاک در تجری وجود دارد، برای این که در تجری  به اعتقاد این که شراب است شرب کرده و بعد معلوم شد شراب نبوده. ولی از اول مرتکب حرام شده. همان ملاک عصیان در تجری وجود دارد و آن یعنی هتک حرمت مولا.

اشکال

درعصیان مخالفت با امر مولا کرده است، ولی در تجری مخالفت امر مولا نکرده است و می خواسته شراب بخورد ولی شراب نبود.

 جواب نقضی

اگر ملاک مخالفت امر مولا باشد پس اگر کسی جهلا حکمی را انجام داد و نمی دانست حرام است بایست ترک می‌کرد. ولی انجام داد. در این جا باید عقاب شود؟ در صورتی که این طور نیست بزرگان ما می فرمایند محفو ف عنه است.

فلذا مرحوم آخوند می فرماید ملاک عقوبت در فرد عاصی مخالفت امر واقعی نیست، چون اگر این باشد جاهل هم مخالفت امر واقعی کرده. ملاک هتک حرمت مولا است.

نتیجه: ملاک عقوبت در عصیان و تجری واحد است. لذا مرحوم آخوند می فرمایند علاوه بر قبح فاعلی،قبح فعلی هم دارد و مستحق عقاب است.

دلیل قول دوم: مرحوم شیخ در رسائل معتقد است تجری مستحق عقوبت نیست. ولی ادله ای را ذکر می کند به نفع مرحوم آخوند و دلیل عقلی می‌آورد و بعد رد می‌کند و می‌فرمایند فرض کنید که دوظرف  داریم. یکی ظرف شراب است و دیگری خل است، آن که ظرف اولی می نوشد مورد اصابة واقع می‌شود و می‌بیند شراب است. نفر دوم می آید، به زعم این که شراب است آن را می خورد، بعد معلوم می شود که خل بوده است.

مرحوم شیخ می فرمایند مسئله چهار صورت دارد.

اول: هردونفر عقاب نمی‌شوند.

دوم: مصیب عقاب نشود مخطی عقاب شود.

سوم:مصیب عقاب شود مخطی عقاب نشود.

چهارم: مصیب و مخطی هردو عقاب شود.

احتمال اول: باطل است؛ یعنی این که هردونفرعقاب نشوند، چون به نیت شراب نوشیدند منتهی یکی شراب بود ودیگری سرکه.

احتمال سوم: یعنی مصیب عقاب شود مخطی عقاب نشود خلاف واقع است عقلا.

فرض سوم: آن که مصیب عقاب دارد مخطی عقاب ندارد. مرحوم شیخ می‌گوید درست نیست چون عقاب منوط می شود بر امر غیر اختیاری چون خل بودن در اختیار انسان نیست و عقوبت ساز هم نیست و این فرض هم عقلا مخدوش است.

احتمال چهام: هر دو عقاب شوند مرحوم شیخ انصاری این احتمال را رد می کند چون معتقد است تجری عقاب ندارد و مستحق ملامت است.

دلائل مرحوم محقق اصفهانی: این که تجری عقاب دارد دلیلش عقلی است. حال ملاک عقاب بر عاصی چیست؟

اول: مخالفت امر خدا کرده و مستحق عقاب است.

احتمال دوم: تفویت غرض مولا کرده، مستحق عقاب است.

احتمال سوم: مبغوضیت مولا را فراهم کرده است.

احتمال چهارم: مخالفت اعتقادی کرده است، آنچه را اعتقاد داشت مخالفت کرده. اعتقاد داشت حکم الله است، علاوه بر این درصدد  مخالفت با حکم خدا برآمد.

مرحوم محقق اصفهانی می فرماید: احتمال اول ودوم وسوم مردود است. در تجری وعاصی عقاب نیست، چرا که نمی تواند ملاک عقاب باشد. جواب نقضی دادیم به آن معنا که انسان جاهل را هم می گیرد. مثلا اگر کسی جهلا حکمی را انجام داد و نمی دانست حرام است و می­بایست ترک می‌کرد، ولی انجام داد. در این جا باید عقاب شود؟ در صورتی که بزرگان می فرمایند محفو ف عنه است.

پس احتمال اول و دوم و سوم باطل است. احتمال آخر که همان مخالفت اعتقادی است باقی می ماند، شخص می داند شراب حرام است، ولی عامدا مرتکب می شود. می داند مخالفت کرده و باید عقاب شود. مثلاً در روز قیامت سوال می کنند چرا نماز نمی خواند. آیا می دانستی واجب است یا خیر؟ اگر بگوید می‌دانستم می گویند تو اعتقاد داشتی واجب است چرا انجام ندادی و اگر بگوید نمی دانستم می گویند از رسول ظاهر و باطن سوال می کردی. اول سوال می کنند می دانستی، چرا انجام ندادی.

بنابراین محقق اصفهانی می گوید مخالفت اعتقادی عقاب دارد. شخص معتقد است ولی عمل نمی‌کند عقاب دارد.

نتیجه: مرحوم شیخ معتقدند تجری قبح فعلی ندارد ولی قبح فاعلی دارد و درقبح فاعلی ملامت می‌کنند وهمین مقدارکفایت می‌کند.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

 

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *