درس خارج اصول 96-97 جلسه39

بسم الله الرحمن الرحیم

درس خارج اصول جلسه سی ونهم

ظواهرکلمات شارع مقدس

اقوالی وجود دارد که آیا ظاهر کلام شارع حجت است یا خیر؟  گفته شد سه قول در مسئله وجود دارد.

1-مشهوراصولیون می گویند، خطابات شارع مطلقا حجیت دارد؛

2- مرحوم محقق قمی تفصیل قائل شدند، می‌گوید: ظواهر کلمات شارع «مطلقا» حجت نیست؛

3- اخباریون، بین ظواهر کتاب و ظواهر سنت، تفصیل قائل شدند و می گویند: ظواهرشارع، حجیت ندارد، اما ظواهر سنت‌، احادیث پیامبر (ص) حجیت دارد، و ادله برحجیت ظواهر سنت‌ وجود دارد.

حق مطلب این است که خطابات شارع مطلقا حجیت دارد، دلیل، حجیت ظواهر کلام شارع بناء عقلاء است، عقلاء می‌گویند: اگر در بین مردم ظاهر کلمات افراد متکلمین، شفاها و کتبا، قابل اعتماد نباشد، فردی به فرد دیگر اعتماد نمی‌کند، دراینجا عقلاء کلمات متکلمین و شارع را اعتماد می کنند، وچون شارع مقدس، رئیس العقلاء است و ردعی بر بناء عقلاء نکرده است، عدم ردع شارع، دلیل بر امضاء بناء عقلاء است. شارع نقش تاسیسی ندارد، بلکه نقش شارع، نقش امضائی است.

ادله اخباریون

اخباریون، بین ظواهر کتاب و ظواهر سنت، تفصیل قائل شدند، به اینکه می گویند، ظواهرشارع، حجیت ندارد، اما ظواهر سنت‌، احادیث پیامبر (ص) حجیت دارد، اولا؛ صغری را اخباریون منع می کنند می گویند ظاهر آیات ظهور ندارد. ثانیا؛ کبری را منع می کنند؛ می گویند ظاهر آیات اگر ظهور داشته باشد حجیت ندارد.

دلیل اول اخباری­ها

شناخت قرآن، مختص به مخاطبین قرآن، یعنی ائمه وامامان معصوم (ع) است، و حاضرین مورد خطاب قرآن نیستند. فلذا ظواهر کتاب ظهور ندارد اگر ظهور هم داشته باشد حجت نیست. پس این دلیل منع صغروی است. آنها می گویند ظواهر کتاب ظهور ندارد.

دلیل دوم اخباریون

قرآن حاوی مطالب عمیق است که ابناء بشر به آن مطالب عمیق دسترسی ندارند و فقط راسخون در علم(معصومین (ع)) به مطالب عمیق قرآن دسترسی دارند. مثلا کتاب بوعلی سینا را افراد خاص متوجه می شوند، بعضی از کتابها افراد خاص مخاطب آن می باشند. پس این دلیل هم منع صغروی است.

دلیل سوم اخباری­ها

سومین دلیلی که اخباری ها بر ادعای خود اقامه می­کنند، ­منع صغروی است، آنها می­گویند: قرآن ظهور ندارد، علم اجمالی وجود دارد که عمومات و مطلقات قرآن تخصیص زده می شوند، -آیاتی که بعضا ظهور در حقیقت دارند- قرائنی در قرآن وجود دارد، که در معنای مجازی به کار رفته است. یعنی اجمالا می دانیم ولی تخصیصا نمی دانیم که کدام معنای مجازی و کدام معنای حقیقی است. پس تمام ظواهر قرآن به علم اجمالی به اراده خلاف ظاهر است. و در اطراف علم اجمالی اصول عملیه واصول لفظیه جاری نمی شود.

نتیجه: تمام ظواهر قرآن در دائره علم اجمالی قرآن است و از حجت ساقط است.

دلیل چهارم اخباری­ها

دلیل چهارم اخباری­ها، منع کبروی است. یعنی ظواهر کلام شارع ظهور دارد ولی حجیت ندارد.

اخباری­های برای اثبات مدعای خود به سوره آل عمران آیه ۷ تمسک نمودند:

«هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأْوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ  وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ» این آیه، آیات قرآن را بر دوقسم محکمات و متشابهات تقسیم می­کند. در آیه تبعیت از متشابهات را نهی کرده است. یعنی نمی‌توان از آیات متشابه تبعیت کرد.

ظواهر آیات قرآن از مصادیق متشابهات می باشد، لذا ظهور دارد ولی حجیت ندارد. ازاین­رو اخباری­ها گفتند پیروی از ظواهر قرآن نداشته باشید. هرچند ظهور دارد ولی حجیت ندارد.

دلیل پنجم اخباری­ها

اخباری ها می‌گویند ظواهر کتاب نوعی تفسیر به رأی است، و تفسیر به رای حجیت ندارد چون تفسیر به رای منهی عنه است. پس ظواهر کتاب نوعی تفسیر به رای است و حجیت ندارد.

خلاصه مطلب آن است که اخباریون ۵ دلیل اقامه کردند. سه دلیل اخباریون منع صغروی دارد، می گویند ظواهر کتاب ظهور ندارد، دو دلیل اخباریون منع کبروی دارد و می گویند ظواهر کتاب ظهور دارد ولی حجیت ندارد.

جواب دلائل اخباریون

 جواب دلیل اول

اینکه گفتید فهم قرآن مختص ائمه و معصومین (ع) است و فقط راسخون در علم می توانند آیات قرآن را درک کنند، آیا فهم محکمات و متشابهات قرآن مختص ائمه و معصومین است؟ یا فقط محکمات را ائمه می فهمند؟

فهم بر دو قسم(خاص، ابتدائی)می باشد. فهم خاص برای معصومین است، فهم ابتدائی برای عموم مردم است.

اخباریون گفتند: روایاتی از امام صادق (ع) و امام باقر (ع) وجود دارد، که امام صادق (ع) به ابوحنیفه فرمود ظواهر قرآن برای تو نیست، وسائل الشیعه ج ۱۸ کتاب القضا باب 6 حدیث ۲۷

و اما ابی حنیفه رواه الوسائل«أَنَّ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ لِأَبِي حَنِيفَةَ- أَنْتَ فَقِيهُ الْعِرَاقِ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَبِمَ تُفْتِيهِمْ قَالَ بِكِتَابِ اللَّهِ وَ سُنَّةِ نَبِيِّهِ ص- قَالَ يَا أَبَا حَنِيفَةَ تَعْرِف‌ كِتَابَ اللَّهِ حَقَّ مَعْرِفَتِهِ وَ تَعْرِفُ‌ النَّاسِخَ‌ وَ الْمَنْسُوخَ‌ قَالَ نَعَمْ قَالَ يَا أَبَا حَنِيفَةَ لَقَدِ ادَّعَيْتَ عِلْماً وَيْلَكَ مَا جَعَلَ اللَّهُ ذَلِكَ إِلَّا عِنْدَ أَهْلِ الْكِتَابِ- الَّذِينَ أُنْزِلَ عَلَيْهِمْ وَيْلَكَ وَ لَا هُوَ إِلَّا عِنْدَ الْخَاصِّ مِنْ ذُرِّيَّةِ نَبِيِّنَا مُحَمَّدٍ ص- وَ مَا وَرَّثَكَ اللَّهُ مِنْ كِتَابِهِ حَرْفا..»

پرواضح است که امام صادق (ع) ابوحنیفه را منع کردند، چون ابوحنیفه بدون رجوع به روایات صادره از معصومین (ع) استدلال می‌کرد، نه ابوحنیفه هر عالمی بدون روایات صادره از معصومین (ع) استدلال کند، از ظواهر قرآن منع می شود

جواب دلیل دوم اخباریون

اینکه فرمودید: قرآن شامل مطالب عمیق است که هر کسی از آن مطالب نمی فهمد، می گوئیم البته هم همین گونه است. قرآن هفت لایه دارد، اما این دلیل اخباری ها به مدعای ما ضرر نمی زند، ما معتقدیم آیات قرآن ظواهری دارد که برای عموم مردم قابل درک است.

جواب دلیل سوم اخباریون

اینکه فرمودید ظواهر آیات قرآن از مصادیق متشابهات می باشد و نمی‌توان از آیات متشابه تبعیت کرد. چون ظاهر قرآن متشابه و مجمل است، و فقط نصوص از است.

باید در جواب گفت: متشابه، چیزی است که در آن دو احتمال مساوی داده می شود حال اگر چیزی احتمال دیگر داده شود و احتمال مساوی داده نشود، ظواهر کتاب جزء متشابه شمرده نمی شود، تا اینکه بگوئید نمی‌توان از آیات متشابه تبعیت کرد.

جواب دلیل چهارم اخباریون

اخباری­های معتقدند: عمومات و مطلقات قرآن تخصیص خوردند، ولی به خاطر قرآن در استعمال مجازی به کار می روند. در پاسخ باید گفت: ما به دنبال ظواهر قرآن بدون فحص مخصصات نیستیم، روایات هم همین گونه است. که روایات محکمات و عموماتی دارد، که آنها را به عنوان قرینه قرار می دهیم، در اینجا علم اجمالی به علم تفصیلی منحل می شود، نسبت به اضافه آن شک بدوی جاری می کنیم و نسبت به شک بدوی اعتنا نمی کنیم.

 جواب دلیل پنجم اخباریون

اخباری­ها گفتند ظواهر کتاب نوعی تفسیر به رای است وحجیت ندارد. در پاسخ باید گفت: حمل کلام متکلم بریک معنائی که ظهور دارد تفسیر به رای نیست، تفسیر به معنای کشف الغطا «پرده را کنار زدن» است، معنای ظواهر روشن است نیاز به کشف الغطا و کنار زدن پوشش ندارد. روشن است، اگر لفظ بر معنای ظنی غیرمعتبر حمل شود تفسیر به رای است.

تفسیر به رای دوقسم است.

  • تفسیر به رای برهانی.
  • تفسیر به رای ظنی.

اینکه در روایت تفسیر به رای نهی شد، تفسیر به رای ظنی است.

نتیجه: پنج دلیل اخباریون در باب ظواهر کتاب را اجمالاً جواب دادیم، و با این جوابهایی که به اخباری ها داده شد نتیجه می گیریم «ظواهر کتاب» حجت است.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/11/96-اصول-14بهمن.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/07/39-3اصول.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *