درس خارج اصول 96-97 جلسه14

بسم الله الرحمن الرحیم

 درس خارج اصول جلسه چهاردهم

فروعات بحث قطع

سوال

آیا امارات و طرق (بینه، خبرواحد، ظنون) جانشین قطع طریقی می‌شوند یا خیر؟ به عبارتی همانطور که حجیت قطع ذاتی است، آیا در امارات هم همین طور است یا خیر؟

جواب

در جلسه قبل گفتیم قطع بر دو قسمت تقسیم می‌شود:

1- قطع طریقی

2- قطع موضوعی

قطع موضوعی به پنج قسم تقسیم می شود:

1-قطع موضوعی طریقی تمام الموضوع

2-قطع موضوعی طریقی جزء الموضوع

3-قطع موضوعی وصفی تمام الموضوع

4-قطع موضوعی وصفی جزء الموضوع

5- قطع موضوعی طریقی

اتفاق نظر بین اصولیون و مشهور وجود دارد که طرق و امارات جانشین قطع می شوند. همان کاشفیت در قطع، در این جا هم وجود دارد.

این که امارات چگونه حجت است؟ دو یا سه قول وجود دارد.

قول اول: مرحوم شیخ انصاری که می­فرمایند تنزیل مودی به منزله واقع است. به عبارتی مودی اماره مثل واقع است. مرحوم آخوند معتقد است در باب دلیل اعتبار امارات «هوالجعل الحجیة»، به بیان دیگر مرحوم آخوند اشاره کردند که ازباب جعل حجیت، حجیت امارات ذاتی است.

قول دوم: مرحوم نائینی است که معتقدند مجعول درباب امارات، کاشفیت است. به عبارتی تمیم کشف اماره را به منزله واقع می­داند. به عبارت دیگر از باب کشف در امارات، واقع را نشان می‌دهد.

 مرحوم امام می فرمایند: امارات صلاحیت جانشین قطع را دارند. در کتاب تهذیب می فرمایند تحقیق مطلب همین است، عند ارتکازعقلا و قاطبه ابناء بشر، طرق عرفیه و امارات عقلائیه را مانند قطع می­دانند. عقلاء امثال بیّنه، ظنون خاصه، در امور معاملات، سیاسیات و اجتماعیات را مانند قطع می­دانند. مگرمی شود انسان موثق خبری دهد که حجت نباشد، درصورتی که مثل قطع است. و اگر بینه حجیت نداشته باشد، نظم اجتماعی به هم می‌خورد و این خود اخلال در نظم اجتماعی است.

عقلا می گویند همانطور که قطع آئینه است و واقع را نشان می‌دهد، امارات هم همین طوراست. معمولاً در معاملات اجتماعی از صغری سوال می شود، نه از کبری، متفق علیه است که کبری مفروق عنه می باشد. فردی خبر آورده و می فرمایند اگر مورد وثوق است حکم را براو بارمی کنیم.

مرحوم امام (ره) می فرمایند چاره ای نیست که عقلا جعل حجیت برای امارات را بپذیرند. با این فرمایش نه نیاز به تکلف حوزوی است تا به سراغ تنزیل برویم، و نه نیازبه جعل حجیت امارات است. و نیازی هم به قائل شدن به تمیم و کشف نیست که قول مرحوم نائینی بود.

مرحوم امام می‌فرمایند باید ببینید عرف و عقلا چطور نگاه می‌کنند، بلکه در برخی مواقع بناء عقلائی ندارند و چون در مقام اصحاب دلیلی نداریم که از افعال شارع متمشی شده باشد و چون شارع خود رئیس العقلا است، وقتی می‌گوئیم امارات حجت است، کفایت می‌کند و شارع هم رئیس العقلا است و جعل معنا ندارد، به محض اینکه گفت راوی ثقه است، حجت است.

مثال توقیع شریف امام عصر(عج) راجع به اینکه فرمود: مراجعه کنید به رواة احادیث ما و فرمودند آنها حجت الله هستند،.یعنی رواة ثقه می باشند.

از بیان مرحوم امام چند نکته را می فهمیم.

نکته اول: امارات و طرق امرعقلائی می باشند. مثل ظهورات عند العقلا که حجیت دارند در همه امورات و ترتب اثر داده می­شوند.

دومین نکته: اگر چنان چه حجیت امارات و طرق را نپذیرند، اختلال در نظام زندگی ایجاد می شود. فلذا حیات اجتماعی توقف دارد بر پذیرش طرق و امارات، بلکه می توانند جانشین قطع باشند.

نکته سوم: طرق و امارات از جانب شارع جعل نشده است؛ نه جعل حجیت و نه از باب تمیم کشف به حکم عقلا است. شارع هم رئیس العقلاء است و تائید کرده و جعل حجیت معنایی ندارد، در حالیکه مرحوم آخوند فرمود امارات از طریق جعل حجیت می باشد. به محض این که خبری معتبر آمد، مانند قطع به آن عمل باید کرد.

چهارمین نکته: از جانب شرع منع حجیت امکان ندارد، امکان ندارد شارع حجیت اماره را منع کند. چون اختلال در نظام اجتماعی به وجود می آید. از طرف دیگرمرحوم امام می فرمایند روایاتی موید فرمایش آخوند و مرحوم نائینی و شیخ انصاری نداریم، بلکه از روایات استفاده می‌شود که خبر ثقه حجت است، نه اینکه شارع آن را جعل کرده باشد.

 نتیجه کلام مرحوم امام این است که حجیت امارات ثابت است.

 به نظر می­آید که نظر مرحوم امام نظرخوبی است. عقلا کلام مرحوم امام را می پذیرند، آن چه مرحوم آخوند و شیخ انصاری می‌فرمایند یک بحث علمی است و روح انسان را باز می کند. واقع مطلب هم همین است که امارات حجت است و اگر ترتیب اثر قرار نگیرد، اختلال در نظام ایجاد می شود.

 بحث در روایات است که آیا امارات و طرق جانشین قطع می شود یا خیر؟

گفتیم در قطع طریقی امارات جانشین قطع می شود.

حال در قطع موضوعی با اقسامش، آیا امارات جانشین قطع می شود یا خیر؟  در جلسه بعد انشالله توضیح خواهیم داد.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/10/11آذر-اصول-96.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/07/14اصول.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *