درس خارج اصول 96-97 جلسه13

بسم الله الرحمن الرحیم

 درس خارج اصول جلسه سیزدهم

در یک تقسیم اولیه قطع بر دو قسمت تقسیم می‌شود:

  • قطع طریقی
  • قطع موضوعی

قطع طریقی، قبلاً توضیح آن داده شده است. نقش و تاثیر آن حکایت و کاشف از حکم واقع است و هیچ دخالتی در موضوع ندارد. نقش قطع طریقی، نقش کاشفیت است.  به عبارتی قطع طریقی «ما به ینظر» است، مثل آئینه است. که وسیله است برای کشف حقیقت، حقیقت را نشان می دهد. دخالتی در موضوع ندارد، مانند «الخمرحرام»، خمر حرام است. این مایع خارجی حرام است. خود خمرموضوع حرمت است، اما ما قطع پیدا می کنیم

در این جلسه راجع به قطع موضوعی بحث می شود. ومی گوئیم قطع وسیله نیست، هدف است. «ما به ینظر» نیست، بلکه «مافیه ینظر» است. ابزار نیست که واقع را نشان دهد، بلکه خود در موضوع دخالت دارد. بنابراین قطع موضوعی آن است که قطع به حکم در موضوع حکم دیگرمحفوظ باشد

 صاحب کفایه هم در کتاب کفایه اشاره می کند: «اذا قطعت بوجوب صلاة الجمعه یجب علیک التصدق بکذا» اگرقطع پیدا کردی نماز جمعه واجب است صدقه واجب است.

قطع موضوعی به پنج قسم تقسیم می شود:

1-قطع موضوعی طریقی تمام الموضوع

2-قطع موضوعی طریقی جزء الموضوع

3-قطع موضوعی وصفی تمام الموضوع

4-قطع موضوعی وصفی جزء الموضوع

5- قطع موضوعی طریقی

مرحوم محقق نائینی در فرائد الاصول ج ۲ ص ۱۱ به قسم پنجم قطع موضوعی طریقی اشکال کردند و فرمودند محال است، چون تناقض دارد، چون شما می‌گوئید قطع موضوعی طریقی یعنی ناظر به واقع است، چون در طریق کشف از واقع می کند، درصورتی که به واقع نظر داشته باشد و بعد می گوئید قطع ماخوذ در تمام الموضوع، نظر به واقع ندارد. به عبارتی هم ناظر بر واقع است وهم ناظر بر واقع نیست و این تناقض است و محال است. چون در جایی که نظربه واقع ندارد و کشف خلاف شود، عمل صحیح است و اگر در قطع موضوعی طریقی کشف خلاف شود، عمل سر جای خود باقی می ماند.

مثلا در طریق حج یا کربلا، علم به قطع خطر راهزنان را دارم، اگر قطع، موضوعی طریقی است، یعنی طریق الی الواقع باشد، به این معنا رفتند کربلا و بعد کشف خلاف شد و خطر نداشت، بر گردن من هست و باید انجام دهم، چون در قطع طریقی شخص نظر به واقع دارد.

اما اگر قطع موضوعی باشد، نظر به واقع ندارد. پس اگر کشف خلاف شد، به قطع خودم عمل کردم و تکلیف ندارم. در این مثال قطع موضوعی طریقی ناظر به واقع است،  قطع موضوعی ناظر به واقع نیست و این تناقض است.

 مرحوم خویی در کتاب مصباح الاصول ج ۲ ص ۳۴ و33 تناقض را طور دیگر بیان می‌کنند، ایشان فرمودند تناقض در صورتی است که لحاظین در آن واحد باشند.

لحاظ اول: قطع موضوعی طریقی، لحاظ استقلالی می­شود، چون خود قطع موضوعیت دارد.

لحاظ دوم: قطع طریق است، طریق الی الواقع است و می شود لحاظ آلی.

 جمع بین لحاظ آلی و استقلالی در آن واحد محال است.

 جواب کلام مرحوم نائینی که در تهذیب الاصول، مرحوم امام آن را رد می‌کنند.

فلذا حق در مساله این که قطع موضوعی تمام الموضوع است، به یک معنا کاشف از واقع است ودرموضوع اخذ می شود. مثل اینکه قطع دارم به عدالت زید و قطع من موضوع برای اقتداء به زید است؛ چون تا قطع به عدالت نداشته باشم نمی‌توانم به زید اقتدا کنم، از باب این که قطع طریق است نسبت به متعلق خودش. ازطرف دیگر قطع من به عدالت زید موضوع برای امر دیگراست که اقتداء من به زید می باشد. درمانحن فیه قطع هم طریق الی الواقع است، هم موضوع برای حکم است. قطع به عدالت زید، چه زید عادل باشد یا نباشد، قطع من به عدالت، یک موضوع تام است که اخذ می شود. در جواز اقتداء به زید جمع بین لحاظین ‌شد و این تناقض است.

 مرحوم میرزا هاشم آملی در بحث اصولی خود فرمودند: «اذا قطعت بحرمة شی یجب علیک التصدق» فرمود: وقتی یقین پیدا کردید تصدق واجب است. قطع طریقی است نسبت به حرمت و قطع موضوعی است نسبت به وجوب تصدق.

 تصدق در صورتی وجوب پیدا می‌کند که قطع به حرمت شی پیدا شود.

فلذا اشکال محروم نائینی و مرحوم خوئی که اشکال را تقویت می‌کنند، وارد نیست. چنانچه مرحوم امام و بزرگان فرمودند اشکال وارد نیست و قطع موضوعی همان چهار قسم است، به علاوه قطع طریقی می‌شود پنج قسم. و اشکالات وارد نیست.

قطع موضوعی به پنج قسم تقسیم می شود.

1-قطع موضوعی طریقی تمام الموضوع

2-قطع موضوعی طریقی جزء الموضوع

3-قطع موضوعی وصفی تمام الموضوع

4-قطع موضوعی وصفی جزء الموضوع

5- قطع موضوعی طریقی

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/10/7آذر-اصول-96.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/07/13اصول.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *