1231-1

درس خارج اصول 96-97 جلسه1

بسم الله الرحمن الرحیم

درس خارج اصول  مبحث (قطع و ظن )

امارات و اصول عملیه

اول: امارات معتبره شرعی و عقلی

قبل از بیان امارات معتبره شرعی و عقلی لازم است مباحثی راجع به مبحث قطع داشته باشیم. چنانچه مرحوم محقق خراسانی در کتاب کفایه، حجیة القطع را بحث می کنند.

مبحث اول: آیا حجیة القطع بحث اصولی است یا خیر؟

به عبارتی اگر بخواهیم بدانیم مساله حجیة قطع اصولی است یا خیر، ملاک آن این است که آیا در طریق استنباط حکم شرعی واقع می شود یا خیر؟ به عبارتی آیا کبری قیاس واقع می شود یا خیر؟ تا این که نتیجه آن حکم شرعی باشد.

جواب

این ملاک و ضابطه در باب قطع انطباق ندارد. زیرا قطع به حکم شرعی، خود از آثار و نتایج اصولی است، و چیزی که از نتایج اصولی است رتبه آن متاخر است. چگونه موضوع قرار بگیرد و در رتبه متقدم باشد.

 به عبارتی قطع به حکم شرعی نتیجه مساله اصولی است. و رتبه آن متاخر است. اگر جزء مسائل اصولی قرار گیرد رتبه او متقدم خواهد بود و این خلاف است.

پس اگر بگوئید قطع به حکم شرعی نتیجه مساله اصولی است، لازمه­اش این است که چیزی که متاخر است مقدم شود. پس قطع به حکم شرعی نمی تواند کبرای قیاس باشد.

مرحوم شهید صدر و بزرگان دیگر فرمودند بحث حجیة قطع خارج از مسائل اصول است. و استطرادا بیان می شود؛ چون در خصوص امارات شرعی به عنوان مقدمه بحث می شود.

اقسام قطع

اقسام قطع هم خارج از مساله اصولی می باشد.

قطع دو قسم است؛ طریقی، موضوعی.

قطع طریقی طریق حکم واقع نمی شود.

قطع موضوعی هم طریق حکم واقع نمی شود.

مثال: صغری: هذا المایع معلوم الخمریه.

کبری: کل معلوم الخمریه حرام.

نتیجه: هذا المایع حرام.

در این مثال صغری «هذا معلوم الخمریه» درست است. کبرای قیاس «کل معلوم الخمریه حرام» درست نیست، چون اگر درست باشد این گونه می شود که هر خمری که معلوم نبود حرام نیست.  در صورتی که حرمت برای ذات شراب است. نه معلوم الخمریه و این جزء مساله اصولی نیست، چون کبری قیاس واقع نمی شود تا اینکه نتیجه آن حکم شرعی باشد.

سوال

اگر حجیة القطع مساله اصولی نیست جزء کدام مساله است؟

جواب

این مساله کلامی است، چون در اصول این امر وجود ندارد که اگر به امری قطع داشتی ثواب دارد و اگر به امری قطع نداشتی عقاب دارد. ثواب و عقاب در علم کلام وجود دارد. به عبارتی ثواب و عقاب مربوط به علم کلام است.

سوال

چرا علم کلام در ما نحن فیه مطرح شده است؟

جواب

چون تناسبی با بحث امارات دارد. در تبیین مباحث امارات از قطع کمک می­گیریم؛ یعنی بیان مباحث قطع کلامی است. مانند حسن و قبح در علم کلام است. ولی طردا للباب مطرح می شود. امارات معتبره به قطع شبیه هستند، چون طریق الی الواقع اند. فلذا شیخ حسن عاملی از شاگردان مرحوم شهید صدر به نقل از استاد خودش؛ شهید صدر می فرماید «انّ حجة القطع، فان خارجه عن المسائل الاصولیه و ذلک لعدم انطباق» به این معنا که حجیت قطع از مسایل اصولی نیست، چون ضابطه مساله اصولیه با ما نحن فیه انطباق ندارد. به عبارتی چون کبری قیاس واقع نمی شود که نتیجه آن قطع به حکم شرعی باشد. قطع به حکم همانند انکشاف به حکم است و از باب طردا للباب مطرح شده است. و چون قطع به حکم در ایصال به حکم کمک می کند. قطع به حکم و قطع موضوعی جنبه مقدمی دارد.

شیخ انصاری در کتاب رسائل می فرماید «اعلم ان المکلف فاما ان المکلف اذا التفت التکلیف الشرعی او القاطع او الظان او الشک»

مکلف ملتفت به حکم شرعی یا قاطع یا ظان یا شاک است.

مرحوم آخوند فرمودند مکلف یا قاطع است یا قاطع نیست.

مرحوم آخوند می فرمایند حکم شیخ انصاری حکم متعلق به قطع واقعی است اعم از حکم واقعی و ظاهری است. احکام برای قطع فرقی ندارد متعلق آن ظاهری باشد یا واقعی باشد.

مکلف زمانی که به حکم شرعی ملتفت شود اگر قطع حاصل شود به آن قطع عمل می کند یا آن که به نازل منزل قطع (ظن معتبر) عمل می کند. یا قطع حاصل نشده باشد و ظن خاص هم نداریم. اگر مقدمات انسداد تمام شود عقلا حکم به حجیت قطع می شود که بحث آن در بحث ظنون گذشت.  و اگر بعد از مقدمات انسداد حکم به حجیت قطع نشود اصول عملیه جاری می کنیم و شک، بعد از آن که علم وجدانی برای مکلف حاصل شده باشد.

بنابراین تقسیم مرحوم آخوند درست است. مکلف یا قاطع است یا قاطع نیست، چون فرمودند حکم دو قسم است. حکم واقعی و حکم ظاهری.

به نظر می رسد کلام شیخ انصاری که فرمودند «مکلف ملتفت به حکم شرعی یا قاطع یا ظان یا شاک است» به طبع بشر نزدیکتر است و ترجیح دارد از کلام شهید صدر و دیگر بزرگان علما و مناسب با بحث، کلام شیخ انصاری است.

مکلف یا قطع دارد یا ظان و یا شاک است. در طول هم می باشند و در عالم واقع از این سه قسم خارج نیستند.

بنابراین ذاتا با طبیعت بحث تناسب دارد که تقسیم ثلاثی را در نظر بگیریم.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

 

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *