درس خارج اصول 95-96 جلسه 62

بسم الله الرحمن الرحیم

الاستثناء متعقب للجمل

بحث راجع به این است که اگر استثنائی بعد از جمله های متعدد واقع شود، آیا این استثناء به تمام جمله های قبلی رجوع می کند یا خیر؟ یا ظهور در این دارد که به جمله اخیر رجوع کند وآن را تخصیص بزند، و جمله های قبل از اخیر، برعموم خودشان باقی می باشند. مثل آیه شریفه «والذین یرمون المحصنات ثم لم یاتوا به اربعه شهدا»، می فرماید کسانی که تهمت می زنند به زنا محصنه باید چهار شاهد بیاورند و اگر چهار شاهد نیاورند قرآن می فرماید: «فاجلدوهم ثمانین جلد» هشتاد تازیانه به آن­ها بزنید. «ولا تقبل شهادة ابدا»، شهادتشان قبول نیست. بعد می فرماید «اولئک هم الفاسقون». بعد استثناء می آورد «الا الذین تابوا» مگر کسانی که توبه کردند.

بحث در این است که این استثناء در آیه به جمله اخیر «اولئک الفاسقون» رجوع می کند یا به جملات دیگر هم رجوع می کند، به عبارتی آیا آن ها هم شامل این استثنا می باشند یا خیر؟ یعنی با توبه کردن شهادت پذیرفته می شود یا خیر؟ یا هشتاد ضربه شلاق ساقط می شود یا خیر؟

چند قول در مساله وجود دارد.

قول اول. استثناء به جمله اخیر «اولئک الفاسقون» رجوع  می کند و رجوع به جملات دیگر اگر چه امکان دارد منتهی نیاز به قرینه دارد.

قول دوم: رجوع استثناء به همه جملات است و رجوع  به جمله اخیر نیاز به قرینه دارد.

قول سوم: استثناء به هیچکدام از جملات رجوع ندارد و مجمل است. منتهی رجوع به جمله اخیر در هر صورت یقینی است.

در مانحن فیه از دوجهت بحث می­شود: 1- مقام ثبوت  2- مقام اثبات

بعضی از علما مانند مرحوم بروجردی در مقام ثبوت اشکال می کنند و می فرمایند ممتنع است که «إلّا» به همه جملات برگردد، باید به یکی از جملات برگردد.

حق مطلب این است که ممکن است استثناء به همه جملات رجوع کند و دلیل این مطلب را مرحوم آخوند ذکر می کنند به اینصورت که «الّا» از حروف استثناء است. قائل به هر کدام از اقوال در حروف بشویم، استثناء یک معنا دارد و آن معنای اخراج است. به عبارتی «الّا» به معنای اخراج یا خارج کردن است. دلالت بر یک نسبت می کند، فرقی ندارد مستثنی یک جمله باشد یا چند جمله باشد. «الّا» مستثنی را خارج می کند، یک مستثنی باشد یا چند مستثنی فرقی ندارد. یا مستثنی منه یکی باشد و استثناء متعدد باشد. معنای استثناء اخراج است.

پس به واسطه این که معنا مستثنی منه متعدد شد، معنای استثنا متعدد نمی شود و از این جهت «الّا»  قابلیت دارد که تمام مستثنی قبل به آن رجوع کند. پس در اصل امکان شکی وجود ندارد و حق مطلب همین است.

اما در مقام اثبات مرحوم آخوند می فرمایند: استثناء به جمله اخیر رجوع می کند و در مورد جملات دیگر مجمل است. در غیر جمله اخیر، اصول عملیه جاری می کنیم. که در آخر مرحوم آخوند می­فرمایند فتأمل.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/11/osoul-95-62.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/11/osoul-95-62.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *