درس خارج اصول 95-96 جلسه 57

بسم الله الرحمن الرحیم

در جلسه قبل بحث شد که آیا خطابات شفاهی شامل غائبین و معدومین می شود یا خیر؟

آیا خطابات شفاهیه شامل معدومین و کسانی که نسل‌های بعد می آیند می­شود؟ آیا خطابات شفاهیه شامل غائبینی که در مجلس تخاطب حضور ندارند می شود یا خیر؟

مرحوم آخوند فرمودند چند صورت وجود دارد، به عبارتی به سه صورت سوال مساله را مطرح کردند.

سوال اوّل

آیا تکلیف به معدومین جائز است یا خیر؟ آیا می شود فردی که معدوم است و هنوز وجود ندارد را مکلّف به تکلیف کرد یا خیر؟

چون در جلسه قبل گفتیم مهم بعث و زجر از طرف مولا است. انبعاث و انزجار ایجاد شده است و این انبعاث و انزجار برای موجودین است، نه برای معدومین. در نتیجه تکلیف به معدومین معنایی ندارد.

سوال دوم

خطاب به فرد معدوم عقلاً جائزاست یا خیر؟ به عبارتی فردی که وجود ندارد، مخاطب کلام مولا قرارمی گیرد یا خیر؟

سوال اول و دوم عقلی است.

سوال سوم

امر لفظی، به حسب لغت و وضع واضع مثل «یا ایّها النّاس.. یا ایّها المومنون..» آیا شامل موجودین و معدومین هردو می‌شود یا خیر؟

جواب سوال اول

مرحوم آخوند می فرمایند:  صورت اول معدومین مورد تکلیف واقع می‌شوند یا خیر تردیدی وجود ندارد که معدومین تکلیفی ندارند چون بعث وزجر انبعاث و انزجار به وجود می آورد. و انبعاث و انزجار در مخاطب موجود است و در فرد معدوم انبعاث و انزجار وجود ندارد در عالم هستی وجود ندارد به چه چیزی می‌خواهد تکلیف شود. بالفعل بخواهد مورد تکلیف شود معنا ندارد.

فلاسفه می‌گویند «المعدوم المطلق لا یخبر عنه»، چیزی که معدوم مطلق است قابل خبر دادن و گزارش دادن نیست، چون معدوم مطلق، مجهول مطلق است. از چه چیزی می‌خواهد خبر بدهد؟

بعضی از علمای حنابله می گویند معدوم مطلق می‌تواند مورد تکلیف واقع  شود و استدلال به این آیه کردند. «انّما اراد شیئا ان یقول له کن فیکون» سوره یس آیه 82

آیه معدومین را تکلیف می‌کند. فعل امر «کن» تکلیف و امر به معدوم است، به عبارتی امر تکوینی است نه تشریعی.

ائمه معصومین به این استدلال حنابله جواب دادند به این که امر خدا، فعل خداست. یعنی به ‌محض اینکه اراده محقق شود فعل محقق می­شود. اما انسان وقتی اراده می کند تا زمانی که مراد محقق شود، فاصله ای وجود دارد. اما در رابطه با خداوند به محض اراده، مراد محقق می­شود، یعنی بین اراده و مراد نزد خداوند فاصله ای وجود ندارد. حتّی لحظه ای هم وجود ندارد. مثلا گاهی انسان اراده می کند، ولی محقق نمی‌شود، می‌خواهد کاری انجام بگیرد ولی انجام نمی‌گیرد، اما در مورد خدا، اراده خدا همان مراد او است. این نشان از عجز و ناتوانی انسان دارد و حنابله طبق آیه نمی­توانند استدلال کنند که تکلیف شامل معدومین هم می‌شود.

جواب سوال دوم

آیا عقلاً صحیح است که بگوییم خطاب شامل افراد معدوم هم می­شود؟

درمانحن فیه خطاب نسبت به معدومی که وجود ندارد حقیقی نیست، معدومین در زمان خطابه حضور ندارند و عقلا ممکن نیست مورد خطاب واقع شوند، چون آن کسی که خطاب کننده و خطاب شونده باید موقع تخاطب حضور داشته باشند، یعنی یکی باشد که کلام به او منتقل شود و متنبه شود، به عبارتی می خواهیم بگوئیم القاء و انتقال کلام به غیر، بدون حضور و خطاب، معنایی ندارد، معدوم هم که حضور ندارد.

جواب سوال سوم

از نظر وضع و لغت آیا کلمه «یا ایّها المومنون» و «یا ایّها النّاس» شامل معدومین می‌شود یا خیر؟

مرحوم آخوند می فرمایند کلمه «یا ایّها النّاس» و «یا ایّها الّذین امنوا» یک صدر دارد و یک ذیل دارد و صدر این کلام حرف ندا است؛ «یا ایها النّاس»، این قرینه بر آن است که ذیل آن که ادات بعد از ندا باشد مخصوص حاضرین است نه معدومین، چون خطاب، خطاب حقیقی است و خطاب حقیقی زمانی است که مخاطب حاضر باشد.

اما ذیل الفاظ که بعد از ادات می‌آیند مثل «الّذین» یا «امنوا» یا «النّاس»  شامل (موجودین ، معدومین ،غائبین) می شود. یعنی هر سه حال را شامل می‌شود و این قرینه است بر این که مقصود از صدر که ادات خطاب باشد خطاب انشائی، ایقائی است، نه خطاب حقیقی. یعنی مرحوم آخوند می خواهد بگوید ادات در ذیل آیه ظهور در موجودین دارد، اما با توجه به ذیل آیه، آیه ظهور در حاضرین و معدومین دارد. یعنی ذیل «الّذین امنوا» ظهور دارد که ادات خطاب «یا» مقصود از آن خطاب انشائی، ایقائی است.

مرحوم آخوند می فرمایند در مانحن فیه دو ظهور وجود دارد. منتهی ظهور دوم اقوی از ظهور اوّل است، به عبارتی ظهور ذیل بر صدر اقوی است.

نتیجه: مرحوم آخوند می فرمایند: فقط صورت سوم محل نزاع است.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/11/osoul-95-57.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/11/osoul-95-57.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *