درس خارج اصول 95-96 جلسه 43

بسم الله الرحمن الرحیم

فصل

باب حجیت عام مخصص

اختلاف نظر وجود دارد بین علما متاخر که اگر عام تخصیص خورد، آیا عام استعمالش نسبت به باقیمانده افراد حجت است یا خیر؟

به عبارت دیگر آیا استعمال عام در باقی مانده افراد استعمالش حقیقی است یا استعمال عام مجازی است؟

بعضی از علما در این جا دو بحث جداگانه مطرح کردند، ولی مرحوم آخوند این دو بحث را ادغام کردند.

آیا استعمال عام در باقی مانده افراد استعمالش حقیقی است یا استعمال عام مجازی است؟ در این جا علما فرمودند 3 قول وجود دارد.

1 قول اول: مشهور می­گویند اگر عام تخصیص بخورد به بواسطه تخصیص عام، استعمال آن نسبت به باقی مانده افراد استعمال حقیقی است؛ چه مخصص متصل باشد یا مخصص منفصل باشد.

2 قول دوم: تفصیل قائل شدند به اینکه عامی که تخصیص می خورد اگر مخصص متصل باشد عام نسبت به باقی مانده حجت است و اگر مخصص منفصل باشد عام حجت نیست.

3 قول سوم قدما: در کتاب قوانین و معالم آمده است که در عام چه مخصص متصل و چه مخصص منفصل باشد استعمال عام نسبت به باقی مانده افراد حجیت ندارد و مجاز است.

مخصّص متصل. مانند: «اکرم العلما الاّ الفسّاق منهم».

مخصّص منفصل مانند:«اکرم العلما لاتکرم الفسّاق العلما».

مشهور علما می گویند عام همان گونه که پیش از تخصیص در عموم حجت است و استعمال آن حقیقی بود، بعد از تخصیص هم عام بر حجّیت خود باقی است، فقط نسبت به آن مقدار که از عام خارج شد(بعداز تخصیص آنها خارجند). امّا نسبت به باقیمانده افراد استعمال عام حقیقی است و حجیت آن هم باقی است و مجاز نیست، برخلاف نظر قدما که عام اگر تخصیص بخورد نسبت به باقیمانده استعمال عام مجازی است.

مانند اینکه مولا می­گوید «اکرم العلما» بعد می گوید «لاتکرم الفساق منهم». مثلا اگر صد نفر باشند، بیست نفر کم شده، در فرض تخصیص.مشهور می گویند عام به عمومیت خودش باقی است، یعنی استعمال عام حقیقی است. ولی قدما می گویند استعمال عام حقیقی نیست، چون بیست نفر کم شده است، یعنی استعمال عام نسبت به باقی مانده افراد استعمال مجازی است.

مرحوم آخوند خراسانی فرعی بر این مطلب گفتند: اگر باقیمانده داخل در مخصّص نباشد، عام در باقی مانده حجت نیست و هشتاد نفر مطلقا حجت می باشند، چه مخصص متصل باشد و چه مخصص منفصل باشد، اگر احتمال داده شود باقی مانده مثلا هشتاد نفر داخل در مخصص است و مخصص منفصل باشد، عام نسبت به باقی مانده حجت است.

دلیل قدما: استعمال عام تنها در عموم حقیقت است، اما بعد از تخصیص عموم از بین می رود، استعمال عام نسبت به باقیمانده مجازی است، چون بواسطه تخصیص عام از عمومیت خارج شد. آن چه که می ماند می شود خاص و عام بخواهد در باقیمانده استعمال شود استعمال ان مجازی است، چون عام از عمومیت خودش افتاده است. مانند: «اکرم العلما» وقتی می گوئید «لاتکرم الفساق منهم» بیست نفر خارج شدند که فاسق هستند. در این جا مجازات متعدد وجود دارد.

کتاب قوانین مرحوم میرزای قمی به طور مفصل توضیح دادند: اگر لفظی مجازی باشد و قرینه صارفه ای وجود داشته باشد، لفظ از معنای حقیقی منتقل می شود به معنای مجازی، اجمال هم که در این جا وجود ندارد. مانند: «رایت اسدا» بعد بلافاصله می گوید «رایت اسدا یرمی» در این جا قرینه شخص اسد را می برد به رجل شجاع، اجمال هم وجود ندارد. اما اگر معانی مجازی متعددی وجود داشته باشد قرینه صارفه کافی نیست بلکه معینه می خواهیم که در تعین آن معنا دخالت داشته باشد، یعنی العلما منظور 70 نفراست یا 60 نفر است یا 50 نفر است، را باید معین کند، که در این جا قرینه معینه نداریم و استعمال عام نسبت به افراد باقی مانده مجمل است و چون اجمال دارد نیاز به قرینه داریم که یکی از مراتب مجازات را برای ما تعیین کند، چون اگر قرینه نباشد معنای مجازی مجمل می شود، پس ناچارا باید گفت استعمال عام نسبت به افراد باقی مانده حجیت ندارد.

به عبارتی استعمال حقیقی نیست، چون مخصّص عام را تخصیص زد. مانند: «اکرم العلما لاتکرم الفساق منهم» افراد باقی مانده مجاز است و تعدد مجازات به وجود می آید، 60 نفر 70 نفر.. و قرینه معینه که معلوم کند مراتب مجاز کدام است وجود ندارد و اگر بگوید قرینه مثلا 60 نفر را می گوید این ترجیح بلا مرجّح است، چون بدون تعیین بخواهی مشخص کنی مرتبه مجاز را نسبت به باقی مانده افراد این ترجیح بلا مرجح است، لذا عام نسبت به باقی مانده افراد می شود مجمل و با فرض اجمال دیگر حجیت ندارد، پس «اکرم العلما لاتکرم الفساق منهم» استعمال عام در افراد باقی مانده حجت نیست و استعمال می شود مجازی و این که قدما فرمودند عام به محض این که تخصیص خورد از عمومیت می افتد یعنی در مفهوم عام دیگر عام تعمیم ندارد، چون تخصیص خورده است و استعمال عام نسبت به باقیمانده می شود مجاز و مجازی که با قرینه صارفه حل نمی شود و نیاز به قرینه معینه دارد.

سوال

آیا استعمال عام بعد از تخصیص نسبت به باقی مانده افراد حجیت دارد یا خیر؟ به عبارتی استعمال عام بعد از تخصیص استعمال حقیقی است یا استعمال مجازی است؟

جواب

3 قول در مساله وجود دارد:

قول اول: مشهور علما استعمال عام بعد از تخصیص نسبت به افراد باقی مانده حجیت دارد و حقیقی است که مرحوم آخوند خراسانی همین نظر را دارد.

قول دوم : تفصیل قائل شدند به این صورت که اگر مخصّص متصل باشد نسبت به باقیمانده عام حجیت دارد و اگر مخصّص منفصل باشد عام نسبت به باقی مانده مجاز است وحجیت ندارد.

قول سوم: قول قدما از اول باید بگوئیم استعمال عام بعد از آمدن مخصّص نسبت به باقی مانده افراد استعمال مجازی است و حجیت ندارد، چون استعمال عام در مراتب مجازات متعدد و مجمل است، وقتی اجمال پیدا کرد نیاز به قرینه معینه داریم که در این جا قرینه معینه وجود ندارد فلذا حجیت ندارد.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/11/osoul-95-43.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2018/11/osoul-95-43.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *