درس خارج اصول 94-95 جلسه 7

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه هفتم درس خارج اصول

بحثمان این است که آیا قضا تابع ادا است یا قضا نیاز به امر جدید دارد؟

رسیدیم به قول مرحوم آخوند و سپس قول ایشان را نقل کردیم که ایشان به تفصیل قائل شدند؛ آنجایی که دلیل توقیت متصل باشد و آنجایی که دلیل توقیت منفصل باشد، آنجایی که دلیل توقیت متصل باشد فرمودند قضا نیاز به امر جدید دارد، آنجایی که دلیل توقیت منفصل باشد چهار صورت ذکر شد:

  1. دلیل واجب مطلق است و دلیل توقیت مجمل است.
  2. عکس صورت اول قابل تصور است.
  3. دلیل واجب مطلق است و دلیل توقیت مطلق است.
  4. یا هر دو دلیل مجمل است.

مرحوم آخوند فقط در یک صورت فرمودند قضا تابع ادا است در مابقی نیاز به امر جدید است.

در جلسه گذشته گفته شد اشکالی مرحوم ایروانی به کلام صاحب کفایه وارد کردند، در حقیقت نظر مرحوم آخوند این است که قضا تابع ادا نیست فقط یک صورت که در آن صورت قضا تابع ادا است.

دلیل مرحوم آخوند این است: اگر دلیل واجب مطلق باشد نسبت به این واجب در هر زمانی  دلیل توقیت تقییدش می کند به زمان خاص، اول می فرماید صل صلاة الظهر، در هر زمان و مکان نسبت به هر مکلّف که اطلاق دارد؛ دلیل توقیت می گوید اتیان نماز باید بین زوال و غروب خوانده شود، مقیدش کرد به زمان خاص، از آن طرف این قید اطلاق دارد، بنابراین­که دلیل واجب مطلق و دلیل توقیت مطلق است، قید که از ظهر تا مغرب یا مربوط به اصل طلب است یا مربوط به مرتبۀ طلب است.

دلیل واجب مطلق است یعنی نسبت به هر واجب و مکلّف،امّا دلیل توقیت می آید تقییدش می کند به زمان خاص، صل صلاة الظهر یعنی بین الزوال و المغرب.

منتهی این دلیل توقیت هم مطلق است؛ یعنی اصل طلب(نماز) و مرتبۀ طلب (شدت آن)، یعنی ظهر تا مغرب، اتیان آن خواست مولا باشد یا اراده شده است.

حال وقت گذشت بعد از مغرب هم اصل طلب نیست، هم مرتبه و هم شدتش، چون مطلق بود و بعد از وقت موضوعش زائل شد.

اما یک وقتی دلیل واجب مطلق است اما دلیل توقیت مجمل است مردّد است بین این وقت یا آن وقت، قید مرتبه طلب است نه اصل طلب.

اینکه می گوید بین ظهر تا مغرب مجمل است یعنی نمی دانیم بین اینکه این قید می خورد به اصل طلب(اصل وجوب)یا به مرتبۀ طلب(شدت وجوب)؛ اگر به اصل طلب بخورد یا دیگری، مسأله روشن می شود، لذا قطعاً مرتبه طلب با این قید از بین رفته است.

در این صورت اطلاق دلیل توقیت نسبت به مرتبۀ طلب سقوط می­کند اما نسبت به اصل طلب دلیل دلالتش باقی است.

نتیجه  وقت در آن مرتبۀ شدیدۀ طلب اثر دارد، شدت طلب مولا روی نماز بین ظهر و مغرب است اگر این باشد بعد از مغرب شدت طلب از بین رفت اما اصل وجوب باقی است لذا مرحوم آخوند می فرماید قضا تابع ادا است،بنابراین باید با همان امر قبلی نماز را اتیان کنیم.

به عنوان نمونه دلیل توقیت صل صلاة الظهر بین زوال و المغرب؛ نمی دانیم دلیل توقیت آیا اصل طلب را می گوید یا مرتبه طلب را؟ مجمل است.

از این رو اگر نسبت به شدت طلب باشد بعد از گذشت زمان شدّت و مرتبۀ طلب مطرح نیست، اصل وجوب باقی ماند چون دلیل توقیت شدت طلب را بر داشت تا مغرب، تأکیدی تیست، منتهی بعد از مغرب اصل وجوب باقی است باید نماز قضا را بخواند به دلیل امر قبلی ، لذا قضا تابع ادا است این حاصل فرمایش مرحوم آخوند است که تنها در یک صورت دلیل واجب دلالت بر ثبوت تکلیف بعد الوقت دارد و قضا تابع امر است این تقریر اصل بحث بود.

اشکال مرحوم ایروانی  این است که اطلاق دلیل واجب به دلیل تقید نسبت به مرتبۀ طلب ممکن نیست .

فرمایش مرحوم آخوند ثبوتاً اشکال دارد و غیر معقول است چون وجوب امر بسیط است، مدلول امر متعلق به واجب است، امر بسیط پس از آنکه مقیّد می شود به دلیل، لذا وقت دیگر معنا ندارد که مرتبه ای برود و مرتبه ای بماند، چون وجوب امر بسیط است و دارای 2 مرتبه بودن بی­معنا است.

بله اگر دلالت در دلیل واجب متعدد بود ممکن است به دلیل تقیید بگوییم یک دلالت ساقط می شود و یک دلالت دیگر باقی است، مثلا دلیل واجب دلالت داشته باشد بر یک دلیل نسبت به همۀ افراد مکلفین، نسبت به یک طایفه از مکلفین، اما نسبت به بخش دیگر ممکن است دلالت به طایفۀ دیگری باشد، این در جایی است که تعدد دلالت در کار باشد. مثل اکرم العلماء الا الفساق منهم، دو دلالت در این مسأله وجود دارد:

  1. یک دلالت بر همه علما است.
  2. یک دلالت بر بخشی از علما است(عدول).

مرحوم ایروانی می فرماید؛ اما در بحث وجوب تعدد دلالت وجود ندارد؛ لذا فرمایش مرحوم آخوند در صورتی است که ما تعدد دلالت در دلیلی واجب داشته باشیم در حالی که تعدد دلالت نیست لذا وجوب امر بسیط است.

فرمایش مرحوم آخوند مربوط به جایی است که گفته شود و.جوب دو مرتبه دارد.

  1. اصل طلب.
  2. شدت طلب.

در حالی که وجوب بسیط است لذا مرحوم ایروانی دارد می گوید وجوب بسیط است، اما دلالت دلیل واجب بر وجوب نسبت به اصل و مرتبه طلب دو دلالت نیست که دلیل تقید یکی از این دو را از بین ببرد ویکی را باقی گذارد تا کفته شود به دلیل توقیت اصل طلب باقی است.

منتهی مرتبۀ آن که شدت باشد از بین رفته است پس تفکیک در اینجا معنا ندارد وقتی دلیل توقیت آمد و وقت گذشت دیگر اصل وجوب از بین می رود تفکیک بین اصل طلب و شدت طلب معنا ندارد.

لذا به صورت ریشه ای مرحوم ایروانی به آن خدشه وارد کردند؛ این در عالم ثبوت است از این رو لا یمکن که وجوب را تحلیل کنیم بر دو مسأله:

  1. اصل وجوب
  2. شدت وجوب.

اما اشکال اثباتی نیز وجود دارد: ظهور هر قیدی به ارتکاز عرفی و عقلایی بر این است که اصل وجوب را مقید کند به نظر عرف به ارتکاز عقلا، وقتی چیزی تقیید می شود اصل وجوب تقیید می شود؛ اما اینکه مرتبه وجوب بخواهد محدود شود این به وسیلۀ قید نیازمند به دلیل زائد دارد.

بعد از گذشت وقت اصل وجوب در کار نیست؛ شکی برای عقلا باقی نمی ماند که اصل وجوب زائل شد یا مرتبۀ وجوب؟ زیرا اصل وجوب زائل شد.

لذا شارع که فرمود: صل الصلاة الظهر اطلاق آن پیدا است.

سپس شارع فرمود: صل صلاة الظهر بین الزوال و المغرب،این دلیل توقیت است، حال وقت گذشت، عقلا می گویند ظهر تا مغرب واجب بود، دیگر حالا واجب نیست قید به اصل وجوب بر می گردد حال اگر گفته شود قید به شدت وجود خورده است یعنی ظهر تا مغرب مولا و شارع تأکید داشت .

اما بعد از مغرب دیگر تأکید نیست ولی اصل وجوب سر جایش باقی است؛ در حالی که باید گفت  این قول از کجا آمده است بلکه نیاز به دلیل زائد داریم در مرحله اثبات این ادّعا چگونه اثبات می شود.

در مرحله اثبات این اشکال را دارد اینکه قید می خورد به مرحلۀ طلب، دلیل شما چیست؟ در حالی که دلیل فقط می گوید با گذشتن زمان و وقت بین ظهر و مغرب اصل وجوب از بین رفت.

اما برای قضا نیاز به دلیل جدید اقض ما فات داریم؛ لذا اینکه گفته می شود دلیل توقیت مرتبۀ طلب را بر می دارد و بعد از وقت اصل وجوب سر جایش باقی است این ادعا بی دلیل است.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/12/osoul-94-07.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/12/osoul-94-07.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *