درس خارج اصول 94-95 جلسه 44

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه چهل و چهارم درس خارج اصول

بحث ما راجع به این مطلب بود که نهی از شیء مقتضی فساد آن شیء هست یا خیر؟ چند امر را صاحب کفایه بیان کردند که در جلسه گذشته به امر هفتم رسیدیم که چند نکته بیان شد .

مطلب چهارم

آیا صحت و فساد مجعول به نفسه است یا مجعول بالتبع. به عبارت دیگر، آیا صحت و فساد از امور انتزاعی اند یا از لوازم عقلیه هستند؟

سه قول در این مساله وجود دارد.

یک قول قول مرحوم شیخ انصاری است که می فرماید: صحت و فساد مطلقا از امور انتزاعی هستند، به این معنا که منتزع از احکام تکلیفی هستند و جعل مستقل ندارند.

عده ای قائلند بر اینکه صحت و فساد از لوازم عقلیه است و مجعول به نفسه است.

قول سوم، قول صاحب کفایه است که قائل به تفصیل است ایشان می فرماید: در آنجایی که صحت و فساد مربوط به اتیان مامور به، به امر اولی می شود صحت و فساد مجعول بالتبع است ولی آنجایی که اتیان ماموربه به غیر امر اولی(امر ظاهری یا امر اضطراری)  است، صحت و فساد، مجعول به جعل شارع است.

ایشان در بحث معاملات نیز تفصیل قائل شدند بین امور کلی در معاملات و امور جزئی در معاملات. مرحوم آخوند قائل است که در امور کلی صحت و فساد، مجعول به جعل شارع هستند بر خلاف امر جزئی در معاملات.

تفصیل بین نظر متکلم و فقیه

صاحب کفایه می فرماید: در علم کلام صحت و فساد به جعل شارع نیست و انتزاعی است در جایی که ماتی به مطابق با  ماموربه باشد، محکوم به صحت است و آنجایی که ماتی به مطابق با ماموربه نباشد محکوم به فساد است.

از نظر متکلم، تطابق و عدم تطابق است. اگر نمازی که خوانده است مطابق امر مولا بود صحیح است و اگر با امر مولا تطابق نداشت فاسد است.

اما بنابر نظر فقیه صحت و فساد به معنای سقوط اعاده و قضاست. طبق نظر فقیه، نمازی صحیح است که اعاده و قضا نداشته باشد.

آیا صحت و فساد حکم وضعی منتزع از حکم تکلیفی است یا خودش حکم تکلیفی است ؟

بین مرحوم شیخ و آخوند اختلاف است.

مرحوم شیخ می فرماید صحت و فساد مجعول بالتبع است یعنی بالتبع احکام تکلیفی حکم وضعی بار می شود . مثلا در باب عبادات، وقتی صلاة اتیان شد به صورت تام الاجزاء و الشرائط، حکم تکلیفی اش مشخص است و از آن صحت انتزاع می شود و اگر نماز بدون وضو بوده است و فاقد شرط بوده باشد از آن فساد منتزع می شود. یعنی صحت و فساد، بعد از مرتبۀ حکم تکلیفی است.

مثالی در معاملات؛ در معامله ای زمینی را فروخته است و بعد از فروش اجازه نقل و انتقال و تصرف و … است و از این مکلیت را انتزاع می کنیم. یا در نکاح، عقد نکاح بین دو نفر خوانده شده است و احکام تکلیفی آن است که مجاز است نگاه به زن. از این عقد زوجیت انتزاع می شود .

پس جناب شیخ می خواهد بفرماید صحت و فساد و زوجیت و مکلیت جزء احکام وضعی انتزاعی از احکام تکلیفی است و مستقیما به جعل شارع نیست.

مرحوم آخوند می فرماید: وقتی در بحث ازدواج، عقد نکاح خوانده شد، شارع، حکم صحت را جعل می کند و سپس احکام تکلیفی می آید. یعنی بعد از خواندن عقد بلافاصله شارع جعل صحت و حکم به زوجیت کرده است و بعد از آن احکام تکلیفی می آید.

این اختلاف بین مرحوم شیخ و صاحب کفایه وجود دارد.

لذا مرحوم صاحب کفایه تفصیلی قائل شدند و فرمودند: در آنجایی که صحت و فساد مربوط به اتیان مامور به، به امر اولی می شود صحت و فساد مجعول بالتبع است ولی آنجایی که اتیان ماموربه به غیر امر اولی(امر ظاهری یا امر اضطراری)  است، صحت و فساد، مجعول به جعل شارع است.

مثال برای امر ظاهری: کسی وضو گرفته است و شک کرده است که وضویش باقی است یا خیر و با استصحاب، بقای وضو را حکم کرده است در اینجا عمل، طبق ماموربه انجام شده است منتهی به امر ظاهری. سپس منکشف شده است که وضو نگرفته است. در اینجا اگر قائل شویم بر اینکه نماز صحیح است، دیگر نیاز به اعاده ندارد، باید بگوییم به جعل شارع است چون شارع نمازی که ناقص بوده را به منزله نماز تمام قرار داده است.

تفصیل مرحوم آخوند به این شکل است که می فرماید: آنجایی که عمل مطابق با ماموربه به امر اولی باشد انتزاعی نیست ولی آنجایی که ماتی به یا ماموربه به امر ظاهری باشد، امکان دارد بگوییم با لوازم عقلیه نیست بلکه به حکم شارع است.

در معاملات نیز مرحوم آخوند تفصیل قائل می شوند و می گویند در آنجایی که معاملات، به امور کلیه است به جعل شارع است، اما در امورات جزئیه باید دید آن معاملاتی که شخص انجام داده است مطابق با قاعده کلیه هست یا خیر، آیا معامله شخص، مصداق آن اصل کلی است یا خیر و در اینجا به جعل شارع است. مثلا در جایی که بیع غرری باشد شارع می گوید معامله صحیح نیست. اما اینکه آیا معامله یک شخص خاص صحیح است یا خیر، باید دید معامله این شخص مطابق با قاعده کلی هست یا خیر.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/12/osoul-94-44.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/12/osoul-94-44.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *