درس خارج اصول 94-95 جلسه 43

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه چهل و سوم درس خارج اصول

بحث ما راجع به این مطلب بود که نهی از شیء مقتضی فساد آن شیء هست یا خیر؟ چند امر را صاحب کفایه بیان کردند که در جلسات گذشته به چند مورد از آن اشاره شد. در این جلسه به امری دیگر می پردازیم.

امر هفتم

مطلب اول:

بحث از اینکه نهی از شی مقتضی فساد آن هست یا خیر، مربوط به جایی است که قابلیت اتصاف صحت و فساد باشد، به این معنا که عمل عبادی یا معاملی، عملی باشد که قابلیت اتصاف به صحت و فساد را داشته باشد. اما اگر قابلیت صحت و فساد را نداشته باشد این بحث در آن جریان ندارد که آیا نهی از شیء مقتضی فساد هست یا خیر، چون در بدو امر ذاتا قابلیت این اتصاف را ندارد.

اما جایی که قابلیت اتصاف صحت و فساد را دارد، برای آنجایی است که آن عمل اعم از اینکه عبادی باشد یا معاملی، مرکب باشد. مجموع مرکباتی که دارای اجزاء و شرایطی هستند اگر تمام آن اجزا و شرایط موجود باشد در آن صورت محکوم به صحت است. مثلا در نماز اگر چنانچه مکلفی نماز به جا بیاورد و نمازش تام الاجزا و الشرائط باشد، اثر تربیتی  وشرعی بر آن مترتب است.

در اینصورت از نظر فقهی این نماز را محکوم به صحت می دانند اما آن مرکباتی که بعضی از اجزاء و شرایط مفقود باشد مثلا نمازی خوانده شود بدون وضو یا رکوع. در اینجا مشخص است که با فقدان بعضی از اجزا و شرایط آن صلاتی که مرکب از اجزاء و شرایط است محکوم به فساد است.

به عبارت دیگر محل نزاع در مانحن فیه در جایی جریان دارد که آن عمل یک مجموعه مرکبی باشد که قابلیت اتصاف به صحت و فساد را داشته باشد.

سوال:

آیا امر بسیط در مانحن فیه در محل نزاع جریان دارد.

خیر، بحث در اینجا ، در مورد عمل مرکب است. اگر عمل مرکب، تام الاجزاء و شرائط بود محکوم به صحت است و اگر بعضی از اجزاء و شرائط مفقود باشد محکوم به فساد است.

پس وقتی بحث می کنیم که آیا نهی از شیء مقتضی فساد هست یا خیر، منظور از شیء، یا عمل مرکب است یا عبادت مرکب یا معامله مرکب یا چیزی است که نه عبادی است و نه معاملی است، اما دارای شرایطی است. مانند مسئله رضاء در باب نکاح. اگر شرایط مرضعه تام باشد به این معنا که 15 مرتبه شیر داده باشد یا یک شبانه روز متوالی شیر داده باشد در اینصورت عملش جمع است و حکم رضاعی بر آن مترتب است. یا در مساله حیاضت بر اساس شرایطی، موجب تملک شخص است اما اگر شرایط مفقود باشد، حیاضت موجب تملک نیست.

مطلب دوم

صحت و فساد دو امر اضافی هستند مانند فوقیت و تحتیت. ممکن است عملی از جهتی صحیح و از جهتی فاسد باشد. گاهی یک عمل در آثار، اختلاف پیدا می کند و به واسطه یک عمل صحیح و به واسطه اثر دیگر فاسد می شود و گاهی اختلاف به حسب نظر فقهی است. به حسب نظر یک فقیه عملی صحیح و به حسب نظر فقیه دیگر فاسد است.

اختلاف در اثر مانندکسی است که مسافر بوده است و نماز در سفر را تمام خوانده است. این نماز ازجهتی صحیح و از جهتی فاسد است. از آن جهت صحیح است که وقت اعاده نداشته باشد. و از آن جهت فاسد است که وقت برای اعاده نماز داشته باشد.

اما به اعتبار نظر فقهی مانند آن است که کسی وضو گرفت و نمی داند که وضو همچنان باقی است یا خیر، در اینصورت استصحاب جاری می کند و نمازش را می خواند سپس کشف می شود که طهارت نداشت و وضویش باطل شده بود. در اینجا اگر فقیهی قائل باشد که امر ظاهری مجزی از امر واقعی است، این نماز قضا ندارد و نماز صحیح است، و اگر کسی معتقد باشد که امر ظاهری مجزی از امر واقعی نیست، این نماز فاسد است.

 پس طبق یک نظر، نماز صحیح است و طبق نظر دیگر نماز فاسد است. بنابراین صحت و فساد دو امر اضافی هستند.

مطلب سوم

معنای صحت و فساد

مرحوم آخوند در کفایه می فرمایند: صحت به معنای تمامیت و فساد به معنای عدم تمامیت است. وقتی می گویند عملی صحیح است بدان معناست منظورش آن است که تمام الاجزاء و الشرائط است.

در اینصورت معنای لغوی صحت و فساد یکی است منتها اختلافش در نزد فقیه و متکلم بر روی اثرش است. اگر فقیهی می گوید عملی صحیح است منظورش آن است که تمام الاجزاء و الشرائط است و دیگر اعاده و قضا ندارد. وقتی متکلم می گوید عملی صحیح است بدان معناست که عمل مطابق با شریعت است و ثواب دارد و اگر گفت فاسد است بدان معناست که مطابق شریعت نیست و عقاب دارد.

پس مشخص است که هم فقیه و هم متکلم معنای صحت را تمامیت اخذ کردند.

بنابراین مرحوم آخوند دنبال آن است که صحت و فساد را به معنای تمامیت و عدم تمامیت معنا کند و بگوید اختلاف آنها در غرض آنهاست.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/12/osoul-94-43.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/12/osoul-94-43.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *