درس خارج اصول 94-95 جلسه 41

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه چهل یکم درس خارج اصول

امر پنجم

مقصود از نهی «در مساله نهی از شیء آیا دال برفساد آن شیء هست یا خیر»، چیست؟

نهی اقسامی دارد:

در یک تقسیمی نهی بر دو قسم است: نهی تحریمی و نهی تنزیهی.

نهی تحریمی مانند لا تشرب الخمر است که در اینجا نهی دال برحرمت است و ظهور در حرمت دارد. اما گاهی نهی، نهی تنزیهی است مانند لا تصل فی الحمام. اگر کسی در حمام نماز بخواند، کراهت دارد ولی حرمت ندارد.

مرحوم شیخ انصاری می فرماید: محل نزاع در مانحن فیه، نهی تحریمی است. به این دلیل که هم صیغه و هم ماده نهی، ظهور در حرمت دارد. پس مقصود از نهی، نهی تحریمی است. مرحوم نائینی و مرحوم خوئی هم بر همین عقیده اند.

مرحوم آخوند این کلام شیخ را رد می کند و می گوید: محل بحث در ما نحن فیه هم در نهی تحریمی است و هم در نهی تنزیهی. به این علت که کار با عنوان بحث نداریم بلکه با ملاک بحث کار داریم.

ملاک بحث این است که آن عملی که مرجوحیت و منقصت دارد نمی توان به آن عبادت گفت حال فرقی نمی کند که این مرجوحیت به حد کراهت برسد یا به حد حرمت برسد. اینکه گفته می شود نهی مقتضی فساد هست یا خیر، ملاک بحث مرجوحیت است و تفاوتی در مرجوحیت ندارد که حرمت باشد یا کراهت.

در عبادات روشن است که عنوان عبادت وقتی صدق می کند که آن عمل ارجح باشد ولی اگر چنانچه منقصت و مرجوحیت داشته باشد در آنجا عنوان عبادت در آن معنایی ندارد. ولی در معاملات، عمومیت ملاک را نفی می کنیم.

تقسیم دیگر نهی

بنابر تقسیم دیگر، نهی بر دو قسم است: نهی نفسی و نهی مقدمی

نهی نفسی آن است که ذاتا خود عمل منهی عنه است نه به اعتبار امر دیگر. نهی مقدمی آن است که به اعتبار امر دیگری، عمل منهی عنه است، مانند آنجایی که بحث می شود آیا امر به شیء مقتضی نهی از ضد هست یا خیر، خطاب آمد ازل النجاسه عن المسجد، در اینصورت ترک صلاة واجب است به اعتبار ازاله نجاست و فعل صلاة منهی عنه است چون در تضاد با ماموربه است، لذا در اینجا نهی، نهی غیری و مقدمی است به این معنا که به اعتبار ازاله نجاست نماز در مسجد خوانده نشود.

نهی مقدمی و غیری به اعتباری بر دو قسم است:

نهی غیری اصلی و نهی غیری تبعی

نهی غیری اصلی به این معناست که خطابش از طرف شارع مستقل است. مانند اینکه مولا می فرماید لا تصل فی المسجد للازاله، مسجد نماز نخوان به خاطر ازاله نجاست. در اینجا خطاب مستقل است.

اما نهی غیری تبعی، خطابش مستقل نیست بلکه به اعتبار شیء دیگری، حرام می شود. مانند اینکه شارع می فرماید: ازل النجاسه عن المسجد. به دلالت التزامی هر عملی که مقابل ازاله نجاست قرار بگیرد، منهی عنه می شود.

نظر مرحوم محقق قمی

مرحوم محقق قمی می فرماید: نهی غیری تبعی در محل بحث جریان ندارد. به این دلیل که نهی، آنجایی است که هم دلالت بر حرمت داشته باشد و علاوه بر حرمت متعاقب آن عقوبت و عذاب باشد. مانند کسی که شرب خمر کرد هم حرمت دارد و هم عقوبت و عذاب به دنبال دارد.

اما در نهی غیری تبعی حرمت هست ولی عقوبت نیست. به اتفاق آراء فقها، اگر کسی به جای ازاله نجاست کار دیگری انجام داده است، کار حرامی انجام داده است ولی عقوبت نمی شود. وقتی عملی عقوبت نداشته باشد فساد آن معنا ندارد.

جواب مرحوم آخوند به محقق قمی

ملاک این نیست که عقوبت باشد یا خیر، ملاک آن است که متعاقب این نهی حرمت هست یا خیر، همینکه حرمت باشد کفایت می کند.

بنابراین مرحوم آخوند می فرماید تمام 6 قسم نهی از لحاظ ملاک در محل نزاع داخل است.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/12/osoul-94-41.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/12/osoul-94-41.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *