درس خارج اصول 94-95 جلسه 35

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه سی و پنجم درس خارج اصول

بحث در مورد خروج از دار غصبی بود که در این خصوص 5 قول وجود داشت.

قول مرحوم آخوند بیان شد که ایشان فرموده بود: قبل از ورود به مکان غصبی با سوء اختیار، سه حالت قابل تصور است.

  • ورود به مکان غصبی که حرام است.
  • بقاء در مکان غصبی که حرام است.
  • خروج از مکان غصبی بعد از اضطرار که حرام است.

هر کدام از این سه مورد مقدور مکلف است چه با واسطه چه بلا واسطه و هر سه مورد منهی عنه به نهی ثابت هستند، چون قبل از ورود به مکان غصبی، نهی (لا تغصب) وجود داشت که این نهی، شامل خروج هم می شود. این طور نیست که خروج یک نهیِ مجزا داشته باشد بلکه خروج منهی عنه است به همان نهیِ سابق.

مرحوم آخوند در کتاب کفایه الاصول، قول شیخ انصاری را -که فرموده بود: خروج از مکان غصبی، ماموربه و شرعا واجب است- به همراه ادلۀ آن بیان می کند و در صدد جواب آن بر می آید.

ادله سه گانه شیخ انصاری

شیخ انصاری (ره) می فرماید: تخلص از حرام واجب است. ترک بقاء در مکان غصبی واجب است و خروج نیز از باب مقدمۀ واجب، واجب می شود؛ چون ترک بقاء در مکان مغصوبه با خارج شدن حاصل می شود. تخلص از حرام اشد که واجب است از راه مقدمه اش که خروج باشد محقق می شود. لذا مرحوم شیخ می فرماید: خروج ذاتا حرام است و چون مقدمه برای اهم هست لذا حرمت این خروج از بین می رود و تبدیل به وجوب می شود.

جواب مرحوم آخوند به دلیل اول مرحوم شیخ

درست است که مقدمۀ واجب، واجب است اما مقصود از مقدمه، مقدمۀ مباح است نه مقدمۀ حرام. مثلا حج، ذی المقدمه است و مقدمه اش استطاعت و … است که این مقدمه، مباح است. اگر می گوییم مقدمۀ واجب، واجب است منظورمان مقدمۀ مباح است نه مقدمه حرام.

توضیح ذلک

مقدمۀ حرام سه قسم است.

  • گاهی مقدمه، منحصر به حرام نمی باشد. مثل اینکه شخصی وارد مکان غصبی شده است و می خواهد خارج شود، در این حال دو راه پیش روی اوست یک راه حلال و یک راه حرام. در اینجا مقدمۀ حرام واجب نمی شود، چون مقدمه مندوحه دارد و منحصر به حرام نیست.
  • گاهی مقدمه، منحصر به حرام است، منتها سوء اختیار در آن وجود ندارد. مثل اینکه کسی را در خانه غصبی حبس کنند.
  • گاهی مقدمه منحصر به حرام است و مندوحه ای هم وجود ندارد و همچنین با سوء اختیار نیز انجام گرفته است. در اینصورت این مقدمه منحصر به وجوب نمی شود و نمی توانیم بگوییم خروج واجب است.

بحث ما در قسم سوم است که با سوء اختیار وارد منزل می شود و  مندوحه نیز وجود ندارد و منحصر به این است که از همین مکان غصبی خارج شود. در اینجا وجوب عقلی هست ولی وجوب شرعی وجود ندارد.

جواب دوم مرحوم آخوندبه دلیل اول شیخ انصاری

اگر قائل به وجوب مقدمه در مانحن فیه شویم لازم می آید که حکم شرع تابع ارادۀ مکلف باشد. به عبارت دیگر، اگر قبل از ورود به مکان غصبی، خروج حرام باشد چنانچه دخول و ورود به مکان غصبی و بقاء نیز حرام است. حال اگر شخص به سوء اختیار داخل مکان غصبی شود ، چون برای تخلص از حرام، راهی جز خروج ندارد، در اینصورت خروج واجب می شود. پس خروج با داخل نشدن، حرام  و با داخل شدن به سبب سوء اختیار واجب است در اینصورت لازم می آید که حرمت و وجوب، دائر مدار حسن اختیار و سوء اختیار مکلف باشد.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/12/osoul-94-35.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/12/osoul-94-35.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *