درس خارج اصول 93-94 جلسه 34

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه سی و چهارم درس خارج اصول

دلیل اول مرحوم نائینی ذکر شد. دلیل دوم ایشان تقریبا همان دلیلی است که مرحوم آخوند در کفایه بیان نمودند.

دلیل ایشان این است که منشاء مقدمیت عدم احدالضدین برای ضد دیگر عبارت است از ممانعت در تحقق، که ضدین قابل تحقق نیستند و اگر ملاک و مناط این است پس نقیضین نیز قابل تحقق نیستند. بنابراین لازم است هر یک از نقیضین مقدمه از برای نقیض دیگری باشند. در حقیقت مرحوم نائینی ضدین را می فرماید منشاء مقدمه عدم احدالضدین برای ضد دیگر عبارت از ممانعت در تحقق است که ضدین قابل تحقق نیستند، و اگر ملاک این است در نقیضین نیز همین می باشد در آنجا نیز باید همین گفته شود که عدم هر یک از نقیضین مقدمه است برای نقیضین. در این صورت تالی باطل است. لذا آن مقدم هم که لازمه تالی است باطل خواهد بود.

جواب

مقدمه همیشه در جایی است که تعدد وجود مطرح باشد آنجا جای آن است که بگوییم آن مقدمه برای آن است یا خیر. چون تعدد وجود مطرح است. لذا در اجزای مرکب می گوییم مقدمیت برای اجزاء نسبت به کل نیست چون اجزاء خود کل هستند، در مانحن فیه این طور نیست . در نقیضین می بینیم بین عدم و وجود تناقض است که نقیض عدم، عبارت است از وجود. لذا عدم وجود خود عدم می شود و مقدمیت محال است . در نتیجه عدم این ضد غیر از وجود آن ضد است . اما عدم وجود غیر از عدم وجود چیز دیگری نیست.

پس این عقلانی نیست که بپذیریم عدم احدالنقیضین که وجود است مقدمه برای نقیض وجود باشد، چون مستلزم آن است که شی نقیض برای خودش باشد. پس در نقیضین تعددی نداریم نه در عالم واقع و نه به لحاظ مفهومی.

از ناحیه وجود نسبت به عدم اینکه وجود متوقف بر عدمِ عدم باشد.این نیز غیر معقول است چون عدم عدم با وجود به لحاظ مفهومی مغایرت دارد، اما به حسب واقع عدم عدم محقق می شود به وجود. چون چیز دیگری نداریم که آن شی موضوعِ مقدمیت باشد. پس قیاس مرحوم نائینی و مرحوم آخوند مع الفارق است چون در یکی مقدمیّت قابل طرح است ولی در نقیضین قابل طرح نیست.

دلیل سوم مرحوم نائینی دارای سه مقدمه است

مقدمه اول: وجود دو ضد در مرتبه واحد است.

این مقدمه قابل خدشه است برای اینکه ما گاهی ادعا می کنیم وجود ضد با وجود ضد دیگر در دو مرتبه نیست و گاهی ادعا می کنیم وجود ضد با وجود ضد دیگر در یک مرتبه هست. بین این دو ادعا فرق است و هر کدام نیاز به دلیل دارد. ادعای وحدت دو ضد در مرتبه متعلقش وجودی است، و ادعای عدم وحدت مرتبه ضدین نسبت به متعلقش عدمی است، اگر طرح این ادعا به این صورت باشد که ضدین وحدت مرتبه دارند، ادعای دیگر بر این است که ضدین اختلاف مرتبه دارند. هر کدام از این ادعاها نیاز به ادله دارند.

اتحاد مرتبه بین دو شیء موقوف بر این است که آن دو، معلول علت ثالثه باشند و ضدین معلول یک علت نیستند. علت بیاض یک چیز و علت سواد چیز دیگر است. نمی توانیم بگوییم ضدین در مرتبه واحد هستند. پس مقدمه اول را با ادله باید ثابت کرد.

مقدمه دوم: نقیضین دارای وحدت رتبه هستند.

به این بیان که نقیض وجود، عدم و رفع است که در رتبه آن وجود باشد نه هر عدمی. این مقدمه تمام نیست چون نقیض یا رفع است یا مرفوعٌ بِه است، اگر وجود باشد به واسطه وجود، عدم رفع می شود، وقتی عدم رفع شد و یکون الوجود مرفوع به. اگر عدم باشد رفع وجود می شود، و در ناحیه عدم، نقیض عبارت است از رفع وجود، نه رفعی که در مرتبه وجود باشد. بین این دو نیز فرق است.

مقدمه سوم: وقتی نقیضین و ضدین با یکدیگر وحدت رتبه داشته باشند پس قطعا عدم متحد در مرتبه با وجود این ضد با وجود ضد دیگر وحدت رتبه دارد. و ناگزیر نمی تواند مقدمه باشد چون وقتی اینها با هم اتحاد داشته باشند چه گونه یکی مقدمه دیگری خواهد شد؟

مقدمه سوم نیز قابل خدشه است. چون بر فرض قبول کنیم وجود ضدین در مرتبه واحد هستند و همینطور قبول کنیم که نقیضین در مرتبه واحد هستند، اما اینکه بگوییم نقیض این ضد با وجود ضد دیگر در مرتبه واحده هست، نیاز به دلیل و برهان دارد. لذا به نظر می رسد کلام مرحوم نائینی و دلیل سوم ایشان که مشتمل بر سه مقدمه است قابل قبول نیست.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/01/osoul34-93.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/01/Usol-93-34.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *