درس خارج اصول 92-93 جلسه 92

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه نود و دوم درس خارج اصول

بحث این بود که آیا صیغۀ امر دلالت بر وجوب دارد یا خیر؟

مرحوم آخوند فرمودند: صیغۀ امر حقیقت در وجوب است و دلیلش تبادر است. صاحب معالم هم یک جواب حلّی و یک جواب نقضی به مرحوم آخوند دادند که توضیحش در جلسۀ قبل گذشت.

نظر مرحوم آقا ضیاء عراقی

ایشان می‌فرمایند: صیغۀ امر، دلالت بر وجوب دارد و آن را از مقتضای اطلاق می‌فهمیم، چون مقتضای اطلاقِ امر، وجوب است. ایشان دلیلی را ذکر می‌کنند و می‌فرمایند: اطلاق به دو نحو قابل تصوّر است:

یک نحوه زمانی است که قصد وسعت موضوع را داریم؛ مانند این که مخاطب بگوید: «اعتق رقبةً» که در این مثال بر اساس اطلاق می‌گوییم  مطلق رقبه را شامل می‌شود؛ چه مؤمن و چه غیر مؤمن.

گاهی اطلاق در تقدّم یکی از دو مصداق بر دیگری است؛ چنانچه در مانحن فیه هم همین طور است. در این‌جا می‌گوییم: طلب، مطلق است و دو مصداق دارد: یکی وجوب و دیگری ندب که ما وجوب را بر ندب مقدم می‌کنیم، و وجوب، هم ثبوتاً و هم اثباتاً یک امر بسیط است و مرکب نیز که احتیاج به بیان زائد داشته باشد، ولی ندب به لحاظ اثبات مرکّب است و احتیاج به یک بیان و قید اضافه دارد. وقتی مولا می‌گوید: «صَلِّ» اگر بخواهد وجوب را از آن قصد کند، کلامش  قید زائد نمی‌خواهد، و لی اگر بخواهد ندب را استفاده کند، به قید نیاز دارد؛ یعنی قید «لا مع المنع من التّرک».

پس آقا ضیاء عراقی می‌فرماید: در باب فهم وجوب از صیغۀ امر، بیان زائد و اضافه نیاز نیست و وجوب، یک امر بسیط است، امّا در ندب این طور نیست، ندب امر مرکب است و قید اضافه دارد و قید اضافه‌اش هم، «لا مع المنع من الترک» است. بنابراین، وجوب، ثبوتاً و اثباتاً بسیط است، ولی ندب، هم در مقام ثبوت و هم در مقام اثبات مرکّب است. و لذا امر بسیط بیان اضافه نمی‌خواهد امّا مرکب نیاز به بیان زائد دارد. لذا وقتی جایی بیان زائد نباشد حمل بر معنای وجوب می‌شود؛ پس اگر «صَلِّ» به صورت مطلق گفته شود، از این اطلاق مصداقی را که قید اضافه ندارد اخذ می‌کنیم؛ یعنی وجوب.

در «بدایع الافکار» آمده است که مرحوم آقا ضیاء فرموده‌اند: وقتی شما در مقام ثبوت، وجوب را اراده می‌کنید، آن اراده، ارادۀ شدید است ارادۀ شدید، بسیط است و آن شدّت به خودِ اراده بر می‌گردد و جدای از آن نیست. پس ارادۀ وجوب، ثبوتاً بسیط می‌شود، چون در این‌جا خود اراده شدید است و قید با محدود، یکی است. مثلاً می‌گویید: «نور شدید»، در این مثال شدّت، خود نور و جزء نور است. ایشان می‌خواهد بگوید: وقتی ما از صَلِّ ارادۀ وجوب می‌کنیم، این اراده، همان ارادۀ شدید است که آن را بسیط می‌دانیم؛ زیرا هیچ‌گونه انفکاکی بین شدّت و اراده وجود ندارد. سپس ایشان می‌فرمایند: در ندب اراده هست، ولی ارادۀ ضعیف است و لذا ندب، مرکّب می‌شود، چون ضعف، عین محدود نیست، بلکه جدای از آن است، لذا به اراده برنمی‌گردد، که در این صورت، در عالم اثبات، وجوب، بسیط است، چون اراده در آن شدید است و شدید هم همان اراده است، امّا ندب مرکّب است، چون اراده‌ای که در آن هست ضعیف است و این قید، عین اراده نیست، بلکه جدای از هم هستند. پس وجوب امر بسیط و ندب امر مرکب می‌شود.

اشکال مرحوم امام خمینی به کلام مرحوم آقا ضیاء

مرحوم آقا ضیاء عراقی فرمود که در مقام ثبوت و اثبات، «وجوب»، بسیط و «ندب»، مرکّب است و سپس گفتند: وجوب ارادۀ شدید و ندب اراده ضعیف است، و نیز گفتند: شدید عین ارده است تا بساطت­اش را درست کنند. مرحوم امام فرمودند: اصلاً این طور نیست؛ زیرا همان طور که نورِ شدید هست نور ضعیف هم هست و نور، نور است، چه نور قوی و چه نور ضعیف. در ندب، اراده هست، منتها ضعیف است، چون مرتبۀ ضعیف و مرتبۀ قوی هر دو یکی هستند و تشکیک حقیقی به همین می‌گویند.

اشکال دیگر این است که در مقام اثبات، هر قِسمی با مَقسمِ خودش تفاوت داشته باشد؛ زیرا هر قسمی از مقسم خودش با قیدی جدا می‌شود و نمی‌توانند عین هم باشند. در بحث طلب هم همین طور است. شما فرمودید وجوب، عینِ طلب است و ندب این طور نیست. مرحوم امام می‌فرمایند: وجوب نمی‌تواند عین طلب باشد، چون لازم می‌آید که قِسم، عین مقسم باشد. بنابراین، همان طور که ندب یک قید اضافه می‌خواهد، وجوب هم یک قید اضافه می‌خواهد تا از مقسم جدا شود والاّ لازم می‌آید که قِسم، عین مقسم باشد و این صحیح نیست.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/12/osoul-92-92.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/12/osoul-92-92.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *